యాశ్చాన్యాః సరితః పుణ్యాః కూపాశ్చైవ జలాశయాః। పల్వలాని తటాకాని కుండాని వివిధాని చ
ఇంకా ఇతర పవిత్ర నదులు, బావులు, జలాశయాలు, చెరువులు, సరస్సులు, రకరకాల కుండాలు అక్కడ ఉన్నాయి.
ప్రస్రవాణి చ ముఖ్యాని దేవఖాతాన్యనేకశః। జలాశయాని సర్వాణి సముద్రాః సప్తసంఖ్యకాః
ప్రధానమైన ప్రవాహాలు, అనేక దేవతా సరస్సులు, అన్ని జలాశయాలు, ఏడు సముద్రాలు కూడా అక్కడ ఉన్నాయి.
లవణేక్షుసురాసర్పిర్దధిదుగ్ధజలైః సమమ్। సప్తలోకాః సపాతాలాః సప్తద్వీపాః సపత్తనాః
ఉప్పు, చెరకు, మద్యం, నెయ్యి, పెరుగు, పాలు, నీరు — ఇవన్నీ కలిపి, ఏడు లోకాలు, ఏడు పాతాళాలు, ఏడు ద్వీపాలు, వాటి పట్టణాలన్నీ —
వృక్షా వల్ల్యః సతృణాని శాకాని చ ఫలాని చ। పృథివీవాయురాకాశమాపోజ్యోతిశ్చ పంచమమ్
చెట్లు, వల్లులు, గడ్డి, కూరగాయలు, పండ్లు, భూమి, గాలి, ఆకాశం, నీరు, ఐదవదిగా అగ్ని — ఇవన్నీ —
సవిగ్రహాణి భూతాని ధర్మశాస్త్రాణి యాని చ। వేదభాష్యాణి సూత్రాణి బ్రహ్మణా నిర్మితం చ యత్
అన్ని జీవులు, ధర్మశాస్త్రాలు, వేదభాష్యాలు, సూత్రాలు, బ్రహ్మా సృష్టించిన అన్నీ —
అమూర్తం మూర్తమత్యన్తం మూర్తదృశ్యం తథాఖిలమ్। ఏవం కృతే తథాస్మింస్తు యజ్ఞే పైతామహే తదా
రూపం లేనివి, రూపం ఉన్నవి, పూర్తిగా కనిపించేవి, కనబడే అన్నీ — ఇవన్నీ ఆ పితామహ యజ్ఞంలో అలా జరిగాయి.
దేవానాం సంనిధౌ తత్ర ఋషిభిశ్చ సమాగమే। బ్రహ్మణో దక్షిణే పార్శ్వే స్థితో విష్ణుః సనాతనః
అక్కడ దేవతల సమక్షంలో, ఋషులు కూడినప్పుడు, బ్రహ్మా యొక్క కుడివైపు శాశ్వతుడు అయిన విష్ణువు నిలిచాడు.
వామపార్శ్వే స్థితో రుద్రః పినాకీ వరదః ప్రభుః। ఋత్విజాం చాపి వరణం కృతం తత్ర మహాత్మనా
ఎడమవైపు పినాకధారి, వరదుడు, ప్రభువు అయిన రుద్రుడు నిలిచాడు. అక్కడ మహాత్ముడు ఋత్వికులను ఎంపిక చేశాడు.
భృగుర్హోతావృతస్తత్ర పులస్త్యోధ్వర్య్యుసత్తమః। తత్రోద్గాతా మరీచిస్తు బ్రహ్మా వై నారదః కృతః
అక్కడ భృగువు హోతగా, పులస్త్యుడు ఉత్తమ యజ్ఞికుడిగా, మరీచి ఉద్గాతగా, నారదుడు బ్రాహ్మణుడిగా నియమించబడ్డారు.
సనత్కుమారాదయో యే సదస్యాస్తత్ర తే భవన్। ప్రజాపతయో దక్షాద్యా వర్ణా బ్రాహ్మణపూర్వకాః
సనత్కుమారుడు మొదలైన వారు అక్కడ సభ్యులుగా అయ్యారు. దక్షుడు మొదలైన ప్రజాపతులు, బ్రాహ్మణులు ముందుండే వర్ణాలు అక్కడ ఉన్నారు.
బ్రహ్మణశ్చ సమీపే తు కృతా ఋత్విగ్వికల్పనా। వస్త్రైరాభరణైర్యుక్తాః కృతా వైశ్రవణేన తే౧౦౦ 1.16.
