ద్విజానాం క్షత్రబన్ధూనాం బన్ధూనాం చ భవద్విధైః। త్రిభ్యశ్శుశ్రూషణా కార్యేత్యుక్త్వా బ్రహ్మా తథాఽకరోత్
బ్రహ్మ దేవుడు ఇలా అన్నాడు — మీరు మరియు మీలాంటి వారు ద్విజులు, క్షత్రియ బంధువులు, ఇతర బంధువులకు సేవ చేయాలి అని. తరువాత ఆయన కూడా అలాగే చేశారు.
ద్వారాధ్యక్షం తథా శక్రం వరుణం రసదాయకమ్। విత్తప్రదం వైశ్రవణం పవనం గంధదాయినమ్
అతడు ద్వారపాలుడిగా ఇంద్రుడిని, నీళ్లను ఇచ్చేవాడిగా వరుణుడిని, ధనాన్ని ప్రసాదించేవాడిగా కుబేరుడిని, పరిమళాన్ని పంచేవాడిగా వాయువును నియమించాడు.
ఉద్యోతకారిణం సూర్యం ప్రభుత్వే మాధవః స్థితః। సోమః సోమప్రదస్తేషాం వామపక్ష పథాశ్రితః
ప్రకాశాన్ని పంచేవాడిగా సూర్యుడిని, అధికారం మాధవుని వద్ద ఉంచాడు. సోమాన్ని ప్రసాదించేవాడిగా సోముడు వారి మార్గంలో ఎడమవైపు ఉన్నాడు.
సుసత్కృతా చ పత్నీ సా సవిత్రీ చ వరాంగనా। అధ్వర్యుణా సమాహూతా ఏహి దేవి త్వరాన్వితా
ఆ గౌరవప్రదమైన భార్య అయిన సావిత్రిని, ఆ ఉత్తమ స్త్రీని, యజ్ఞాన్ని నిర్వహించే పురోహితుడు పిలిచాడు — 'అమ్మా దేవీ, త్వరగా రా' అని.
ఉత్థితాశ్చాగ్నయః సర్వే దీక్షాకాల ఉపాగతః। వ్యగ్రా సా కార్యకరణే స్త్రీస్వభావేన నాగతా
దీక్షా సమయానికి అన్ని అగ్నులు వెలిగించబడ్డాయి. కాని ఆమె మాత్రం స్త్రీల స్వభావంతో పనుల్లో ఆలస్యమై, అక్కడికి రాలేదు.
ఇహవై న కృతం కించిద్ద్వారే వై మండనం మయా। భిత్త్యాం వైచిత్రకర్మాణి స్వస్తికం ప్రాంగణేన తు
ఇక్కడ నేను ద్వారానికి అలంకరణ చేయలేదు, గోడపై అందమైన బొమ్మలు వేయలేదు, ప్రాంగణంలో శుభచిహ్నాలు కూడా పెట్టలేదు.
ప్రక్షాలనం చ భాండానాం న కృతం కిమపి త్విహ। లక్ష్మీరద్యాపి నాయాతా పత్నీనారాయణస్య యా
ఇక్కడ పాత్రలు కూడా కడగలేదు. ఇంకా నారాయణుని భార్య అయిన లక్ష్మీ కూడా రాలేదు.
అగ్నేః పత్నీ తథా స్వాహా ధూమ్రోర్ణా తు యమస్య తు। వారుణీ వై తథా గౌరీ వాయోర్వై సుప్రభా తథా
అగ్నికి భార్య స్వాహా, యమునికి ధూమ్రోర్ణ, వరుణునికి వారుణి, వాయువుకు గౌరీ, అలాగే సుప్రభా కూడా ఉన్నారు.
ఋద్ధిర్వైశ్రవణీ భార్యా శమ్భోర్గౌరీ జగత్ప్రియా। మేధా శ్రద్ధా విభూతిశ్చ అనసూయా ధృతిః క్షమా
కుబేరునికి భార్య ఋద్ధి, శివునికి ప్రియమైన గౌరీ. అలాగే మేధ, శ్రద్ధ, విభూతి, అనసూయ, ధృతి, క్షమా కూడా ఉన్నారు.
గంగా సరస్వతీ చైవ నాద్యా యాతాశ్చ కన్యకాః। ఇంద్రాణీ చంద్రపత్నీ తు రోహిణీ శశినః ప్రియాః
గంగా, సరస్వతి ఇంకా రాలేదు, కన్యలు కూడా రాలేదు. ఇంద్రాణి, చంద్రుని భార్య, రోహిణి — చంద్రునికి ప్రియమైన వారు కూడా లేరు.
