వసంతి పుష్కరే యే తు నరాః సుకృతకర్మిణః। తే లభంతే మహాభోగాన్క్షేత్రస్యాస్య ప్రభావతః
పుష్కరంలో ఉన్న సత్కర్మలు చేసే మనుషులు, ఈ క్షేత్ర ప్రభావంతో గొప్ప సుఖాలను పొందుతారు.
యథా మహోదధేస్తుల్యో న చాన్యోఽస్తి జలాశయః। తథా వై పుష్కరస్యాపి సమం తీర్థం న విద్యతే
ఎలా మహాసముద్రానికి సమానమైన మరొక నీటి నిలయం లేనట్టే, అలాగే పుష్కరానికి సమానమైన తీర్థం మరొకటి లేదు.
పుష్కరారణ్యసదృశం తీర్థం నాస్త్యధికం గుణైః। అథ తేఽన్యాన్ప్రవక్ష్యామి క్షేత్రే యేఽస్మిన్వ్యవస్థితాః
పుష్కర అరణ్యానికి సమానంగా గుణాల్లో ఉత్తమమైన తీర్థం మరొకటి లేదు. ఇప్పుడు ఈ క్షేత్రంలో స్థిరంగా ఉన్న ఇతరులను కూడా నేను చెబుతాను.
విష్ణునా సహితాః సర్వ ఇంద్రాద్యాశ్చ దివౌకసః। గజవక్త్రః కుమారశ్చ రేవంతః సదివాకరః
విష్ణువు, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు, గజముఖుడు, కుమారస్వామి, రేవంతుడు, సూర్యుడు — వీరందరూ కలిసే ఇక్కడ ఉన్నారు.
శివదూతీ తథా దేవీ కన్యా క్షేమంకరీ సదా। అలం తపోభిర్నియమైః సుక్రియార్చనకారిణామ్
శివదూతి, దేవి, ఎల్లప్పుడూ శుభాన్ని కలిగించే కన్య, వీరంతా సత్కార్యాలు, నియమాలు, పూజలు చేసే వారికి సంతృప్తి చెందుతారు.
వ్రతోపవాసకర్మాణి కృత్వాన్యత్ర మహాంత్యపి। జ్యేష్ఠే తు పుష్కరారణ్యే యస్తిష్ఠతి నిరుద్యమః
ఎక్కడైనా గొప్ప వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, కర్మలు చేసినా, పుష్కర అరణ్యంలో నిర్లక్ష్యంగా ఉండేవాడు,
లభతే సర్వకామిత్వం యోఽత్రైవాస్తే ద్విజః సదా। పితామహసమం యాతి స్థానం పరమమవ్యయమ్
ఇక్కడ ఎప్పుడూ ఉండే ద్విజుడు అన్ని కోరికలు నెరవేరుస్తాడు, పితామహుని స్థాయికి సమానమైన పరమమైన, నశించని స్థానం పొందుతాడు.
కృతే ద్వాదశభిర్వర్షైస్త్రేతాయాం హాయనేన తు। మాసేన ద్వాపరే భీష్మ అహోరాత్రేణ తత్కలౌ
కృతయుగంలో పన్నెండు సంవత్సరాలు, త్రేతాయుగంలో ఒక సంవత్సరం, ద్వాపరయుగంలో ఒక నెల, కలియుగంలో ఒక రోజు, ఒక రాత్రి మాత్రమే ఫలితాన్ని పొందటానికి అవసరం, ఓ భీష్మా.
ఫలం సంప్రాప్యతే లోకే క్షేత్రేస్మింస్తీర్థవాసిభిః। ఇత్యేవం దేవదేవేన పురోక్తం బ్రహ్మణా మమ
ఈ క్షేత్రంలో నివసించే వారికి ఈ లోకంలోనే ఫలం లభిస్తుంది. ఇదంతా దేవదేవుడైన బ్రహ్మ నాకు ముందే వివరించాడు.
నాతః పరతరం కించిత్క్షేత్రమస్తీహ భూతలే। తస్మాత్సర్వప్రయత్నేనారణ్యమేతత్సమాశ్రయేత్
ఈ క్షేత్రానికి మించినది భూమిపై మరొకటి లేదు. అందుకే, ప్రతి ఒక్కరూ శ్రద్ధతో ఈ అరణ్యాన్ని ఆశ్రయించాలి.
