కృతశ్చానేన వై యజ్ఞః సర్వం శంసితుమర్హసి। శతరూపా చ యా నారీ సావిత్రీ సా త్విహోచ్యతే
ఆయన చేసిన యజ్ఞాన్ని పూర్తిగా వివరించాలి; శతరూప అనే స్త్రీ ఇక్కడ సావిత్రిగా పిలవబడుతుంది.
భార్యా సా బ్రహ్మణః ప్రోక్తాః ఋషీణాం జననీ చ సా। పులస్త్యాద్యాన్మునీన్సప్త దక్షాద్యాంస్తు ప్రజాపతీన్
ఆమె బ్రహ్మదేవుని భార్యగా, ఋషుల తల్లిగా చెప్పబడింది; పులస్త్య మొదలైన ఏడుగురు మహర్షులను, దక్ష మొదలైన ప్రజాపతులను ఆమె ప్రసవించింది.
స్వాయంభువాదీంశ్చ మనూన్సావిత్రీ సమజీజనత్। ధర్మపత్నీం తు తాం బ్రహ్మా పుత్రిణీం బ్రహ్మణః ప్రియః
సావిత్రి స్వాయంభువ మొదలైన మనువులను కూడా జన్మనిచ్చింది; బ్రహ్మదేవుడు ఆమెను తన ధర్మపత్నిగా, తన పిల్లలకు తల్లిగా ఎంతో ప్రేమతో చేసుకున్నాడు.
పతివ్రతాం మహాభాగాం సువ్రతాం చారుహాసినీం। కథం సతీం పరిత్యజ్య భార్యామన్యామవిందత
పతివ్రత, మహాభాగ్యవంతురాలు, సద్గుణాలున్న, అందమైన నవ్వుతో ఉన్న భార్యను వదిలిపెట్టి బ్రహ్మదేవుడు ఇంకొక భార్యను ఎలా కోరాడు?
కిం నామ్నీ కిం సమాచారా కస్య సా తనయా విభోః। క్వ సా దృష్టా హి దేవేన కేన చాస్య ప్రదర్శితా
ఆమె పేరు ఏమిటి, లక్షణాలు ఏమిటి, ఎవరి కుమార్తె, ఆమెను దేవుడు ఎక్కడ చూశాడు, ఎవరు చూపించారు?
కిం రూపా సా తు దేవేశీ దృష్టా చిత్తవిమోహినీ। యాం తు దృష్ట్వా స దేవేశః కామస్య వశమేయివాన్
ఆ దేవత రూపం ఎలా ఉంది, ఆమెను చూసి దేవతాధిపతి మనసు మరిగిపోయాడు, ఆమె రూపం ఎలా ఉంది?
వర్ణతో రూపతశ్చైవ సావిత్ర్యాస్త్వధికా మునే। యా మోహితవతీ దేవం సర్వలోకేశ్వరం విభుమ్
మహర్షీ, రంగులో, అందంలో ఆమె సావిత్రిని మించి ఉంది; ఆమె దేవుడిని, జగత్తు అధిపతిని మోహింపజేసింది.
యథా గృహీతవాన్దేవో నారీం తాం లోకసుందరీం। యథా ప్రవృత్తో యజ్ఞోసౌ తథా సర్వం ప్రకీర్తయ
ఆ లోకసుందరిని దేవుడు ఎలా స్వీకరించాడో, ఆ తరువాత యజ్ఞం ఎలా ప్రారంభమైందో అన్నీ వివరంగా చెప్పండి.
తాం దృష్ట్వా బ్రహ్మణః పార్శ్వే సావిత్రీ కిం చకార హ। సావిత్ర్యాం తు తదా బ్రహ్మా కాం తు వృత్తిమవర్త్తత
ఆమెను బ్రహ్మదేవుని పక్కన చూసినప్పుడు సావిత్రి ఏమి చేసిందో, అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు సావిత్రికి ఎలా ప్రవర్తించాడో చెప్పండి.
సన్నిధౌ కాని వాక్యాని సావిత్రీ బ్రహ్మణా తదా। ఉక్తాప్యుక్తవతీ భూయః సర్వం శంసితుమర్హసి
ఆ సమయంలో సావిత్రి బ్రహ్మదేవునితో ఏ మాటలు మాట్లాడిందో, మాట్లాడకపోయినా, మీరు అన్నీ వివరంగా చెప్పాలి.