అరుంధతీ వసిష్ఠస్య సప్తర్షీణాం చ యాః స్త్రియః। అనసూయాత్రిపత్నీ చ తథాన్యాః ప్రమదా ఇహ
వసిష్ఠుని భార్య అరుంధతి, సప్తర్షుల భార్యలు, అత్రి భార్య అనసూయ, అలాగే ఇతర స్త్రీలు కూడా ఇక్కడ ఉన్నారు.
వధ్వో దుహితరశ్చైవ సఖ్యో భగినికాస్తథా। నాద్యాగతాస్తు తాః సర్వా అహం తావత్స్థితా చిరం
వధువులు, కుమార్తెలు, స్నేహితులు, అక్కచెల్లెళ్లు — వీళ్లందరూ ఇంకా రాలేదు. నేను ఇక్కడ చాలా కాలంగా ఎదురుచూస్తున్నాను.
నాహమేకాకినీ యాస్యే యావన్నాయాంతి తా స్త్రియః। బ్రూహి గత్వా విరంచిం తు తిష్ఠ తావన్ముహూర్తకమ్
ఆ స్త్రీలు రాకుండా నేను ఒంటరిగా వెళ్లను. నీవు వెళ్లి బ్రహ్మదేవునికి చెప్పు, కొంతసేపు అక్కడే ఉండి వేచి చూడు.
సర్వాభిః సహితా చాహమాగచ్ఛామి త్వరాన్వితా। సర్వైః పరివృతః శోభాం దేవైః సహ మహామతే
నేను అందరితో కలసి త్వరగా వస్తాను. అందరు దేవతలతో కూడి, మహిమాన్వితంగా వస్తాను, ఓ జ్ఞానవంతుడా.
భవాన్ప్రాప్నోతి పరమాం తథాహం తు న సంశయః। వదమానాం తథాధ్వర్యుస్త్యక్త్వా బ్రహ్మాణమాగతః
నువ్వు పరమ పదాన్ని పొందుతావు, నేను కూడా — ఇందులో సందేహం లేదు. ఇలా చెప్పి, యజ్ఞాన్ని నిర్వహించే పురోహితుడు బ్రహ్మను వదిలి తిరిగి వచ్చాడు.
సావిత్రీ వ్యాకులా దేవ ప్రసక్తా గృహకర్మాణి। సఖ్యో నాభ్యాగతా యావత్తావన్నాగమనం మమ
సావిత్రి బాధతో, ఇంటి పనుల్లో మునిగిపోయి ఇలా చెప్పింది — 'నా స్నేహితులు రాకుండా నేను రావలేను.'
ఏవముక్తోస్మి వై దేవ కాలశ్చాప్యతివర్త్తతే। యత్తేద్య రుచితం తావత్తత్కురుష్వ పితామహ
దేవా, నన్ను ఇలా చెప్పారని నాకు తెలియజేసారు. సమయం కూడా గడుస్తోంది. నేడు నీకు నచ్చినది చేయు, ఓ పితామహా.
ఏవముక్తస్తదా బ్రహ్మా కించిత్కోపసమన్వితః। పత్నీం చాన్యాం మదర్థే వై శీఘ్రం శక్ర ఇహానయ
అలా చెప్పినప్పుడు, బ్రహ్మదేవుడు కొంత కోపంతో — 'ఇంద్రా! నాకు మరో భార్యను త్వరగా ఇక్కడికి తీసుకురా' అని ఆజ్ఞాపించాడు.
యథా ప్రవర్తతే యజ్ఞః కాలహీనో న జాయతే। తథా శీఘ్రం విధిత్స్వ త్వం నారీం కాంచిదుపానయ
యజ్ఞం సరిగ్గా సమయానికి జరగకపోతే ఎలా సాగదు, అలాగే నీవు త్వరగా నిర్ణయం తీసుకుని ఏదైనా మహిళను తీసుకురా.
యావద్యజ్ఞసమాప్తిర్మే వర్ణే త్వాం మా కృథా మనః। భూయోపి తాం ప్రమోక్ష్యామి సమాప్తౌ తు క్రతోరిహ
యజ్ఞం పూర్తయ్యే వరకు ఆమె గురించి నీ మనసులో ఆలోచన పెట్టుకోకు; యజ్ఞం అయిపోయిన తర్వాత నేను ఆమెను తిరిగి విడిచిపెడతాను.