గృహస్థో బ్రహ్మచారీ చ వానప్రస్థోఽథ భిక్షుకః। యథోక్తకారిణః సర్వే గచ్ఛంతి పరమాం గతిమ్
గృహస్థుడు, బ్రహ్మచారి, వానప్రస్థుడు, భిక్షువు — ఎవరు చెప్పిన విధంగా ఆచరిస్తారో, వారు అందరూ పరమ గమ్యాన్ని పొందుతారు.
ఏకస్మిన్నాశ్రమే ధర్మం యోఽనుతిష్ఠేద్యథావిధి। అకామద్వేషసంయుక్తః స పరత్ర మహీయతే
ఏ ఆశ్రమంలో అయినా, యథావిధిగా ధర్మాన్ని ఆచరించేవాడు, కోరికలూ ద్వేషం లేని వాడు, పరలోకంలో ఘనత పొందుతాడు.
చతుష్పథాహి నిఃశ్రేణీ బ్రహ్మణేహ ప్రతిష్ఠితా। ఏతామాశ్రిత్య నిశ్రేణీం బ్రహ్మలోకే మహీయతే
ఇక్కడ నాలుగు దారుల కూడలిలో బ్రహ్మలోకానికి చేరే మెట్టు స్థాపించబడింది. ఈ మెట్టును ఆశ్రయించినవాడు బ్రహ్మలోకంలో ఘనత పొందుతాడు.
ఆయుషోఽపి చతుర్భాగం బ్రహ్మచార్యనసూయకః। గురౌ వా గురుపుత్రే వా వసేద్ధర్మార్థకోవిదః
బ్రహ్మచారి, అసూయ లేకుండా, తన ఆయుష్షులో నాలుగవ భాగాన్ని గురువు లేదా గురుపుత్రుని వద్ద ధర్మార్థ జ్ఞానం నేర్చుకుంటూ గడపాలి.
కర్మాతిరేకేణ గురోరధ్యేతవ్యం బుభూషతా। దక్షిణానాం ప్రదాపీ స్యాదాహూతో గురుమాశ్రయేత్
జ్ఞానం పొందాలని కోరుకునే వాడు, కర్మకాండ పనులకన్నా వేరుగా, గురువు దగ్గరే విద్యను అభ్యసించాలి. గురువు పిలిచినప్పుడు, తగిన దక్షిణా సమర్పించి, ఆయన ఆశ్రయాన్ని పొందాలి.
జఘన్యశాయీ పూర్వం స్యాదుత్థాయీ గురువేశ్మని। యచ్చ శిష్యేణ కర్త్తవ్యం కార్యమాసేవనాదికమ్
గురువు ఇంట్లో, శిష్యుడు అందరిలో చివరిగా పడుకోవాలి, మొదట లేచి పనులు చేయాలి. శిష్యునికి చేయవలసిన సేవలు, పనులు ఏవైతే ఉన్నయో, వాటిని నిబద్ధతతో చేయాలి.
కృతమిత్యేవ తత్సర్వం కృత్వా తిష్ఠేత్తు పార్శ్వతః। కింకరః సర్వకారీ చ సర్వకర్మసుకోవిదః
అన్ని పనులు పూర్తయ్యాక, అవన్నీ చేశానని భావించి, గురువు పక్కనే నిలబడి ఉండాలి. అన్ని పనులకు సిద్ధంగా ఉండే సేవకుడిగా, ప్రతీ పనిలో నైపుణ్యం కలిగి ఉండాలి.
శుచిర్దక్షో గుణోపేతో బ్రూయాదిష్టమథోత్తరమ్। చక్షుషా గురుమవ్యగ్రో నిరీక్షేత జితేంద్రియః
శిష్యుడు శుద్ధిగా, చురుకుగా, మంచి లక్షణాలతో ఉండాలి. అడిగినప్పుడు లేదా సమాధానం చెప్పాల్సినప్పుడు మాత్రమే మాట్లాడాలి. ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకుని, ఏ ఆలోచన లేకుండా గురువును దృష్టితో శ్రద్ధగా చూడాలి.
నాఽభుక్తవతి చాశ్నీయాదపీతవతి నో పిబేత్। న తిష్ఠతి తథాసీత న సుప్తేనైవ సంవిశేత్
గురువు తినకముందు తినకూడదు, ఆయన తాగకముందు తాగకూడదు. గురువు నిలబడి ఉంటే కూర్చోకూడదు, ఆయన మేల్కొని ఉంటే పడుకోకూడదు.
ఉత్తానాభ్యాం చ పాణిభ్యాం పాదావస్య మృదు స్పృశేత్। దక్షిణం దక్షిణేనైవ సవ్యం సవ్యేన పీడయేత్
రెండు చేతులను చాపి, మృదువుగా గురువు పాదాలను తాకాలి. కుడి కాలును కుడి చేతితో, ఎడమ కాలును ఎడమ చేతితో తాకుతూ, మృదువుగా ఒత్తాలి.
