అభివాద్య గురుం బ్రూయాదభిధాం స్వాం బ్రువన్నితి। ఇదం కరిష్యే భగవన్నిదం చాపి మయా కృతమ్
గురువును నమస్కరించిన తర్వాత, "భగవంతుడా, ఇది నేను చేస్తాను," లేదా "ఇది కూడా నేను చేశాను" అని తన ఉద్దేశ్యాన్ని చెప్పాలి.
ఇతి సర్వం చ విజ్ఞాప్య నివేద్య గురవే ధనమ్। కుర్యాత్కృతం చ తత్సర్వమాఖ్యేయం గురవే పునః
అన్ని విషయాలను గురువుకు తెలియజేసి, పొందిన ధనాన్ని సమర్పించి, చేసిన పనులన్నింటినీ మళ్లీ గురువుకు వివరంగా చెప్పాలి.
యాంస్తు గంధాన్రసాన్వాపి బ్రహ్మచారీ న సేవతే। సేవేత తాన్సమావృత్య ఇతి ధర్మేషు నిశ్చయః
బ్రహ్మచారి చదువు పూర్తయ్యాక, ముందుగా త్యజించిన వాసనలైనా, రుచులైనా, వాటిని స్వీకరించాలి. ఇదే ధర్మంలో నిర్ణయం.
యే కేచిద్విస్తరేణోక్తా నియమా బ్రహ్మచారిణః। తాన్సర్వాననుగృహ్ణీయాద్భక్తశ్శిష్యశ్చ వై గురోః
బ్రహ్మచారికి వివరంగా చెప్పిన నియమాలన్నింటిని, గురువుకు భక్తితో ఉండే శిష్యుడు తప్పక పాటించాలి.
స ఏవ గురవే ప్రీతిముపకృత్య యథాబలమ్। అగ్రామ్యేష్వాశ్రమేష్వేవ శిష్యో వర్తేత కర్మణా
తన శక్తికి తగినంతగా గురువును సంతుష్టిపరచి, శిష్యుడు అనుచితమైన ప్రదేశాలను విడిచి, యోగ్యమైన ఆశ్రమాల్లోనే ఉండాలి.
వేదవేదౌ తథా వేదాన్వేదార్థాంశ్చ తథా ద్విజః। భిక్షాభుగప్యధఃశాయీ సమధీత్య గురోర్ముఖాత్
ద్విజుడు, భిక్షాటన చేసి, నేలపై పడుకుని, గురువు నోటివెంట వేదాలు, వాటి ఉపాంగాలు, అర్థాలను నేర్చుకోవాలి.
వేదవ్రతోపయోగీ చ చతుర్థాంశేన యోగతః। గురవే దక్షిణాం దత్వా సమావర్తేద్యథావిధి
వేదాధ్యయన వ్రతాన్ని నెరవేర్చిన తరువాత, గురువుకు తగిన దక్షిణా ఇచ్చి, విధానానుసారం విద్యను పూర్తిచేయాలి.
ధర్మాన్వితైర్యుతో దారైరగ్నీనావాహ్య పూజయేత్। ద్వితీయమాయుషో భాగం గృహమేధీ సమాచరేత్
ధర్మంతో కూడిన భార్యను కలిగి, అగ్నిని ప్రతిష్ఠించి, గృహస్థుడు తన జీవితంలో రెండో భాగాన్ని విధిగా నిర్వహించాలి.
గృహస్థవృత్తయః పూర్వం చతస్రో మునిభిః కృతాః। కుసూలధాన్యా ప్రథమా కుంభీధాన్యా ద్వితీయకా
మునులు ముందుగా నిర్ణయించిన నాలుగు గృహస్థ మార్గాలు ఉన్నాయి. మొదటిది గింజలను కుప్పగా నిల్వచేయడం, రెండవది పాత్రలో నిల్వచేయడం.
అశ్వస్తనీ తృతీయోక్తా కాపోత్యథ చతుర్థికా। తాసాం పరాపరా శ్రేష్ఠా ధర్మతో లోకజిత్తమా౩౦౦ 1.15.
మూడవది 'గుర్రపు ఛాతీ' అని, నాల్గవది 'పావురి విధానం' అని అంటారు. వీటిలో ఉత్తమమైనది, అధమమైనది ధర్మాన్ని బట్టి, లోకాన్ని జయించడాన్ని బట్టి నిర్ణయించబడతాయి.