కిం కృతం తత్ర యుష్మాభిః కోపో వాథ క్షమాపి వా। యత్కృతం తత్ర యద్దృష్టం యత్తవోక్తం మయా త్విహ
మీరు అక్కడ ఏమి చేసారు? కోపంతోనా, లేక క్షమతోనా? అక్కడ మీరు చేసినది, చూసినది, చెప్పినది ఏదైనా, దయచేసి నాకు ఇక్కడ చెప్పండి.
విస్తరేణేహ సర్వాణి కర్మాణి పరమేష్ఠినః। శ్రోతుమిచ్ఛామ్యశేషేణ విధేర్యజ్ఞవిధిం పరం
ఇక్కడ, పరమపిత మహర్షి చేసిన అన్ని కార్యాలను, యజ్ఞ విధిని పూర్తిగా వివరంగా వినాలని నేను కోరుతున్నాను.
కర్మణామానుపూర్వ్యం చ ప్రారంభో హోత్రమేవ చ। హోతుర్భక్షో యథాఽచాపి ప్రథమా కస్య కారితా
ఆ కార్యాల క్రమం, ప్రారంభం, హోతృవు ఎవరో, హోతృవు భాగం ఎలా ఇచ్చారో, మొదటి ఆహుతి ఎవరికోసమో కూడా చెప్పండి.
కథం చ భగవాన్విష్ణుః సాహాయ్యం కేన కీదృశం। అమరైర్వా కృతం యచ్చ తద్భవాన్వక్తుమర్హతి
భగవంతుడు విష్ణువు ఎలా సహాయం చేసాడో, ఎవరి ద్వారా, ఎలా చేసాడో, దేవతలు ఏమి చేసారో కూడా మీరు వివరంగా చెప్పాలి.
దేవలోకం పరిత్యజ్య కథం మర్త్యముపాగతః। గార్హపత్యం చ విధినా అన్వాహార్యం చ దక్షిణమ్
దేవతల లోకాన్ని వదిలి, మానవ లోకానికి ఆయన ఎలా వచ్చారో, గార్హపత్యాగ్ని, విధిగా అన్వాహార్యాగ్ని, దక్షిణాగ్ని గురించి కూడా చెప్పండి.
అగ్నిమాహవనీయం చ వేదీం చైవ తథా స్రువమ్। ప్రోక్షణీయం స్రుచం చైవ ఆవభృథ్యం తథైవ చ
ఆహవనీయాగ్ని, వేదిక, స్రువం, ప్రోక్షణ పాత్ర, స్రుచు, ఆవభృథ్య క్రతువు — ఇవన్నీ గురించి కూడా వివరించండి.
అగ్నీంస్త్రీంశ్చ యథా చక్రే హవ్యభాగవహాన్హి వై। హవ్యాదాంశ్చ సురాంశ్చక్రే కవ్యాదాంశ్చ పితౄనపి
మూడు అగ్నులను ఆయన ఎలా ఏర్పరిచారో, అవి హవ్యాలను ఎలా స్వీకరించాయో, దేవతలు హవ్యాలను, పితృదేవతలు కవ్యాలను ఎలా పొందారో చెప్పండి.
భాగార్థం యజ్ఞవిధినా యే యజ్ఞా యజ్ఞకర్మణి। యూపాన్సమిత్కుశం సోమం పవిత్రం పరిధీనపి
భాగాల కోసం యజ్ఞ విధి ప్రకారం ఏయే యజ్ఞాలు, యజ్ఞకార్యాలు జరిగాయో, యూపాలు, సమిధులు, కుశ, సోమ, పవిత్రం, పరిధులు — ఇవన్నీ గురించి చెప్పండి.
యజ్ఞియాని చ ద్రవ్యాణి యథా బ్రహ్మా చకార హ। విబభ్రాజ పురా యశ్చ పారమేష్ఠ్యేన కర్మణా
యజ్ఞానికి కావలసిన పదార్థాలను బ్రహ్మ ఎలా సృష్టించాడో, పురాతన కాలంలో పరమపితృ కార్యంతో ఎవరు ప్రసిద్ధి చెందినారో చెప్పండి.
క్షణా నిమేషాః కాష్ఠాశ్చ కలాస్త్రైకాల్యమేవ చ। ముహూర్తాస్తిథయో మాసా దినం సంవత్సరస్తథా
క్షణాలు, నిమిషాలు, కష్టాలు, కాలమానం, ముహూర్తాలు, తిథులు, నెలలు, రోజులు, సంవత్సరాలు — ఇవన్నీ గురించి చెప్పండి.