బ్రహ్మా సమీపంలో ఋత్వికుల ఏర్పాటును చేశారు. వారు వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, వైశ్రవణుడు వారిని అలంకరించాడు.
అంగులీయైః సకటకైర్మకుటైర్భూషితా ద్విజాః। చత్వారో ద్వౌ దశాన్యే చ త షోడశర్త్విజః
ఆ ద్విజులు ఉంగరాలు, కంకణాలు, మకుటాలతో అలంకరించబడ్డారు. నలుగురు, ఇద్దరు, పది మంది — ఇలా కలిపి పదహారు మంది ఋత్వికులు అయ్యారు.
బ్రహ్మణా పూజితాః సర్వే ప్రణిపాతపురఃసరమ్। అనుగ్రాహ్యో భవద్భిస్తు సర్వైరస్మిన్క్రతావిహ
బ్రహ్మా వారందరిని గౌరవంగా పూజించాడు. ఈ యజ్ఞంలో మీరు అందరూ వారికి మర్యాద చూపాలి.
పత్నీ మమైషా సావిత్రీ యూయం మే శరణంద్విజాః। విశ్వకర్మాణమాహూయ బ్రహ్మణః శీర్షముండనం
ఈ సావిత్రి నా భార్య. మీరు నా ఆశ్రయం, ద్విజులారా! విశ్వకర్మను పిలిపించి, బ్రహ్మా తల ముండనం చేయించాలి.
యజ్ఞే తు విహితం తస్య కారితం ద్విజసత్తమైః। ఆతసేయాని వస్త్రాణి దంపత్యర్థే తథా ద్విజైః
యజ్ఞంలో విధిగా, ఉత్తమ ద్విజులు ఆ కార్యాన్ని చేశారు. ఆ దంపతుల కోసం ద్విజులు పట్టుచీరలు తయారు చేశారు.
బ్రహ్మఘోషేణ తే విప్రా నాదయానాస్త్రివిష్టపమ్। పాలయంతో జగచ్చేదం క్షత్రియాః సాయుధాః స్థితాః
వేదఘోషతో ఆ బ్రాహ్మణులు స్వర్గాన్ని నాదంతో నింపారు. క్షత్రియులు ఆయుధాలతో ఈ లోకాన్ని కాపాడుతూ నిలిచారు.
భక్ష్యప్రకారాన్వివిధిన్వైశ్యాస్తత్ర ప్రచక్రిరే। రసబాహుల్యయుక్తం చ భక్ష్యం భోజ్యం కృతం తతః
వైశ్యులు అక్కడ色色 భోజనాలు తయారు చేశారు. రుచులతో నిండిన భక్ష్యాలు, భోజ్యాలు సిద్ధం చేశారు.
అశ్రుతం ప్రాగదృష్టం చ దృష్ట్వా తుష్టః ప్రజాపతిః। ప్రాగ్వాటేతి దదౌ నామ వైశ్యానాం సృష్టికృద్విభుః
ఇంతకు ముందు వినని, చూడని వాటిని చూసి ప్రజాపతి సంతోషించాడు. సృష్టికర్త వైశ్యులకు 'ప్రాగ్వాట' అనే పేరు పెట్టాడు.
ద్విజానాం పాదశుశ్రూషా శూద్రైః కార్యా సదా త్విహ। పాదప్రక్షాలనం భోజ్యముచ్ఛిష్టస్య ప్రమార్జనం
ద్విజుల పాదాలకు శూద్రులు ఎప్పుడూ సేవ చేయాలి — పాదాలు కడగడం, భోజనం పెట్టడం, మిగిలిన వాటిని శుభ్రం చేయడం.
తేపి చక్రుస్తదా తత్ర తేభ్యో భూయః పితామహః। శూశ్రూషార్థం మయా యూయం తురీయే తు పదే కృతాః
అప్పుడు వారు అలా చేశారు. మళ్లీ పితామహుడు వారికి ఇలా అన్నాడు: 'సేవ కోసం మిమ్మల్ని నాలుగవ స్థానం లో ఉంచాను.'