షట్కర్మవర్త్తకస్త్వేకస్త్రిభిరన్యః ప్రసర్పతే। ద్వాభ్యాం చైవ చతుర్థస్తు ద్విజః స బ్రహ్మణి స్థితః
ఒక గృహస్థుడు ఆరు విధుల్ని పాటిస్తాడు, మరొకడు మూడు, ఇంకొకడు రెండు మాత్రమే. కానీ నాల్గవ ద్విజుడు బ్రహ్మంలో స్థిరంగా ఉంటాడు.
గృహమేధివ్రతాదన్యన్మహత్తీర్థం న చక్షతే। నాత్మార్థే పాచయేదన్నం న వృథా ఘాతయేత్పశుమ్
గృహస్థ వ్రతానికి మించిన పవిత్రత కలిగిన తీర్థం లేదు. తనకోసం మాత్రమే అన్నం వండకూడదు, వృథాగా జంతువును హతమార్చకూడదు.
ప్రాణీ వా యది వాప్రాణీ సంస్కారాద్యజ్ఞమర్హతి। న దివా ప్రస్వపేజ్జాతు న పూర్వాపరరాత్రయోః
ప్రాణులు అయినా, ప్రాణం లేని వస్తువులు అయినా, అన్నీ యజ్ఞానికి, పూజలకు అర్హమే. ఎప్పుడూ పగటిపూట, లేదా రాత్రి ప్రారంభంలో, చివర్లో నిద్రపోవద్దు.
న భుంజీతాంతరాకాలే నానృతం తు వదేదిహ। న చాప్యశ్నన్వసేద్విప్రో గృహే కశ్చిదపూజితః
తప్పు సమయాల్లో తినకూడదు, అబద్ధం మాట్లాడకూడదు. ఇంట్లో బ్రాహ్మణుడు పూజించకుండా, భోజనం చేయకుండా ఉండకూడదు.
తథాస్యాతిథయః పూజ్యా హవ్యకవ్యవహాః స్మృతాః। వేదవిద్యావ్రతస్నాతా శ్రోత్రియా వేదపారగాః
అలాగే, అతిథులను గౌరవించాలి. పితృదేవతలకు, దేవతలకు నైవేద్యం సమర్పించాలి. వేదాలు నేర్చుకున్నవారు, వ్రతాలు పాటించే వారు, వేదపండితులు గౌరవించబడాలి.
స్వకర్మజీవినోదాంతాః క్రియావంతస్తపస్వినః। తేషాం హవ్యం చ కవ్యం చాప్యర్హణార్థం విధీయతే
తమ కర్తవ్యాన్ని పాటిస్తూ, కర్మలు నిష్టగా చేస్తూ, తపస్సు చేసే వారికి దేవతలకు, పితృదేవతలకు నైవేద్యం సమర్పించడం గౌరవ సూచకంగా చేయాలి.
నశ్వరైస్సంప్రయాతస్య స్వధర్మాపగతస్య చ। అపవిద్ధాగ్నిహోత్రస్య గురోర్వాలీకకారిణః
ఈ లోకంలో తాత్కాలికంగా ఉండేవాడు, తన ధర్మాన్ని వదిలేసినవాడు, అగ్నిహోత్రాన్ని నిర్లక్ష్యం చేసినవాడు, గురువు మాట వినని వాడు—
అసత్యాభినివేశస్య నాధికారోస్తి కర్మణోః। సంవిభాగోత్ర భూతానాం సర్వేషామేవ శిష్యతే
అబద్ధాన్ని ఆశ్రయించినవాడికి కర్మలు చేయడానికీ హక్కు ఉండదు. ఇక్కడ అన్ని జీవులతో పంచుకోవడమే మిగిలిపోతుంది.
తథైవాపచమానేభ్యః ప్రదేయం గృహమేధినా। విఘసాశీ భవేన్నిత్యం నిత్యం చామృతభోజనః
అలాగే, వంట చేస్తున్నవారికి గృహస్థుడు భోజనం ఇవ్వాలి. ఎప్పుడూ మిగిలిన అన్నం తినేవాడు 'విఘసాశీ' అని పిలవబడతాడు. అతడు ఎప్పుడూ అమృతభోజనం పొందుతాడు.
అమృతం యజ్ఞశేషం స్యాద్భోజనం హవిషా సమమ్। సంభుక్తశేషం యోశ్నాతి తమాహుర్విఘసాశినమ్
యజ్ఞంలో మిగిలిన అన్నం అమృతంతో సమానం, హవిస్సు అన్నంతో సమానమే. పంచుకున్న తర్వాత మిగిలినది తినేవాడిని 'విఘసాశీ' అంటారు.
