చక్రురస్మిన్సురేశాశ్చ నమస్కారం పితామహే। మృగవ్యాధశ్చ శర్వశ్చ నిర్ఋతిశ్చ మహాయశాః
ఆ దేవతాధిపతులు బ్రహ్మదేవునికి నమస్కరించారు. మృగవ్యాధుడు, శర్వుడు, మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన నిరృతి కూడా ఉన్నారు.
అజైకపాదహిర్బుధ్న్యః పినాకీ చాపరాజితః। భవో విశ్వేశ్వరశ్చైవ కపర్దీ చ విశాంపతే
అజైకపాదు, అహిర్బుధ్నుడు, పినాకి, అపరాజితుడు, భవుడు, విశ్వేశ్వరుడు, కపర్దీ కూడా, ఓ రాజా, అక్కడ ఉన్నారు.
స్థాణుర్భగశ్చ భగవాన్రుద్రాస్తత్రావతస్థిరే। అశ్వినౌ వసవశ్చాష్టౌ మరుతశ్చ మహాబలాః
అక్కడ స్థాణు, భగుడు, భగవంతుడు అయిన రుద్రులు, అశ్వినీదేవతలు ఇద్దరూ, ఎనిమిది వసువులు, మహాబలశాలి అయిన మరుత్లు నిలిచారు.
విశ్వేదేవాశ్చ సాధ్యాశ్చ తస్మై ప్రాంజలయః స్థితాః। శేషాద్యాస్తు మహానాగా వాసుకిప్రముఖాహయః
విశ్వదేవతలు, సాధ్యులు కూడా చేతులు జోడించి ఆయన ఎదుట నిలబడ్డారు. శేషుడు మొదలుకొని వాసుకి ప్రధానంగా ఉన్న మహానాగులు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
కాశ్యపః కంబలశ్చాపి తక్షకశ్చ మహాబలః। ఏతే నాగా మహాత్మానస్తస్మై ప్రాంజలయః స్థితాః
కాశ్యపుడు, కంబలుడు, మహాబలుడు అయిన తక్షకుడు — ఈ మహాత్ములు అయిన నాగులు కూడా చేతులు జోడించి ఆయన ఎదుట నిలిచారు.
తార్క్ష్యశ్చారిష్టనేమిశ్చ గరుడశ్చ మహాబలః। వారుణిశ్చైవారుణిశ్చ వైనతేయా వ్యవస్థితాః
తార్క్ష్యుడు, అరిష్టనేమి, మహాబలుడు అయిన గరుడుడు, వారుుణి, ఆరుిణి, వినతా కుమారులు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
నారాయణశ్చ భగవాన్స్వయమాగత్య లోకవాన్। ప్రాహ లోకగురుం శ్రీమాన్సహసర్వైర్మహర్షిభిః
భగవంతుడు అయిన నారాయణుడు స్వయంగా వచ్చి, లోకాల అధిపతి, మహర్షులతో కూడి ఉన్న లోకగురువు బ్రహ్మను ఉద్దేశించి పలికాడు.
త్వయా తతమిదం సర్వం త్వయా సృష్టం జగత్పతే। తస్మాల్లోకేశ్వరశ్చాసి పద్మయోనే నమోస్తు తే
ఈ సర్వ జగత్తు నీ వల్ల వ్యాపించింది, లోకపతీ! నీవే సృష్టించావు. అందుచేత, పద్మయోనీ! నీకే నమస్కారం, నీవే లోకేశ్వరుడు.
యదత్ర తే మయా కార్యం కర్తవ్యం చ తదాదిశ। ఏవం ప్రోవాచ భగవాన్సార్ధం దేవర్షిభిః ప్రభుః
ఇక్కడ నేను చేయవలసిన పని ఏదైతే ఉందో, దయచేసి ఆదేశించు. ఈ విధంగా భగవంతుడు దేవర్షులతో కలిసి పలికాడు.
నమస్కృత్య సురేశాయ బ్రహ్మణేఽవ్యక్తజన్మనే। స చ తత్రస్థితో బ్రహ్మా తేజసా భాసయన్దిశః
దేవతల అధిపతి, అవ్యక్త జననుడైన బ్రహ్మకు నమస్కరించి, అక్కడ నిలబడ్డాడు. బ్రహ్మ తన తేజస్సుతో దిక్కులను ప్రకాశింపజేశాడు.
