ప్రాగ్వంశకాయో ద్యుతిమాన్నానాదీక్షాభిరర్చితః। దక్షిణాహృదయో యోగీ మహాసత్రమయో మహాన్
తూర్పు వేదికే శరీరంగా, కాంతివంతుడై, అనేక దీక్షలతో పూజింపబడే వాడు, దక్షిణదికే హృదయంగా, యోగి, మహాయజ్ఞస్వరూపుడై, మహాత్ముడై ఉన్నవాడు —
ఉపాకర్మేష్టిరుచిరః ప్రవర్గ్యావర్తభూషణః। ఛాయాపత్నీసహాయో వై మణిశృంగమివోచ్ఛ్రితః
ప్రారంభకర్మల్లో ప్రకాశవంతుడై, ప్రవర్గ్యపాత్ర వంకరలతో అలంకరించబడినవాడు, నీడరూపమైన భార్యతో కూడి, మణిపర్వతంలా ఎత్తుగా ఉన్నవాడు —
సర్వలోకహితాత్మా యో దంష్ట్రయాభ్యుజ్జహారగామ్। తతః స్వస్థానమానీయ పృథివీం పృథివీధరః
ప్రపంచాల మేలుకోసం జీవించే వాడు, దంతంతో భూమిని పైకి ఎత్తి, తన స్థానానికి తీసుకొచ్చి, భూమిని మోసేవాడిగా మారినవాడు —
తతో జగామ నిర్వాణం పృథివీధారణాద్ధరిః। ఏవమాదివరాహేణ ధృత్వా బ్రహ్మహితార్థినా
అప్పుడు హరి భూమిని మోసి, మోక్షాన్ని పొందాడు; ఇలా ఆదివరాహరూపంలో, బ్రహ్మహితాన్ని కోరుతూ భూమిని నిలిపాడు —
ఉద్ధృతా పుష్కరే పృథ్వీ సాగరాంబుగతా పురా। వృతః శమదమాభ్యాం యో దివ్యే కోకాముఖే స్థితః
పూర్వం సముద్రంలో మునిగిన భూమిని పద్మంలో పైకి తీసుకొచ్చాడు; శాంతి, దమంతో చుట్టుముట్టబడి, దివ్యమైన కోకాముఖంలో నిలిచాడు —
ఆదిత్యైర్వసుభిః సాధ్యైర్మరుద్భిర్దైవతైః సహ। రుద్రైర్విశ్వసహాయైశ్చ యక్షరాక్షసకిన్నరైః
ఆదిత్యులు, వసువులు, సాధ్యులు, మరుతులు, ఇతర దేవతలు, రుద్రులు, విశ్వ సహాయకులు, యక్షులు, రాక్షసులు, కిన్నరులతో కలిసి —
దిగ్భిర్విదిగ్భిః పృథివీ నదీభిః సహ సాగరైః। చరాచరగురుః శ్రీమాన్బ్రహ్మా బ్రహ్మవిదాంవరః
దిక్కులు, ఉపదిక్కులు, భూమి, నదులు, సముద్రాలతో పాటు, చరాచరాలకు గురువైన, మహిమాన్వితుడైన బ్రహ్మ, బ్రహ్మవేత్తలలో శ్రేష్ఠుడు —
ఉవాచ వచనం కోకాముఖం తీర్థం త్వయా విభో। పాలనీయం సదా గోప్యం రక్షా కార్యా మఖే త్విహ
అతడు ఇలా అన్నాడు: 'కోకాముఖ తీర్థాన్ని నీవు ఎప్పుడూ కాపాడాలి ప్రభూ; ఇది రహస్యంగా ఉంచి, ఇక్కడ యజ్ఞంలో రక్షించాలి.'
ఏవం కరిష్యే భగవంస్తదా బ్రహ్మాణముక్తవాన్। ఉవాచ తం పునర్బ్రహ్మా విష్ణుం దేవం పురః స్థితమ్
'అలా చేస్తాను భగవంతుడా' అని బ్రహ్మ సమాధానం ఇచ్చాడు; మళ్లీ బ్రహ్మ తన ముందున్న విష్ణువుతో ఇలా అన్నాడు —
త్వం హి మే పరమో దేవస్త్వం హి మే పరమో గురుః। త్వం హి మే పరమం ధామ శక్రాదీనాం సురోత్తమ
'నీవే నా పరమదేవుడు, నీవే నా పరమగురువు, నీవే నా పరమస్థానం, ఇంద్రాదులకన్నా ఉత్తముడవు.'