ఋతవః కాలయోగాశ్చ ప్రమాణం త్రివిధం పురా। ఆయుః క్షేత్రాణ్యపచయం లక్షణం రూపసౌష్ఠవమ్
ఋతువులు, కాలయోగాలు, మూడు విధాల ప్రమాణాలు, ఆయుష్షు, భూములు, హ్రాసం, లక్షణాలు, రూప సౌందర్యం — ఇవన్నీ వివరించండి.
త్రయో వర్ణాస్త్రయో లోకాస్త్రైవిద్యం పావకాస్త్రయః। త్రైకాల్యం త్రీణి కర్మాణి త్రయో వర్ణాస్త్రయో గుణాః
మూడు వర్ణాలు, మూడు లోకాలు, మూడు విధాల విద్య, మూడు అగ్నులు, మూడు కాలాలు, మూడు కార్యాలు, మూడు వర్ణాలు, మూడు గుణాలు — ఇవన్నీ గురించి చెప్పండి.
సృష్టా లోకాః పరాః స్రష్ట్రా యే చాన్యేనల్పచేతసా। యా గతిర్ధర్మయుక్తానాం యా గతిః పాపకర్మణాం
సృష్టించిన లోకాలు, గొప్ప సృష్టికర్తలు, తక్కువ జ్ఞానం ఉన్నవారు, ధర్మంలో నడిచేవారి మార్గం, పాపకార్యాలు చేసే వారి మార్గం — ఇవన్నీ వివరించండి.
చాతుర్వర్ణ్యస్య ప్రభవశ్చాతుర్వర్ణ్యస్య రక్షితా। చతుర్విద్యస్య యో వేత్తా చతురాశ్రమసంశ్రయః
చతుర్వర్ణ వ్యవస్థ ఉద్భవం, దానికి రక్షకుడు ఎవరో, నాలుగు విద్యలను తెలిసినవాడు, నాలుగు ఆశ్రమాలలో స్థిరమైనవాడు ఎవరో చెప్పండి.
యః పరం శ్రూయతే జ్యోతిర్యః పరం శ్రూయతే తపః। యః పరం పరతః ప్రాహ పరం యః పరమాత్మవాన్
ఎవరిని పరమ జ్యోతి అంటారో, ఎవరిని పరమ తపస్సు అంటారో, ఎవరు పరమమైనవారు, పరమాత్మను కలిగి ఉన్నవారు — వారెవరో చెప్పండి.
సేతుర్యో లోకసేతూనాం మేధ్యో యో మేధ్యకర్మణామ్। వేద్యో యో వేదవిదుషాం యః ప్రభుః ప్రభవాత్మనామ్
లోకాలన్నింటికీ వంతెనగా ఉన్నవారు, పవిత్ర కార్యాలలో పవిత్రుడు, వేదాన్ని తెలిసినవారు తెలుసుకోవలసినవాడు, ప్రభుత్వాన్ని కలిగినవాడు ఎవరో చెప్పండి.
అసుభూతశ్చ భూతానామగ్నిభూతోగ్నివర్చసామ్। మనుష్యాణాం మనోభూతస్తపోభూతస్తపస్వినామ్
భూతాలలో భిన్నమైనవాడు, అగ్ని తేజస్సు కలవారిలో అగ్ని, మనుషుల్లో మనస్సు, తపస్వుల్లో తపస్సు — ఎవరో చెప్పండి.
వినయో నయవృత్తీనాం తేజస్తేజస్వినామపి। ఇత్యేతత్సర్వమఖిలాన్సృజన్లోకపితామహః
నయవంతులలో వినయం, తేజోవంతులలో తేజస్సు — ఇవన్నీ లోకపితామహుడు సృష్టించాడు.
యజ్ఞాద్గతిం కామన్వైచ్ఛత్కథం యజ్ఞే మతిః కృతా। ఏష మే సంశయో బ్రహ్మన్నేష మే సంశయః పరః
ఓ బ్రాహ్మణా! ఆ యజ్ఞఫలాన్ని అతడు ఎలా కోరుకున్నాడు? అతని మనస్సు యజ్ఞంపై ఎలా స్థిరపడింది? ఇదే నాకు సందేహంగా ఉంది; ఇదే నా పెద్ద సందేహం.
ఆశ్చర్యః పరమో బ్రహ్మా దేవైర్దైత్యైశ్చ పఠ్యతే। కర్మణాశ్చర్యభూతోపి తత్త్వతః స ఇహోచ్యతే
దేవతలు, దానవులు కూడా వర్ణించే ఆ పరబ్రహ్మం అద్భుతమైనవాడు. ఆయన కార్యాలు కూడా ఆశ్చర్యకరమైనవి. ఇక్కడ ఆయనను నిజంగా వివరించారు.