ప్రాప్నుయాద్యేన వా యచ్చ తత్ప్రాశ్నీయాదకుత్సయన్। కేశలోమనఖాన్న్యస్యేద్వానప్రస్థాశ్రమే రతః
ఏది దొరికినా లేదా దానం వచ్చినా, దాన్ని తక్కువగా భావించకుండా స్వీకరించాలి. వనప్రస్థాశ్రమంలో నిబద్ధుడైనవాడు, తలవెన్నెలు, శరీరపు రోమాలు, గోళ్లు వదిలిపెట్టాలి.
ఆశ్రమాదాశ్రమం సద్యః పూతో గచ్ఛతి కర్మభిః। అభయం సర్వభూతేభ్యో యో దత్వా ప్రవ్రజేద్ద్విజః
ఒక ఆశ్రమం నుండి మరొకదానికి వెంటనే మారి, కర్మల ద్వారా పవిత్రుడై, అన్ని జీవులకు భయరహితత్వాన్ని ఇచ్చిన ద్విజుడు, సంయాసాన్ని స్వీకరించి, మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
లోకాస్తేజోమయాస్తస్య ప్రేత్య చానంత్యమశ్నుతే। సుశీలవృత్తో వ్యపనీతకల్మషో న చేహ నాముత్ర చరన్తుమీహతే
వాడి లోకాలు ప్రకాశవంతంగా ఉంటాయి. మరణానంతరం అతడు అనంతాన్ని పొందుతాడు. మంచి ప్రవర్తన కలిగి, పాపాలను తొలగించుకున్న వాడు, ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ, ఏ కార్యానికీ ఆకాంక్షించడు.
అరోషమోహో గతసంధివిగ్రహః స చేదుదాసీనవదాత్మచింతయా। యమేషు చైవాన్యగతేషు న వ్యథః స్వశాస్త్రశూన్యో హృదినాత్మవిభ్రమః
కోపం, మోహం లేకుండా, కలహాలను వదిలిపెట్టి, ఉదాసీనంగా తనలో తానే ధ్యానిస్తూ ఉంటే, స్నేహితులు, శత్రువుల మధ్య ఎలాంటి బాధా ఉండదు. శాస్త్రజ్ఞానం లేకపోయినా, హృదయం కలవరపడదు.
భవేద్యథేష్టాగతిరాత్మయాజినీ నిస్సంశయే ధర్మపరే జితేన్ద్రియే। అతఃపరం శ్రేష్ఠమతీవసద్గుణైరధిష్ఠితం త్రీనతివర్త్య చాశ్రమాన్
ఆత్మారాధన చేసే వాడు, ధర్మంలో స్థిరంగా, ఇంద్రియాలను జయించి, అనుకున్న స్థితిని నిస్సందేహంగా పొందుతాడు. ఆ తర్వాత, ఉత్తమ గుణాలతో నిలిచి, మూడు ఆశ్రమాలను దాటి, అత్యుత్తమ స్థితిని పొందుతాడు.
చతుర్థముక్తం పరమాశ్రమం శృణు ప్రకీర్త్యమానం పరమం పరాయణమ్। ప్రాప్య సంస్కారమేతాభ్యామాశ్రమాభ్యాం తతః పరమ్
నాల్గవదైన పరమాశ్రమాన్ని ఇప్పుడు వర్ణిస్తున్నాను. ఇది అత్యున్నతమైన, పరమమైన ఆశ్రయం. ముందు రెండు ఆశ్రమాల సంస్కారాలను పొందిన తర్వాత, ఈ అత్యున్నత స్థితిని చేరతారు.
యత్కార్యం పరమాత్మార్థం తత్త్వమేకమనాః శృణు। కాషాయం ధారయిత్వా తు శ్రేణీస్థానేషు చ త్రిషు
పరమాత్మ కోసం చేయవలసిన నిజమైన కర్తవ్యాన్ని ఒక మనసుతో విను. కాషాయ వస్త్రాలు ధరించి, త్యాగంలో ఉన్న మూడు స్థితుల్లో ఉండాలి.
యో వ్రజేచ్చ పరం స్థానం పారివ్రాజ్యమనుత్తమమ్। తద్భావనేన సంన్యస్య వర్తనం శ్రూయతాం తథా
ఎవరైనా పరమ స్థితికి, అత్యుత్తమ పరివ్రాజక మార్గానికి వెళ్ళాలనుకుంటే, ఆ భావంతో లోక వ్యవహారాన్ని వదిలి, అతని జీవన విధానాన్ని కూడా విను.