ఉత్ఫుల్లామలపద్మాక్ష శత్రుపక్ష క్షయావహ। యథా యజ్ఞేన మే ధ్వంసో దానవైశ్చ విధీయతే
'పూర్ణంగా వికసించిన, మలినం లేని పద్మపువ్వుల్లాంటి కళ్లవాడా, శత్రు వర్గాన్ని నాశనం చేయువాడా, నా యజ్ఞం దానవులను ఎలా నాశనం చేస్తుందో, నీవు కూడా అలాగే చేయాలి.'
తథా త్వయా విధాతవ్యం ప్రణతస్య నమోస్తు తే। విష్ణురువాచ। భయం త్యజస్వ దేవేశ క్షయం నేష్యామి దానవాన్
'నీవు నమస్కరించినవాడికి అలా చేయాలి; నీకు నమస్కారం.' విష్ణువు ఇలా అన్నాడు: 'భయపడవద్దు దేవేంద్రా, దానవులను నేను నాశనం చేస్తాను.'
యే చాన్తే విఘ్నకర్తారో యాతుధానాస్తథాఽసురాః। ఘాతయిష్యామ్యహం సర్వాన్స్వస్తి తిష్ఠ పితామహ
'చివరలో అడ్డుపడే యాతుధానులు, అసురులు ఎవరైనా, వారందరినీ నేను సంహరిస్తాను; నీవు ప్రశాంతంగా ఉండు పితామహా.'
ఏవముక్త్వా స్థితస్తత్ర సాహాయ్యేన కృతక్షణః। ప్రవవుశ్చ శివా వాతాః ప్రసన్నాశ్చ దిశో దశ
ఇలా చెప్పి, సహాయానికి సిద్ధంగా అక్కడే నిలిచాడు; శుభకరమైన గాలులు వీస్తూ, పది దిక్కులు ప్రసన్నంగా మారాయి.
సుప్రభాణి చ జ్యోతీంషి చంద్రం చక్రుః ప్రదక్షిణమ్। న విగ్రహం గ్రహాశ్చక్రుః ప్రసేదుశ్చాపి సింధవః
ప్రకాశవంతమైన దీపాలు, చంద్రుడు యజ్ఞ ప్రదక్షిణగా తిరిగాయి. గ్రహాలు ఎలాంటి కష్టాలు కలిగించలేదు. సముద్రాలు కూడా ప్రశాంతంగా మారాయి.
నీరజస్కా భూమిరాసీత్సకలా హ్లాదదాస్త్వపః। జగ్ముః స్వమార్గం సరితో నాపి చుక్షుభురర్ణవాః
భూమి ధూళిలేని స్వచ్ఛంగా ఉంది. నీళ్ళు అందరికీ ఆనందాన్ని ఇచ్చాయి. నదులు తమ సహజ మార్గంలో ప్రవహించాయి. సముద్రాలు అలలతో కలకలం కాలేదు.
ఆసన్శుభానీంద్రియాణి నరాణామంతరాత్మనామ్। మహర్షయో వీతశోకా వేదానుచ్చైరవాచయన్
మనుషుల బాహ్య, అంతర్గత ఇంద్రియాలు శుభంగా మారాయి. మహర్షులు బాధలేవీ లేకుండా, వేదాలను ఉచ్చరిస్తూ పఠించారు.
యజ్ఞే తస్మిన్హవిః పాకే శివా ఆసంశ్చ పావకాః। ప్రవృత్తధర్మసద్వృత్తా లోకా ముదితమానసాః
ఆ యజ్ఞంలో హవిస్సు సమర్పణ సమయంలో అగ్నులు శుభంగా వెలిగాయి. ధర్మాన్ని పాటించే ప్రజలు ఆనందంగా హృదయంతో ఉన్నారు.
విష్ణోః సత్యప్రతిజ్ఞస్య శ్రుత్వారినిధనా గిరః। తతో దేవాః సమాయాతా దానవా రాక్షసైస్సహ
సత్యవ్రతుడు అయిన విష్ణువు శత్రువులను సంహరించాడని విని, దేవతలు, దానవులు, రాక్షసులు అందరూ అక్కడికి వచ్చారు.