శ్రీవత్సలోమసంచ్ఛన్నో హేమసూత్రేణ రాజతా। సురర్షిప్రతిమః శ్రీమాన్స్వయంభూర్భూతభావనః
శ్రీవత్స చిహ్నంతో, మృదువైన రోమాలతో, బంగారు దారం, వెండి అలంకారంతో, దేవర్షిలా కనిపించే, మహిమతో నిండిన, స్వయంభూ, భూతభావనుడైన బ్రహ్మ అక్కడ ఉన్నాడు.
శుచిరోమా మహావక్షాః సర్వతేజోమయః ప్రభుః। యో గతిః పుణ్యశీలానామగతిః పాపకర్మణాం
పవిత్రమైన రోమాలు, విస్తారమైన ఛాతీ, సమస్త తేజస్సుతో నిండిన ప్రభువు — ఆయన ధర్మాత్ములకు గమ్యం, పాపకార్యాలు చేసినవారికి అంతమయ్యే వాడు.
యోగసిద్ధా మహాత్మానో యం విదుర్లోకముత్తమం। యస్యాష్టగుణమైశ్వర్యం యమాహుర్దేవసత్తమమ్
యోగసిద్ధి పొందిన మహాత్ములు, ఎనిమిది రకాల ఐశ్వర్యంతో ఉన్న దేవతల్లో శ్రేష్ఠుడని, లోకమందు ఉత్తముడని ఆయనను తెలుసుకుంటారు.
యం ప్రాప్య శాశ్వతం విప్రా నియతా మోక్షకాంక్షిణః। జన్మనో మరణాచ్చైవ ముచ్యంతే యోగభావితాః
బ్రాహ్మణులారా! మోక్షాన్ని కోరుతూ యోగంలో స్థిరంగా ఉన్నవారు, ఆయనను చేరినప్పుడు జనన మరణాల బంధనాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు.
యదేతత్తప ఇత్యాహుః సర్వాశ్రమనివాసినః। సేవంసేవం యతాహారా దుశ్చరం వ్రతమాస్థితాః
సర్వాశ్రమాలలో నివసించే వారు, కఠినమైన వ్రతాలు, నియమితాహారంతో, పునఃపునః సేవ చేస్తూ, దీనిని తపస్సు అని అంటారు.
యోనంత ఇతి నాగేషు ప్రోచ్యతే సర్వయోగిభిః। సహస్రమూర్ద్ధా రక్తాక్షః శేషాదిభిరనుత్తమైః
నాగుల్లో యోగులు అందరూ ఆయనను అనంతుడు అని పిలుస్తారు. వెయ్యి తలలతో, ఎర్ర కళ్లతో, శేషుడు మొదలైన ఉత్తమ నాగులతో కలసి ఉంటాడు.
యో యజ్ఞ ఇతి విప్రేంద్రైరిజ్యతే స్వర్గలిప్సుభిః। నానాస్థానగతిః శ్రీమానేకః కవిరనుత్తమః
స్వర్గాన్ని కోరే ఉత్తమ బ్రాహ్మణులు ఆయనను యజ్ఞమని పూజిస్తారు. ఆయన మహిమతో నిండినవాడు, అనేక స్థలాల్లో సంచరించే, ఏకైకుడు, శ్రేష్ఠమైన కవి.
యం దేవం వేత్తి వేత్తారం యజ్ఞభాగప్రదాయినం। వృషాగ్నిసూర్యచంద్రాక్షం దేవమాకాశవిగ్రహం
దేవతలలో శ్రేష్ఠుడైన ఆయనను, యజ్ఞఫలాన్ని ఇచ్చేవాడిని, వృషభం, అగ్ని, సూర్యుడు, చంద్రుడు కళ్లుగా, ఆకాశమే స్వరూపంగా ఉన్న దేవుడిని, తెలిసినవాడు కూడా, తెలిసేవాడిని కూడా అంటారు.
తం ప్రపద్యామహే దేవం భగవన్శరణార్థినః। శరణ్యం శరణం దేవం సర్వదేవభవోద్భవం
ఆ దేవుడిని ఆశ్రయంగా కోరుతున్న మేము, భగవంతుడా! నీ శరణు వేడుతున్నాము. శరణ్యుడైన దేవుడు, సమస్త దేవతలకు, భూతాలకు మూలమైన వాడు.
ఋషీణాం చైవ స్రష్టారం లోకానాం చ సురేశ్వరం। ప్రియార్థం చైవ దేవానాం సర్వస్య జగతః స్థితౌ
ఋషులను, లోకాలను సృష్టించినవాడు, దేవతల అధిపతి, దేవతల మేలు కోసం, జగత్తు నిలబడేందుకు కారణమైనవాడు.