ఏక ఏవ చరేద్ధర్మం సిధ్యర్థమసహాయవాన్। ఏకశ్చరతి యః పశ్యన్న జహాతి న హీయతే
ఒక్కడే సహాయుల్లేకుండా, సిద్ధి కోసం ధర్మాన్ని ఆచరించాలి. ఒంటరిగా నడిచేవాడు, సత్యాన్ని చూసేవాడు, తన మార్గాన్ని వదలడు, తప్పిపోడు.
అనగ్నిరనికేతస్తు గ్రామం భిక్షార్థమాశ్రయేత్। అశ్వస్తనవిధానః స్యాన్మునిర్భావసమన్వితః
మంట లేకుండా, స్థిర నివాసం లేకుండా, ముని ఊరిలో భిక్ష కోసం వెళ్ళాలి. మంచం ఏర్పాటు చేసుకోకుండా, ముని భావంతో ఉండాలి.
లఘ్వాశీ నియతాహారః సకృదన్నం నిషేవయేత్। కపాలం వృక్షమూలాని కుచేలమసహాయతా
తక్కువగా తినాలి, నియమిత ఆహారం తీసుకోవాలి, ఒక్కసారే భోజనం చేయాలి. ఒక పాత్ర, చెట్ల వేర్లు, పాత బట్ట, ఒంటరితనం అతని తోడుగా ఉంటాయి.
ఉపేక్షా సర్వభూతానామేతావద్భిక్షు లక్షణమ్। యస్మిన్వాచః ప్రవిశంతి కూపే ప్రాప్తా మృతా ఇవ
అన్ని జీవుల పట్ల ఉదాసీనత — ఇదే భిక్షువు లక్షణం. అతనిలో మాటలు బావిలో పడినట్టు, మృతమై పోతాయి.
న వక్తారం పునర్యాంతి స కైవల్యాశ్రమే వసేత్। నైవ పశ్యేన్న శృణుయాదవాచ్యం జాతు కస్యచిత్
మాటలు తిరిగి వాడేవాడివద్దకు రావు — అతను మోక్ష ఆశ్రమంలో నివసించాలి. ఎవరి నుండి అయినా అనుచితమైనదాన్ని చూడకూడదు, వినకూడదు.
బ్రాహ్మణానాం విశేషేణ నైతద్భూయాత్కథంచన। యద్బ్రాహ్మణస్యానుకూలం తదేవ సతతం వదేత్
బ్రాహ్మణులలో ఇది ఎప్పుడూ జరగకూడదు. బ్రాహ్మణుడికి ఇష్టమైనదే ఎప్పుడూ చెప్పాలి.
తూష్ణీమాసీత నిందాయాం కుర్వన్భైషజ్యమాత్మనః। యేన పూర్ణమివాకాశం భవత్యేకేన సర్వదా
నిందించబడినప్పుడు మౌనంగా కూర్చోవాలి, తన మనసుకు ఔషధం వేసుకోవాలి. ఎవరి వల్లా, ఒంటరిగా ఉన్నా, ఆకాశం నిండినట్టు ఉంటుంది.
శూన్యం యేన సమాకీర్ణం తం దేవా బ్రాహ్మణం విదుః
ఖాళీని ఎవడు నింపగలడో, దేవతలు అతనిని బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తిస్తారు.
యేనకేన చిదాఛిన్నో యేనకేన చిదాశితః। యత్ర క్వచన శాయీ చ తం దేవా బ్రాహ్మణం విదుః
ఎవరైనా ఎవరి చేతైనా గాయపడినా, ఎవరి చేతైనా ఇచ్చినదాన్ని తిన్నా, ఎక్కడైనా పడుకున్నా — దేవతలు అతనిని బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తిస్తారు.
అహేరివ జనాద్భీతః సుహృదో నరకాదివ। కృపణాదివ నారీభ్యస్తం దేవా బ్రాహ్మణం విదుః
పాము లాగా జనాలు భయపడతారు, స్నేహితుడిలా నరకంలా దూరంగా ఉంటారు, దరిద్రుడిలా స్త్రీలు దూరంగా ఉంటారు — దేవతలు అతనిని బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తిస్తారు.
న హృష్యేత విషీదేత మానితో మానితస్తథా। సర్వభూతేష్వభయదస్తం దేవా బ్రాహ్మణం విదుః
గౌరవించబడినా, అవమానించబడినా ఆనందించడు, బాధపడడు. అన్ని జీవులకు భయములేని స్థితిని ఇచ్చేవాడిని దేవతలు బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తిస్తారు.
