బ్రహ్మణశ్చ సమీపే తు కృతా ఋత్విగ్వికల్పనా। వస్త్రైరాభరణైర్యుక్తాః కృతా వైశ్రవణేన తే౧౦౦ 1.16.
బ్రహ్మా సమీపంలో ఋత్వికుల ఏర్పాటును చేశారు. వారు వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, వైశ్రవణుడు వారిని అలంకరించాడు.
అంగులీయైః సకటకైర్మకుటైర్భూషితా ద్విజాః। చత్వారో ద్వౌ దశాన్యే చ త షోడశర్త్విజః
ఆ ద్విజులు ఉంగరాలు, కంకణాలు, మకుటాలతో అలంకరించబడ్డారు. నలుగురు, ఇద్దరు, పది మంది — ఇలా కలిపి పదహారు మంది ఋత్వికులు అయ్యారు.
బ్రహ్మణా పూజితాః సర్వే ప్రణిపాతపురఃసరమ్। అనుగ్రాహ్యో భవద్భిస్తు సర్వైరస్మిన్క్రతావిహ
బ్రహ్మా వారందరిని గౌరవంగా పూజించాడు. ఈ యజ్ఞంలో మీరు అందరూ వారికి మర్యాద చూపాలి.
పత్నీ మమైషా సావిత్రీ యూయం మే శరణంద్విజాః। విశ్వకర్మాణమాహూయ బ్రహ్మణః శీర్షముండనం
ఈ సావిత్రి నా భార్య. మీరు నా ఆశ్రయం, ద్విజులారా! విశ్వకర్మను పిలిపించి, బ్రహ్మా తల ముండనం చేయించాలి.
యజ్ఞే తు విహితం తస్య కారితం ద్విజసత్తమైః। ఆతసేయాని వస్త్రాణి దంపత్యర్థే తథా ద్విజైః
యజ్ఞంలో విధిగా, ఉత్తమ ద్విజులు ఆ కార్యాన్ని చేశారు. ఆ దంపతుల కోసం ద్విజులు పట్టుచీరలు తయారు చేశారు.
బ్రహ్మఘోషేణ తే విప్రా నాదయానాస్త్రివిష్టపమ్। పాలయంతో జగచ్చేదం క్షత్రియాః సాయుధాః స్థితాః
వేదఘోషతో ఆ బ్రాహ్మణులు స్వర్గాన్ని నాదంతో నింపారు. క్షత్రియులు ఆయుధాలతో ఈ లోకాన్ని కాపాడుతూ నిలిచారు.
భక్ష్యప్రకారాన్వివిధిన్వైశ్యాస్తత్ర ప్రచక్రిరే। రసబాహుల్యయుక్తం చ భక్ష్యం భోజ్యం కృతం తతః
వైశ్యులు అక్కడ色色 భోజనాలు తయారు చేశారు. రుచులతో నిండిన భక్ష్యాలు, భోజ్యాలు సిద్ధం చేశారు.
అశ్రుతం ప్రాగదృష్టం చ దృష్ట్వా తుష్టః ప్రజాపతిః। ప్రాగ్వాటేతి దదౌ నామ వైశ్యానాం సృష్టికృద్విభుః
ఇంతకు ముందు వినని, చూడని వాటిని చూసి ప్రజాపతి సంతోషించాడు. సృష్టికర్త వైశ్యులకు 'ప్రాగ్వాట' అనే పేరు పెట్టాడు.
ద్విజానాం పాదశుశ్రూషా శూద్రైః కార్యా సదా త్విహ। పాదప్రక్షాలనం భోజ్యముచ్ఛిష్టస్య ప్రమార్జనం
ద్విజుల పాదాలకు శూద్రులు ఎప్పుడూ సేవ చేయాలి — పాదాలు కడగడం, భోజనం పెట్టడం, మిగిలిన వాటిని శుభ్రం చేయడం.
తేపి చక్రుస్తదా తత్ర తేభ్యో భూయః పితామహః। శూశ్రూషార్థం మయా యూయం తురీయే తు పదే కృతాః
అప్పుడు వారు అలా చేశారు. మళ్లీ పితామహుడు వారికి ఇలా అన్నాడు: 'సేవ కోసం మిమ్మల్ని నాలుగవ స్థానం లో ఉంచాను.'
