సాధర్మ్యమానమైశ్వర్యం ప్రధానం చ విధర్మి చ। కారణత్వం చ బ్రహ్మత్వం కామ్యత్వమిదముచ్యతే
సామ్యము, ఐశ్వర్యము, ప్రథానం, భేదము, కారణత్వము, బ్రహ్మత్వము, ఆకాంక్ష — ఇవన్నీ ఇలానే చెప్పబడ్డాయి.
ప్రయోజ్యత్వం ప్రధానస్య వైధర్మ్యమిదముచ్యతే। సర్వత్రకర్తృస్యద్బ్రహ్మపురుషస్యాప్యకర్తృతా
ప్రథానం ద్వారా ఉపయోగించబడే లక్షణాన్ని దాని భేదంగా అంటారు. అన్ని చోట్ల బ్రహ్మపురుషుడు కర్త అయినా, అతడికి అకర్తత్వం కూడా ఉంది.
చేతనత్వం ప్రధానే చ సాధర్మ్యమిదముచ్యతే। తత్వాంతరం చ తత్వానాం కర్మకారణమేవ చ
ప్రథానంలో చైతన్యం ఉండడాన్ని సామ్యంగా అంటారు. తత్త్వాల మధ్య భేదం, వాటి కర్మలకు కారణాలు కూడా అలాగే చెప్పబడతాయి.
ప్రయోజనం చ నైయోజ్యమైశ్వర్యం తత్వసంఖ్యయా। సంఖ్యాస్తీత్యుచ్యతే ప్రాజ్ఞైర్వినిశ్చిత్యార్థచింతకైః
ప్రయోజనం, అపయోగం, ఐశ్వర్యం — ఇవన్నీ తత్త్వాల లెక్క ప్రకారం. అర్థాన్ని బాగా తెలుసుకున్న పండితులు సంగ్యాన్ని ఇలా ప్రకటించారు.
ఇతి తత్వస్య సంభారం తత్వసంఖ్యా చ తత్వతః। బ్రహ్మతత్వాధికం చాపి శ్రుత్వా తత్వం విదుర్బుధాః
ఇలా తత్త్వాల సమాహారం, వాటి లెక్క వివరించబడింది. బ్రహ్మ తత్త్వానికి ఉన్న ప్రాముఖ్యతను విని, జ్ఞానులు నిజాన్ని తెలుసుకుంటారు.
సాంఖ్యకృద్భక్తిరేషా చ సద్భిరాధ్యాత్మికీ కృతా। యోగజామపి భక్తానాం శృణు భక్తిం పితామహే
సంగ్యకర్తల భక్తిని మంచి వారు ఆధ్యాత్మికంగా స్థాపించారు. యోగం ద్వారా కలిగే భక్తిని కూడా విను, ఓ పితామహా.
ప్రాణాయామపరో నిత్యం ధ్యానవాన్నియతేంద్రియః। భైక్ష్యభక్షీ వ్రతీ వాపి సర్వప్రత్యాహృతేంద్రియః
ప్రాణాయామంలో నిత్యం నిమగ్నుడై, ధ్యానంలో ఉండి, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకొని, భిక్షతో జీవించి, వ్రతాలు పాటిస్తూ, అన్ని ఇంద్రియాలను ఉపసంహరించుకున్నవాడు.
ధారణం హృదయే కుర్యాద్ధ్యాయమానః ప్రజేశ్వరమ్। హృత్పద్మకర్ణికాసీనం రక్తవక్త్రం సులోచనమ్
హృదయంలో ధారణ చేసి, ప్రజల అధిపతిని ధ్యానిస్తూ, హృదయ పద్మంలో కూర్చున్న, ఎర్రని ముఖం, అందమైన కళ్ళతో ఉన్న దేవుణ్ణి ధ్యానించాలి.
పరితో ద్యోతితముఖం బ్రహ్మసూత్రకటీతటమ్। చతుర్వక్త్రం చతుర్బాహుం వరదాభయహస్తకమ్
అతని ముఖం చుట్టూ ప్రకాశిస్తుంది, నడుము బ్రహ్మసూత్రంతో అలంకరించబడి ఉంటుంది, నాలుగు ముఖాలు, నాలుగు చేతులు, వరదాభయ హస్తాలతో ఉంటాడు.
యోగజా మానసీ సిద్ధిర్బ్రహ్మభక్తిః పరా స్మృతా। య ఏవం భక్తిమాన్దేవే బ్రహ్మభక్తః స ఉచ్యతే
యోగం ద్వారా కలిగే మానసిక సిద్ధి బ్రహ్మ భక్తిగా చెప్పబడింది. ఇలాంటి భక్తి ఉన్నవాడు బ్రహ్మ భక్తుడని అంటారు.