నాభినందేత మరణం నాభినందేత జీవితమ్। కాలమేవ నిరీక్షేత నిర్దేశం కృషకో యథా
మరణాన్ని కూడా, జీవితం కూడా ఇష్టపడకూడదు. రైతు కాలాన్ని ఎలా చూస్తాడో, అలా కాలాన్ని మాత్రమే గమనించాలి.
అనభ్యాహతచిత్తశ్చ దాంతశ్చాహతధీస్తథా। విముక్తః సర్వపాపేభ్యో నరో గచ్ఛేత్తతో దివమ్
అడుగుపడని మనసు, నియమితమైన ఇంద్రియాలు, స్థిరమైన బుద్ధి, అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి — అలాంటి మనిషి స్వర్గానికి వెళ్తాడు.
అభయం సర్వభూతేభ్యో భూతానామభయం యతః। తస్య దేహవిముక్తస్య భయం నాస్తి కుతశ్చన
అన్ని జీవులకు భయములేని స్థితిని ఇచ్చేవాడు, అతని వల్ల ఎవరికీ భయం ఉండదు. అతని శరీరం విడిచిన తర్వాత ఎక్కడి నుండి కూడా భయం ఉండదు.
యథా నాగపదేఽన్యాని పదాని పదగామినామ్। సర్వాణ్యేవావలీయంతే తథా జ్ఞానాని చేతసి
ఎలుగుబంటి అడుగుజాడల్లో అన్ని జంతువుల అడుగుల జాడలు కలిసిపోతాయి. అలాగే అన్ని జ్ఞానాలు మనసులో కలిసిపోతాయి.
ఏవం సర్వమహింసాయాం ధర్మోఽర్థశ్చ మహీయతే। మృతః స నిత్యం భవతి యో హింసాం ప్రతిపద్యతే
అహింసలోనే అన్ని ధర్మాలు, ప్రయోజనాలు ఉన్నత స్థితికి చేరతాయి. హింసను ఆశ్రయించినవాడు బ్రతికున్నా, చనిపోయినట్టే.
అహింసకస్తతః సమ్యగ్ధృతిమాన్నియతేంద్రియః। శరణ్యస్సర్వభూతానాం గతిమాప్నోత్యనుత్తమామ్
హింస చేయని, ధైర్యంగా ఉండే, ఇంద్రియాలను కట్టిపడేసినవాడు, అన్ని జీవులకు ఆశ్రయం ఇచ్చేవాడు — ఇతడు అత్యుత్తమ స్థితిని పొందుతాడు.
ఏవం ప్రజ్ఞానతృప్తస్య నిర్భయస్య మనీషిణః। న మృత్యురధికోభావః సోమృతత్వం చ గచ్ఛతి
జ్ఞానంతో తృప్తి చెందిన, భయములేని, వివేకి అయినవాడికి మరణం ఏమీ చేయలేడు; అతడు అమృతత్వాన్ని పొందుతాడు.
విముక్తః సర్వసంగేభ్యో మునిరాకాశవత్స్థితః। విష్ణుప్రియకరః శాంతస్తం దేవా బ్రాహ్మణం విదుః
అన్ని బంధనాలనుంచి విముక్తుడై, ఆకాశంలా స్థిరంగా ఉండే, విష్ణువుకు ప్రియమైన, శాంతమైన మునిని దేవతలు బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తిస్తారు.
జీవితం యస్య ధర్మార్థం ధర్మోరత్యర్థమేవ చ। అహోరాత్రాది పుణ్యార్థం తం దేవా బ్రాహ్మణం విదుః
ధర్మమే జీవితం, ధర్మంలోనే ఆనందం, పుణ్యార్థంగా రాత్రింబవళ్ళు గడిపేవాడిని దేవతలు బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తిస్తారు.
నివారితసమారంభం నిర్నమస్కారమస్తుతిమ్। అక్షీణం క్షీణకర్మాణం తం దేవా బ్రాహ్మణం విదుః
ప్రతి కార్యాన్ని నియంత్రించుకున్న, నమస్కారం చేయని, పొగడని, కర్మలు తరిగిపోయినా శరీరం నిలిచినవాడిని దేవతలు బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తిస్తారు.
సర్వాణి భూతాని సుఖం రమంతే సర్వాణి దుఃఖాని భృశం భవంతి। తేషాం భవోత్పాదనజాతఖేదః కుర్యాత్తు కర్మాణి చ శ్రద్దధానః
ప్రతి జీవికి సుఖం కూడా ఉంటుంది, బాధ కూడా ఎక్కువగా ఉంటుంది. వాటి జనన బాధను తెలుసుకుని, విశ్వాసంతో తగినట్లు ఆచరించాలి.