ద్విజానాం క్షత్రబన్ధూనాం బన్ధూనాం చ భవద్విధైః। త్రిభ్యశ్శుశ్రూషణా కార్యేత్యుక్త్వా బ్రహ్మా తథాఽకరోత్
బ్రహ్మ దేవుడు ఇలా అన్నాడు — మీరు మరియు మీలాంటి వారు ద్విజులు, క్షత్రియ బంధువులు, ఇతర బంధువులకు సేవ చేయాలి అని. తరువాత ఆయన కూడా అలాగే చేశారు.
ద్వారాధ్యక్షం తథా శక్రం వరుణం రసదాయకమ్। విత్తప్రదం వైశ్రవణం పవనం గంధదాయినమ్
అతడు ద్వారపాలుడిగా ఇంద్రుడిని, నీళ్లను ఇచ్చేవాడిగా వరుణుడిని, ధనాన్ని ప్రసాదించేవాడిగా కుబేరుడిని, పరిమళాన్ని పంచేవాడిగా వాయువును నియమించాడు.
ఉద్యోతకారిణం సూర్యం ప్రభుత్వే మాధవః స్థితః। సోమః సోమప్రదస్తేషాం వామపక్ష పథాశ్రితః
ప్రకాశాన్ని పంచేవాడిగా సూర్యుడిని, అధికారం మాధవుని వద్ద ఉంచాడు. సోమాన్ని ప్రసాదించేవాడిగా సోముడు వారి మార్గంలో ఎడమవైపు ఉన్నాడు.
సుసత్కృతా చ పత్నీ సా సవిత్రీ చ వరాంగనా। అధ్వర్యుణా సమాహూతా ఏహి దేవి త్వరాన్వితా
ఆ గౌరవప్రదమైన భార్య అయిన సావిత్రిని, ఆ ఉత్తమ స్త్రీని, యజ్ఞాన్ని నిర్వహించే పురోహితుడు పిలిచాడు — 'అమ్మా దేవీ, త్వరగా రా' అని.
ఉత్థితాశ్చాగ్నయః సర్వే దీక్షాకాల ఉపాగతః। వ్యగ్రా సా కార్యకరణే స్త్రీస్వభావేన నాగతా
దీక్షా సమయానికి అన్ని అగ్నులు వెలిగించబడ్డాయి. కాని ఆమె మాత్రం స్త్రీల స్వభావంతో పనుల్లో ఆలస్యమై, అక్కడికి రాలేదు.
ఇహవై న కృతం కించిద్ద్వారే వై మండనం మయా। భిత్త్యాం వైచిత్రకర్మాణి స్వస్తికం ప్రాంగణేన తు
ఇక్కడ నేను ద్వారానికి అలంకరణ చేయలేదు, గోడపై అందమైన బొమ్మలు వేయలేదు, ప్రాంగణంలో శుభచిహ్నాలు కూడా పెట్టలేదు.
ప్రక్షాలనం చ భాండానాం న కృతం కిమపి త్విహ। లక్ష్మీరద్యాపి నాయాతా పత్నీనారాయణస్య యా
ఇక్కడ పాత్రలు కూడా కడగలేదు. ఇంకా నారాయణుని భార్య అయిన లక్ష్మీ కూడా రాలేదు.
అగ్నేః పత్నీ తథా స్వాహా ధూమ్రోర్ణా తు యమస్య తు। వారుణీ వై తథా గౌరీ వాయోర్వై సుప్రభా తథా
అగ్నికి భార్య స్వాహా, యమునికి ధూమ్రోర్ణ, వరుణునికి వారుణి, వాయువుకు గౌరీ, అలాగే సుప్రభా కూడా ఉన్నారు.
ఋద్ధిర్వైశ్రవణీ భార్యా శమ్భోర్గౌరీ జగత్ప్రియా। మేధా శ్రద్ధా విభూతిశ్చ అనసూయా ధృతిః క్షమా
కుబేరునికి భార్య ఋద్ధి, శివునికి ప్రియమైన గౌరీ. అలాగే మేధ, శ్రద్ధ, విభూతి, అనసూయ, ధృతి, క్షమా కూడా ఉన్నారు.
గంగా సరస్వతీ చైవ నాద్యా యాతాశ్చ కన్యకాః। ఇంద్రాణీ చంద్రపత్నీ తు రోహిణీ శశినః ప్రియాః
గంగా, సరస్వతి ఇంకా రాలేదు, కన్యలు కూడా రాలేదు. ఇంద్రాణి, చంద్రుని భార్య, రోహిణి — చంద్రునికి ప్రియమైన వారు కూడా లేరు.