స్వదారనిరతో దాంతో దక్షోత్యర్థం జితేంద్రియః। ఋత్విక్పురోహితాచార్యమాతులాతిథిసంహతైః
తన భార్యను మాత్రమే ఆశ్రయించి, ఇంద్రియాలను జయించి, పనిలో నిపుణుడై, పూజారులు, పురోహితులు, గురువులు, మామ, అతిథులతో కూడి ఉండాలి.
వృద్ధబాలాతురైర్వైద్యైర్జ్ఞాతిసంబంధి బాంధవైః। మాత్రా పిత్రా చ జామాత్రా భ్రాత్రా పుత్రేణ భార్యయా
వృద్ధులు, పిల్లలు, అనారోగ్యంతో ఉన్నవారు, వైద్యులు, బంధువులు, స్నేహితులు, తల్లి, తండ్రి, జామాత, అన్న, కుమారుడు, భార్య—
దుహిత్రా దాసవర్గేణ వివాదం న సమాచరేత్। ఏతాన్విముచ్య సంవాదాన్సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే
కూతురు, దాసులతో వాదనలు చేయకూడదు. వీరితో వాదనలను వదిలిపెడితే అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి కలుగుతుంది.
ఏతైర్జితైస్తు జయతి సర్వలోకాన్న సంశయః। ఆచార్యో బ్రహ్మలోకేశః ప్రాజాపత్య ప్రభుః పితా
వీటిని జయించినవాడు అన్ని లోకాలనూ జయించినవాడవుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు. గురువు బ్రహ్మలోకానికి అధిపతి, తండ్రి ప్రజాపతిలోకానికి అధిపతి.
అతిథిః సర్వలోకేశ ఋత్విగ్వేదాశ్రయః ప్రభుః। జామాతాప్సరసాంలోకే జ్ఞాతయో వైశ్వదేవికాః
అతిథి అన్ని లోకాల అధిపతి, ఋత్విక్ వేదలోకానికి అధిపతి. జామాత అప్సరసలలో అధిపతి, బంధువులు వైశ్వదేవలోకానికి అధిపతులు.
సంబంధి బాంధవా దిక్షు పృథివ్యాం మాతృమాతులౌ। వృద్ధబాలాతురాశ్చైవ ఆకాశే ప్రభవిష్ణవః
సంబంధులు, స్నేహితులు భూమిపై దిక్కులకు అధిపతులు; తల్లి, మామ, వృద్ధులు, పిల్లలు, అనారోగ్యంతో ఉన్నవారు ఆకాశంలో శక్తివంతులు.
పురోధా ఋషిలోకేశః సంశ్రితాస్సాధ్యలోకపాః। అశ్విలోకపతిర్వైద్యో భ్రాతా తు వసులోకపః
పురోహితుడు ఋషిలలోకానికి అధిపతి, ఆశ్రయించినవారు సాధ్యలోకానికి రక్షకులు. వైద్యుడు అశ్విలోకానికి అధిపతి, అన్న వసులలోకానికి రక్షకుడు.
చంద్రలోకేశ్వరీ భార్యా దుహితాప్సరసాం గృహే। భ్రాతా జ్యేష్ఠః సమః పిత్రా భార్యా పుత్ర స్వకాతనుః
భార్య చంద్రలోకానికి రాణి, కూతురు ఇంట్లో అప్సరసలలోకానికి అధిపతి. పెద్ద అన్న తండ్రితో సమానం, భార్య, కుమారుడు తన శరీరమే.
కాయస్థా దాసవర్గాశ్చ దుహితా కృపణం పరమ్। తస్మాదేతైరధిక్షిప్తః సహేన్నిత్యమసంజ్వరః
కాయస్థులు, దాసులు, కూతురుపై ప్రత్యేకంగా దయ చూపాలి. వీరు ఎవరైనా నిందించినా, మనసులో బాధపడకుండా సహించాలి.
గృహధర్మరతో విద్వాన్ధర్మనిష్ఠో జితక్లమః। నారభేద్బహుకార్యాణి ధర్మవాన్కించిదారభేత్
ఇంటి ధర్మాన్ని పాటించే జ్ఞాని, ధర్మంలో స్థిరుడై, అలసటను జయించినవాడు, ఎన్నో పనులు చేయకూడదు. ధర్మవంతుడు కొద్ది పనులే ప్రారంభించాలి.