కవ్యం పితౄణాముచితం సురాణాం హవ్యముత్తమం। యేన ప్రవర్తితం సర్ తం నతాస్మస్సురోత్తమం
పితృదేవతలకు అన్నదానము యోగ్యం, దేవతలకు ఉత్తమమైన హవిస్సు సమర్పించాలి. ఇవన్నీ స్థాపించిన ఆ పరమేశ్వరునికి మేము నమస్కరిస్తాము.
త్రేతాగ్నినా తు యజతా దేవేన పరమేష్ఠినా। యథాసృష్టిః కృతా పూర్వం యజ్ఞసృష్టిస్తథా పునః
తృతాయుగంలో అగ్ని ద్వారా పరమేశ్వరుడు యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాడు. ముందుగా సృష్టి జరిగినట్టు, మళ్లీ యజ్ఞసృష్టి కూడా జరిగింది.
తథా బ్రహ్మాప్యనంతేన లోకానాం స్థితికారిణా। అన్వాస్యమానో భగవాన్వృద్ధోప్యథ చ బుద్ధిమాన్
అలాగే, అనంతుడు అయిన బ్రహ్మ, లోకాలకు స్థిరతనిచ్చేవాడు, వృద్ధుడైనా, జ్ఞానవంతుడై, భగవంతునిగా అందరిని ముందుకు నడిపించాడు.
యజ్ఞవాటమచింత్యాత్మా గతస్తత్ర పితామహః। ధనాఢ్యైర్ఋత్విజైః పూర్ణం సదస్యైః పరిపాలితమ్
అచింత్య స్వరూపుడైన పితామహుడు, ధనికులైన ఋత్విజులు, సభ్యులతో నిండిన, రక్షించబడిన యజ్ఞవాటికకు వెళ్లాడు.
గృహీతచాపేన తదా విష్ణునా ప్రభవిష్ణునా। దైత్యదానవరాజానో రాక్షసానాం గణాః స్థితాః
ఆ సమయంలో, శక్తివంతుడైన విష్ణువు ధనుస్సుతో సిద్ధంగా ఉండగా, దైత్య, దానవ రాజులు, రాక్షస గణాలు అక్కడ స్థితిచేసారు.
ఆత్మానమాత్మనా చైవ చింతయామాస వై ద్రుతం। చింతయిత్వా యథాతత్వం యజ్ఞం యజ్ఞః సనాతనః
ఆయన తనను తానే త్వరగా ధ్యానించాడు. నిజమైన స్వరూపాన్ని ఆలోచించి, శాశ్వతమైన యజ్ఞమే యజ్ఞంగా మారింది.
వరణం తత్ర భగవాన్కారయామాస ఋత్విజామ్। భృగ్వాద్యా ఋత్విజశ్చాపి యజ్ఞకర్మవిచక్షణాః
అక్కడ భగవంతుడు ఋత్విజుల ఎంపికను చేయించాడు. భృగువులు మొదలైన యజ్ఞకార్య నిపుణులు ఋత్విజులుగా నియమించబడ్డారు.
చక్రుర్బహ్వృచముఖ్యైశ్చ ప్రోక్తం పుణ్యం యదక్షరం। శుశ్రువుస్తే మునిశ్రేష్ఠా వితతే తత్ర కర్మణి
బహ్వృచ వేదపండితుల ద్వారా పవిత్రమైన మంత్రాలను పఠించారు. ఆ యజ్ఞంలో మునిశ్రేష్ఠులు వినిపించారు.
యజ్ఞవిద్యా వేదవిద్యా పదక్రమవిదాం తథా। ఘోషేణ పరమర్షీణాం సా బభూవ నినాదినా
యజ్ఞవిద్య, వేదవిద్య, పదక్రమ నైపుణ్యం — ఇవన్నీ పరమర్షుల గొంతులతో ప్రతిధ్వనించాయి.
యజ్ఞసంస్తరవిద్భిశ్చ శిక్షావిద్భిస్తథా ద్విజైః। శబ్దనిర్వచనార్థజ్ఞైః సర్వవిద్యావిశారదైః
యజ్ఞసంస్థాపనలో నిపుణులు, శిక్షావేత్తలు, పదార్థజ్ఞులు, అన్ని విద్యల్లో ప్రావీణ్యం ఉన్నవారు అక్కడ ఉన్నారు.