భూతప్రేతపిశాచాశ్చ సర్వే తత్రాగతాః క్రమాత్। గంధర్వాప్సరసశ్చైవ నాగా విద్యాధరాగణాః
భూతాలు, ప్రేతాలు, పిశాచాలు అందరూ క్రమంగా అక్కడికి వచ్చారు. గంధర్వులు, అప్సరసలు, నాగులు, విద్యాధర గణాలు కూడా హాజరయ్యారు.
వానస్పత్యాశ్చౌషధయో యచ్చేహేద్యచ్చ నేహతి। బ్రహ్మాదేశాన్మారుతేన ఆనీతాః సర్వతో దిశః
వృక్షాలు, ఔషధాలు, పెరిగేవి పెరగనివి అన్నీ బ్రహ్మ ఆజ్ఞతో, గాలి ద్వారా అన్ని దిశల నుండి తీసుకొచ్చారు.
యజ్ఞపర్వతమాసాద్య దక్షిణామభితోదిశమ్। సురా ఉత్తరతః సర్వే మర్యాదాపర్వతే స్థితాః
యజ్ఞపర్వతాన్ని చేరుకుని దక్షిణదిశ వైపు, దేవతలు అందరూ ఉత్తర వైపు పర్వత సరిహద్దులో నిలిచారు.
గంధర్వాప్సరసశ్చైవ మునయో వేదపారగాః। పశ్చిమాం దిశమాస్థాయ స్థితాస్తత్ర మహాక్రతౌ
గంధర్వులు, అప్సరసలు, వేదాల్లో నిపుణులైన మునులు, ఆ మహాయజ్ఞంలో పశ్చిమదిశలో స్థానం తీసుకున్నారు.
సర్వే దేవనికాయాశ్చ దానవాశ్చాసురాగణాః। అమర్షం పృష్ఠతః కృత్వా సుప్రీతాస్తే పరస్పరమ్
అన్ని దేవతా గణాలు, దానవులు, అసురులు తమ అసూయను పక్కన పెట్టి పరస్పరం సంతోషంగా ఉన్నారు.
ఋషీన్పర్యచరన్సర్వే శుశ్రూషన్బ్రాహ్మణాంస్తథా। ఋషయో బ్రహ్మర్షయశ్చ ద్విజా దేవర్షయస్తథా
అందరూ ఋషులను సేవించారు, బ్రాహ్మణులను కూడా గౌరవించారు. ఋషులు, బ్రహ్మర్షులు, ద్విజులు, దేవర్షులు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
రాజర్షయో ముఖ్యతమాస్సమాయాతాః సమంతతః। కతమశ్చ సురోప్యత్ర క్రతౌ యాజ్యో భవిష్యతి
ప్రధానమైన రాజర్షులు అన్ని వైపుల నుంచి వచ్చారు. ఇక్కడ ఈ యజ్ఞంలో ఎవరు దేవతలలో ప్రధానంగా పూజించబడతారో ఆశ్చర్యపడ్డారు.
పశవః పక్షిణశ్చైవ తత్ర యాతా దిదృక్షవః। బ్రాహ్మణా భోక్తుకామాశ్చ సర్వే వర్ణానుపూర్వశః
జంతువులు, పక్షులు కూడా ఆసక్తితో వచ్చాయి. అన్ని వర్ణాల బ్రాహ్మణులు ప్రసాదం పొందాలని వచ్చారు.
స్వయం చ వరుణో రత్నం దక్షశ్చాన్నం స్వయం దదౌ। ఆగత్యవరుణోలోకాత్పక్వంచాన్నంస్వతోపచత్
వరుణుడు స్వయంగా రత్నాలు ఇచ్చాడు. దక్షుడు స్వయంగా అన్నం సమర్పించాడు. వరుణ లోకంనుండి వచ్చి, పక్కగా వండిన అన్నాన్ని అందించాడు.
వాయుర్భక్షవికారాంశ్చ రసపాచీ దివాకరః। అన్నపాచనకృత్సోమో మతిదాతా బృహస్పతిః
వాయువు రకరకాల రుచులను తెచ్చాడు. సూర్యుడు రసాలను ఉడికించాడు. సోముడు అన్నాన్ని వండాడు. బృహస్పతి బుద్ధిని ప్రసాదించాడు.
ధనదానం ధనాధ్యక్షో వస్త్రాణి వివిధాని చ। సరస్వతీ నదాధ్యక్షో గంగాదేవీ సనర్మదా
ధనాధికారి ధనాన్ని, వివిధ వస్త్రాలను ఇచ్చాడు. సరస్వతి నది, గంగా దేవి, నర్మదా కూడా అక్కడే ఉన్నారు.