అరుంధతీ వసిష్ఠస్య సప్తర్షీణాం చ యాః స్త్రియః। అనసూయాత్రిపత్నీ చ తథాన్యాః ప్రమదా ఇహ
వసిష్ఠుని భార్య అరుంధతి, సప్తర్షుల భార్యలు, అత్రి భార్య అనసూయ, అలాగే ఇతర స్త్రీలు కూడా ఇక్కడ ఉన్నారు.
వధ్వో దుహితరశ్చైవ సఖ్యో భగినికాస్తథా। నాద్యాగతాస్తు తాః సర్వా అహం తావత్స్థితా చిరం
వధువులు, కుమార్తెలు, స్నేహితులు, అక్కచెల్లెళ్లు — వీళ్లందరూ ఇంకా రాలేదు. నేను ఇక్కడ చాలా కాలంగా ఎదురుచూస్తున్నాను.
నాహమేకాకినీ యాస్యే యావన్నాయాంతి తా స్త్రియః। బ్రూహి గత్వా విరంచిం తు తిష్ఠ తావన్ముహూర్తకమ్
ఆ స్త్రీలు రాకుండా నేను ఒంటరిగా వెళ్లను. నీవు వెళ్లి బ్రహ్మదేవునికి చెప్పు, కొంతసేపు అక్కడే ఉండి వేచి చూడు.
సర్వాభిః సహితా చాహమాగచ్ఛామి త్వరాన్వితా। సర్వైః పరివృతః శోభాం దేవైః సహ మహామతే
నేను అందరితో కలసి త్వరగా వస్తాను. అందరు దేవతలతో కూడి, మహిమాన్వితంగా వస్తాను, ఓ జ్ఞానవంతుడా.
భవాన్ప్రాప్నోతి పరమాం తథాహం తు న సంశయః। వదమానాం తథాధ్వర్యుస్త్యక్త్వా బ్రహ్మాణమాగతః
నువ్వు పరమ పదాన్ని పొందుతావు, నేను కూడా — ఇందులో సందేహం లేదు. ఇలా చెప్పి, యజ్ఞాన్ని నిర్వహించే పురోహితుడు బ్రహ్మను వదిలి తిరిగి వచ్చాడు.
సావిత్రీ వ్యాకులా దేవ ప్రసక్తా గృహకర్మాణి। సఖ్యో నాభ్యాగతా యావత్తావన్నాగమనం మమ
సావిత్రి బాధతో, ఇంటి పనుల్లో మునిగిపోయి ఇలా చెప్పింది — 'నా స్నేహితులు రాకుండా నేను రావలేను.'
ఏవముక్తోస్మి వై దేవ కాలశ్చాప్యతివర్త్తతే। యత్తేద్య రుచితం తావత్తత్కురుష్వ పితామహ
దేవా, నన్ను ఇలా చెప్పారని నాకు తెలియజేసారు. సమయం కూడా గడుస్తోంది. నేడు నీకు నచ్చినది చేయు, ఓ పితామహా.
ఏవముక్తస్తదా బ్రహ్మా కించిత్కోపసమన్వితః। పత్నీం చాన్యాం మదర్థే వై శీఘ్రం శక్ర ఇహానయ
అలా చెప్పినప్పుడు, బ్రహ్మదేవుడు కొంత కోపంతో — 'ఇంద్రా! నాకు మరో భార్యను త్వరగా ఇక్కడికి తీసుకురా' అని ఆజ్ఞాపించాడు.
యథా ప్రవర్తతే యజ్ఞః కాలహీనో న జాయతే। తథా శీఘ్రం విధిత్స్వ త్వం నారీం కాంచిదుపానయ
యజ్ఞం సరిగ్గా సమయానికి జరగకపోతే ఎలా సాగదు, అలాగే నీవు త్వరగా నిర్ణయం తీసుకుని ఏదైనా మహిళను తీసుకురా.
యావద్యజ్ఞసమాప్తిర్మే వర్ణే త్వాం మా కృథా మనః। భూయోపి తాం ప్రమోక్ష్యామి సమాప్తౌ తు క్రతోరిహ
యజ్ఞం పూర్తయ్యే వరకు ఆమె గురించి నీ మనసులో ఆలోచన పెట్టుకోకు; యజ్ఞం అయిపోయిన తర్వాత నేను ఆమెను తిరిగి విడిచిపెడతాను.