వృత్తిం చ శృణు రాజేంద్ర యా స్మృతా క్షేత్రవాసినామ్। స్వయం దేవేన విప్రాణాం విష్ణ్వాదీనాం సమాగమే
ఓ రాజేంద్రా! పవిత్ర స్థలాల్లో నివసించేవారి ఆచరణను కూడా విను. దేవుడు స్వయంగా బ్రాహ్మణులు, విష్ణువు మొదలైనవారి సమాజంలో చెప్పిన విధంగా.
కథితా విస్తరాత్పూర్వం సర్వేషాం తత్ర సన్నిధౌ। నిర్మమా నిరహంకారా నిఃసంగా నిష్పరిగ్రహాః
అది ముందే అందరి సమక్షంలో విస్తృతంగా వివరించబడింది. వారు మమకారం లేకుండా, అహంకారం లేకుండా, అనురాగం లేకుండా, స్వార్థం లేకుండా ఉంటారు.
బంధువర్గే చ నిఃస్నేహాస్సమలోష్టాశ్మకాంచనాః। భూతానాం కర్మభిర్నిత్యైర్వివిధైరభయప్రదాః
బంధువుల మధ్య అనురాగం లేకుండా, మట్టి, రాయి, బంగారం అన్నిటినీ సమంగా చూసి, భూతాలకు ఎన్నో విధాలుగా కర్మల ద్వారా ఎప్పుడూ అభయాన్ని ఇస్తారు.
ప్రాణాయామపరా నిత్యం పరధ్యానపరాయణాః। యాజినః శుచయో నిత్యం యతిధర్మపరాయణాః
ప్రాణాయామంలో నిత్యం నిమగ్నమై, పరధ్యానంలో లీనమై, యజ్ఞాలలో పాల్గొని, ఎప్పుడూ పవిత్రంగా, యతిధర్మంలో నిబద్ధతతో ఉంటారు.
సాంఖ్యయోగవిధిజ్ఞాశ్చ ధర్మజ్ఞాశ్ఛిన్నసంశయాః। యజంతే విధినానేన యే విప్రాః క్షేత్రవాసినః
సాంక్యయోగ విధులను తెలిసినవారు, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవారు, సందేహాలు లేని వారు, పవిత్ర క్షేత్రాల్లో నివసించే బ్రాహ్మణులు, ఈ విధంగా యజ్ఞం చేస్తారు.
అరణ్యే పౌష్కరే తేషాం మృతానాం సత్ఫలం శృణు। వ్రజంతి తే సుదుష్ప్రాపం బ్రహ్మసాయుజ్యమక్షయమ్
పౌష్కరా, పుష్కర అరణ్యంలో మరణించినవారికి కలిగే ఉత్తమ ఫలాన్ని విను. వారు చాలా కష్టంగా లభించే, శాశ్వతమైన బ్రహ్మసాయుజ్యాన్ని పొందుతారు.
యత్ప్రాప్య న పునర్జన్మ లభన్తే మృత్యుదాయకమ్। పునరావర్తనం హిత్వా బ్రాహ్మీవిద్యాం సమాస్థితాః
ఆ స్థితిని చేరినవారు మరలా మరణాన్ని కలిగించే జన్మను పొందరు. తిరిగి పునర్జన్మను విడిచి, బ్రహ్మజ్ఞానంలో నిలిచి ఉంటారు.
పునరావృత్తిరన్యేషాం ప్రపంచాశ్రమవాసినామ్। గార్హస్థ్యవిధిమాశ్రిత్య షట్కర్మనిరతః సదా
ప్రపంచంలో వివిధ ఆశ్రమాల్లో నివసించే ఇతరులకు మాత్రం పునర్జన్మ ఉంటుంది. వారు గృహస్థ ధర్మాన్ని అనుసరించి, ఎప్పుడూ ఆరు కర్మల్లో నిమగ్నంగా ఉంటారు.
జుహోతి విధినా సమ్యఙ్మంత్రైర్యజ్ఞే నిమంత్రితః। అధికం ఫలమాప్నోతి సర్వదుఃఖవివర్జితః
యజ్ఞానికి ఆహ్వానించబడి, మంత్రాలతో సరిగ్గా హోమం చేసేవాడు, అన్ని బాధల నుంచి విముక్తి పొంది, ఎక్కువ ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
సర్వలోకేషు చాప్యస్య గతిర్న ప్రతిహన్యతే। దివ్యేనైశ్వర్యయోగేన స్వారూఢః సపరిగ్రహః౨౦౦ 1.15.