ద్విజానాం క్షత్రబన్ధూనాం బన్ధూనాం చ భవద్విధైః। త్రిభ్యశ్శుశ్రూషణా కార్యేత్యుక్త్వా బ్రహ్మా తథాఽకరోత్
బ్రహ్మ దేవుడు ఇలా అన్నాడు — మీరు మరియు మీలాంటి వారు ద్విజులు, క్షత్రియ బంధువులు, ఇతర బంధువులకు సేవ చేయాలి అని. తరువాత ఆయన కూడా అలాగే చేశారు.
ద్వారాధ్యక్షం తథా శక్రం వరుణం రసదాయకమ్। విత్తప్రదం వైశ్రవణం పవనం గంధదాయినమ్
అతడు ద్వారపాలుడిగా ఇంద్రుడిని, నీళ్లను ఇచ్చేవాడిగా వరుణుడిని, ధనాన్ని ప్రసాదించేవాడిగా కుబేరుడిని, పరిమళాన్ని పంచేవాడిగా వాయువును నియమించాడు.
ఉద్యోతకారిణం సూర్యం ప్రభుత్వే మాధవః స్థితః। సోమః సోమప్రదస్తేషాం వామపక్ష పథాశ్రితః
ప్రకాశాన్ని పంచేవాడిగా సూర్యుడిని, అధికారం మాధవుని వద్ద ఉంచాడు. సోమాన్ని ప్రసాదించేవాడిగా సోముడు వారి మార్గంలో ఎడమవైపు ఉన్నాడు.
సుసత్కృతా చ పత్నీ సా సవిత్రీ చ వరాంగనా। అధ్వర్యుణా సమాహూతా ఏహి దేవి త్వరాన్వితా
ఆ గౌరవప్రదమైన భార్య అయిన సావిత్రిని, ఆ ఉత్తమ స్త్రీని, యజ్ఞాన్ని నిర్వహించే పురోహితుడు పిలిచాడు — 'అమ్మా దేవీ, త్వరగా రా' అని.
ఉత్థితాశ్చాగ్నయః సర్వే దీక్షాకాల ఉపాగతః। వ్యగ్రా సా కార్యకరణే స్త్రీస్వభావేన నాగతా
దీక్షా సమయానికి అన్ని అగ్నులు వెలిగించబడ్డాయి. కాని ఆమె మాత్రం స్త్రీల స్వభావంతో పనుల్లో ఆలస్యమై, అక్కడికి రాలేదు.
ఇహవై న కృతం కించిద్ద్వారే వై మండనం మయా। భిత్త్యాం వైచిత్రకర్మాణి స్వస్తికం ప్రాంగణేన తు
ఇక్కడ నేను ద్వారానికి అలంకరణ చేయలేదు, గోడపై అందమైన బొమ్మలు వేయలేదు, ప్రాంగణంలో శుభచిహ్నాలు కూడా పెట్టలేదు.
ప్రక్షాలనం చ భాండానాం న కృతం కిమపి త్విహ। లక్ష్మీరద్యాపి నాయాతా పత్నీనారాయణస్య యా
ఇక్కడ పాత్రలు కూడా కడగలేదు. ఇంకా నారాయణుని భార్య అయిన లక్ష్మీ కూడా రాలేదు.
అగ్నేః పత్నీ తథా స్వాహా ధూమ్రోర్ణా తు యమస్య తు। వారుణీ వై తథా గౌరీ వాయోర్వై సుప్రభా తథా
అగ్నికి భార్య స్వాహా, యమునికి ధూమ్రోర్ణ, వరుణునికి వారుణి, వాయువుకు గౌరీ, అలాగే సుప్రభా కూడా ఉన్నారు.
ఋద్ధిర్వైశ్రవణీ భార్యా శమ్భోర్గౌరీ జగత్ప్రియా। మేధా శ్రద్ధా విభూతిశ్చ అనసూయా ధృతిః క్షమా
కుబేరునికి భార్య ఋద్ధి, శివునికి ప్రియమైన గౌరీ. అలాగే మేధ, శ్రద్ధ, విభూతి, అనసూయ, ధృతి, క్షమా కూడా ఉన్నారు.
గంగా సరస్వతీ చైవ నాద్యా యాతాశ్చ కన్యకాః। ఇంద్రాణీ చంద్రపత్నీ తు రోహిణీ శశినః ప్రియాః
గంగా, సరస్వతి ఇంకా రాలేదు, కన్యలు కూడా రాలేదు. ఇంద్రాణి, చంద్రుని భార్య, రోహిణి — చంద్రునికి ప్రియమైన వారు కూడా లేరు.