అభివాద్య గురుం బ్రూయాదభిధాం స్వాం బ్రువన్నితి। ఇదం కరిష్యే భగవన్నిదం చాపి మయా కృతమ్
గురువును నమస్కరించిన తర్వాత, "భగవంతుడా, ఇది నేను చేస్తాను," లేదా "ఇది కూడా నేను చేశాను" అని తన ఉద్దేశ్యాన్ని చెప్పాలి.
ఇతి సర్వం చ విజ్ఞాప్య నివేద్య గురవే ధనమ్। కుర్యాత్కృతం చ తత్సర్వమాఖ్యేయం గురవే పునః
అన్ని విషయాలను గురువుకు తెలియజేసి, పొందిన ధనాన్ని సమర్పించి, చేసిన పనులన్నింటినీ మళ్లీ గురువుకు వివరంగా చెప్పాలి.
యాంస్తు గంధాన్రసాన్వాపి బ్రహ్మచారీ న సేవతే। సేవేత తాన్సమావృత్య ఇతి ధర్మేషు నిశ్చయః
బ్రహ్మచారి చదువు పూర్తయ్యాక, ముందుగా త్యజించిన వాసనలైనా, రుచులైనా, వాటిని స్వీకరించాలి. ఇదే ధర్మంలో నిర్ణయం.
యే కేచిద్విస్తరేణోక్తా నియమా బ్రహ్మచారిణః। తాన్సర్వాననుగృహ్ణీయాద్భక్తశ్శిష్యశ్చ వై గురోః
బ్రహ్మచారికి వివరంగా చెప్పిన నియమాలన్నింటిని, గురువుకు భక్తితో ఉండే శిష్యుడు తప్పక పాటించాలి.
స ఏవ గురవే ప్రీతిముపకృత్య యథాబలమ్। అగ్రామ్యేష్వాశ్రమేష్వేవ శిష్యో వర్తేత కర్మణా
తన శక్తికి తగినంతగా గురువును సంతుష్టిపరచి, శిష్యుడు అనుచితమైన ప్రదేశాలను విడిచి, యోగ్యమైన ఆశ్రమాల్లోనే ఉండాలి.
వేదవేదౌ తథా వేదాన్వేదార్థాంశ్చ తథా ద్విజః। భిక్షాభుగప్యధఃశాయీ సమధీత్య గురోర్ముఖాత్
ద్విజుడు, భిక్షాటన చేసి, నేలపై పడుకుని, గురువు నోటివెంట వేదాలు, వాటి ఉపాంగాలు, అర్థాలను నేర్చుకోవాలి.
వేదవ్రతోపయోగీ చ చతుర్థాంశేన యోగతః। గురవే దక్షిణాం దత్వా సమావర్తేద్యథావిధి
వేదాధ్యయన వ్రతాన్ని నెరవేర్చిన తరువాత, గురువుకు తగిన దక్షిణా ఇచ్చి, విధానానుసారం విద్యను పూర్తిచేయాలి.
ధర్మాన్వితైర్యుతో దారైరగ్నీనావాహ్య పూజయేత్। ద్వితీయమాయుషో భాగం గృహమేధీ సమాచరేత్
ధర్మంతో కూడిన భార్యను కలిగి, అగ్నిని ప్రతిష్ఠించి, గృహస్థుడు తన జీవితంలో రెండో భాగాన్ని విధిగా నిర్వహించాలి.
గృహస్థవృత్తయః పూర్వం చతస్రో మునిభిః కృతాః। కుసూలధాన్యా ప్రథమా కుంభీధాన్యా ద్వితీయకా
మునులు ముందుగా నిర్ణయించిన నాలుగు గృహస్థ మార్గాలు ఉన్నాయి. మొదటిది గింజలను కుప్పగా నిల్వచేయడం, రెండవది పాత్రలో నిల్వచేయడం.
అశ్వస్తనీ తృతీయోక్తా కాపోత్యథ చతుర్థికా। తాసాం పరాపరా శ్రేష్ఠా ధర్మతో లోకజిత్తమా౩౦౦ 1.15.
మూడవది 'గుర్రపు ఛాతీ' అని, నాల్గవది 'పావురి విధానం' అని అంటారు. వీటిలో ఉత్తమమైనది, అధమమైనది ధర్మాన్ని బట్టి, లోకాన్ని జయించడాన్ని బట్టి నిర్ణయించబడతాయి.