అతని మార్గాన్ని ఏ లోకంలోనూ ఎవరూ అడ్డుకోలేరు. దివ్య ఐశ్వర్యంతో, సొంత వారితో కలిసి, ఉన్నత స్థితికి చేరుతాడు.
బాలసూర్యప్రకాశేన విమానేన సువర్చసా। వృతః స్త్రీణాం సహస్రైస్తు స్వంచ్ఛదగమనాలయః
పెద్దపాటి సౌందర్యంతో మెరిసే విమానంలో, వేలాది స్త్రీలతో చుట్టూ ఉండి, తన ఇష్టానుసారం సంచరిస్తాడు.
విచరత్యనివార్యేణ సర్వలోకాన్యదృచ్ఛయా। స్పృహణీయతమః పుంసాం సర్వధర్మోత్తమో ధనీ
అతడు అన్ని లోకాల్లో తన ఇష్టానుసారం నిర్బంధం లేకుండా తిరుగుతాడు. మనుషుల్లో అందరికీ ఇష్టమైనవాడు, అన్ని ధర్మాల్లో శ్రేష్ఠుడు, ధనవంతుడు.
స్వర్గచ్యుతః ప్రజాయేత కులే మహతి రూపవాన్। ధర్మజ్ఞో ధర్మభక్తశ్చ సర్వవిద్యార్థపారగః
స్వర్గం నుండి పడిపోయినవాడు, గొప్ప వంశంలో అందగాడిగా పుడుతాడు. ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, ధర్మానికి భక్తుడవాడు, అన్ని విద్యల్లో నిపుణుడు.
తథైవ బ్రహ్మచర్యేణ గురుశుశ్రూషణేన చ। వేదాధ్యయనసంయుక్తో భైక్ష్యవృతిర్జితేన్ద్రియః
అలాగే, బ్రహ్మచర్యం, గురువుకు సేవ, వేదాధ్యయనం, భిక్షాటన జీవనం, ఇంద్రియ నిగ్రహం వలన అతడికి ఈ లక్షణాలు కలుగుతాయి.
నిత్యం సత్యవ్రతే యుక్తః స్వధర్మేష్వప్రమాదవాన్। సర్వకామసమృద్ధేన సర్వకామావలంబినా
అతడు ఎప్పుడూ సత్యవ్రతంలో నిలిచి, తన స్వధర్మంలో అప్రమత్తంగా ఉంటాడు. అన్ని కోరికలు నెరవేరినవాడు, సంపూర్ణ భోగాలతో జీవిస్తాడు.
సూర్యేణేవ ద్వితీయేన విమానేనానివారితః। గుహ్యకానామబ్రహ్మాఖ్య గణాః పరమసంమతాః
రెండవ సూర్యుడిలా, విమానంలో నిర్బంధం లేకుండా సంచరిస్తాడు. బ్రహ్మ అనే పేరులేని గుహ్యక గణాలు అతడిని అత్యంత గౌరవంగా చూస్తారు.
అప్రమేయబలైశ్వర్యా దేవదానవపూజితాః। తేషాం స సమతా యాతి తుల్యైశ్వర్యసమన్వితః
అపారమైన బలం, ఐశ్వర్యం కలిగి, దేవతలు మరియు దానవులు పూజించే స్థితికి చేరి, వారితో సమానమైన ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతాడు.
దేవదానవమర్త్యేషు భవత్యనియతాయుధః। వర్షకోటిసహస్రాణి వర్షకోటిశతాని చ
దేవతలు, దానవులు, మానవుల్లో, అతడు యుద్ధంలో ఎవ్వరూ జయించలేని వాడవుగా, కోట్లాది సంవత్సరాలు నిలిచిపోతాడు.
ఏవమైశ్వర్యసంయుక్తో విష్ణులోకే మహీయతే। ఉషిత్వాఽసౌ విభూత్యైవం యదా ప్రచ్యవతే పునః
ఇలా ఐశ్వర్యంతో కూడి, విష్ణు లోకంలో గౌరవాన్ని పొందుతాడు. అక్కడ మహిమతో ఉండి, తిరిగి పడిపోతే—
విష్ణులోకాత్స్వకృత్యేన స్వర్గస్థానేషు జాయతే
విష్ణు లోకంలో తన కర్మఫలంతో, స్వర్గ స్థానాల్లో పుడుతాడు.