ఏవముక్తస్తదా శక్రో గత్వా సర్వం ధరాతలం। స్త్రియో దృష్టాశ్చ యాస్తేన సర్వాః పరపరిగ్రహాః
ఇంద్రుడు ఇలా అనిపించుకున్నాక, భూమంతా తిరిగాడు; అతడు చూసిన ప్రతి మహిళా ఇప్పటికే ఎవరో ఒకరికి చెందినవాళ్లే.
ఆభీరకన్యా రూపాఢ్యా సునాసా చారులోచనా। న దేవీ న చ గంధర్వీ నాసురీ న చ పన్నగీ
అతడు ఒక ఆభీర యువతిని చూశాడు, ఆమె అందంతో నిండినది, ముద్దైన ముక్కు, ఆకర్షణీయమైన కళ్లతో ఉంది; ఆమె దేవత కాదు, గంధర్వి కాదు, అసురి కాదు, పన్నగి కూడా కాదు.
న చాస్తి తాదృశీ కన్యా యాదృశీ సా వరాంగనా। దదర్శ తాం సుచార్వంగీం శ్రియం దేవీమివాపరామ్
ఆమెలాంటి యువతి మరొకరు లేరు, ఆమె ఎంతో అద్భుతమైన స్త్రీ; ఆమెను చూసి, శరీర సౌందర్యంతో, ఇంకో లక్ష్మీదేవిలా అనిపించింది.
సంక్షిపన్తీం మనోవృత్తి విభవం రూపసంపదా। యద్యత్తు వస్తుసౌందర్యాద్విశిష్టం లభ్యతే క్వచిత్
ఆమె తన మనస్సును, అందాన్ని పూర్తిగా ఏకాగ్రతతో చూపించింది; లోకంలో ఎక్కడైనా ఉన్న ప్రత్యేకమైన ఆకర్షణ అంతా ఆమెలోనే కలిసివుంది.
తత్తచ్ఛరీరసంలగ్నం తన్వంగ్యా దదృశే వరమ్। తాం దృష్ట్వా చింతయామాస యద్యేషా కన్యకా భవేత్
ఆ అందం అంతా ఆమె శరీరంలోనే ఉంది, ఆమె సన్నని నడుముతో అందరిలోనూ ఉత్తమురాలు; ఆమెను చూసి, 'ఈమె కనుక కన్యగా ఉంటే ఎంత బాగుండేది' అని ఆలోచించాడు.
తన్మత్తః కృతపుణ్యోన్యో న దేవో భువి విద్యతే। యోషిద్రత్నమిదం సేయం సద్భాగ్యాయాం పితామహః
నా తప్ప ఇంకెవ్వరూ ఇంత పుణ్యం సంపాదించలేరు; ఈ స్త్రీమణి ధన్యుడైన పితామహునికే సిద్ధించింది.
సరాగో యది వా స్యాత్తు సఫలస్త్వేష మే శ్రమః। నీలాభ్ర కనకాంభోజ విద్రుమాభాం దదర్శ తాం
ఆమె ప్రేమతో నిండినవాళ్లైతే, నా ప్రయత్నం ఫలిస్తుంది; ఆమెను నీలి మేఘం, బంగారు కమలం, పద్మరాగం రంగులతో చూశాడు.
త్విషం సంబిభ్రతీమంగైః కేశగండే క్షణాధరైః। మన్మథాశోకవృక్షస్య ప్రోద్భిన్నాం కలికామివ
ఆమె అవయవాలు కాంతితో మెరిసిపోతున్నాయి, జుట్టు, చెంపలు, పెదవులు—all ప్రేమతో ముదురుతున్న మొగ్గలా కనిపించాయి.
ప్రదగ్ధహృచ్ఛయేనైవ నేత్రవహ్నిశిఖోత్కరైః। ధాత్రా కథం హి సా సృష్టా ప్రతిరూపమపశ్యతా
ఆమె హృదయం కోరికతో కాలిపోయింది, కళ్లలో అగ్నికిరణాలు మెరిసాయి; సృష్టికర్త ఆమెకు సమానమైనవారిని చూడకుండానే ఎలా ఇలా సృష్టించాడో ఆశ్చర్యమే.
కల్పితా చేత్స్వయం బుధ్యా నైపుణ్యస్య గతిః పరా। ఉత్తుంగాగ్రావిమౌ సృష్టౌ యన్మే సంపశ్యతః సుఖం
ఇది సృష్టికర్త తన నైపుణ్యంతో స్వయంగా చేసినదైతే, కళలో ఇదే శ్రేష్ఠమైన మార్గం; ఆమె రెండు ఎత్తైన వక్షోజాలు చూసి నాకు ఆనందం కలిగింది.