దక్షిణే చోత్తరే చైవ అంతరాలే పునః పునః। వాయూక్తం హృదయే కృత్వా వాయుస్తానబ్రవీత్పునః
దక్షిణం, ఉత్తరం, మధ్యలో — మళ్ళీ మళ్ళీ, వాయుదేవుడు వారిని మనసులో ఉంచుకుని, మరొకసారి వారికి ఉపదేశించాడు.
త్రివిధో దర్శనోపాయో విరించేరస్య సర్వదా। శ్రద్ధా జ్ఞానేన తపసా యోగేన చ నిగద్యతే
విరించిని ఎప్పుడైనా దర్శించడానికి మూడు మార్గాలు ఉన్నాయి: విశ్వాసం, జ్ఞానం, తపస్సు, యోగం — ఇవి ప్రధానమైనవి అని చెబుతారు.
సకలం నిష్కలం చైవ దేవం పశ్యంతి యోగినః। తపస్వినస్తు సకలం జ్ఞానినో నిష్కలం పరమ్
యోగులు దేవుడిని రూపంతో కూడినదిగా, రూపరహితంగా రెండింటిలోనూ చూస్తారు. తపస్సు చేసే వారు రూపంతో కూడినదానిని, జ్ఞానులు పరమమైన రూపరహితాన్ని దర్శిస్తారు.
సముత్పన్నే తు విజ్ఞానే మందశ్రద్ధో న పశ్యతి। భక్త్యా పరమయా క్షిప్రం బ్రహ్మ పశ్యంతి యోగినః
జ్ఞానం కలిగినవాడు, అతని విశ్వాసం బలహీనంగా ఉంటే, బ్రహ్మను చూడలేడు. కానీ పరమ భక్తితో యోగులు త్వరగా బ్రహ్మను దర్శిస్తారు.
ద్రష్టవ్యో నిర్వికారోఽసౌ ప్రధానపురుషేశ్వరః। కర్మణా మనసా వాచా నిత్యయుక్తాః పితామహమ్
ఆయన మార్పు లేని వాడిగా, ప్రధాన పురుషుని అధిపతిగా దర్శించాలి. ఎప్పుడూ కర్మతో, మనసుతో, వాక్కుతో నిబద్ధత కలిగి ఉన్నవారు పితామహుడిని చేరతారు.
తపశ్చరత భద్రం వో బ్రహ్మారాధనతత్పరాః। బ్రాహ్మీం దీక్షాం ప్రపన్నానాం భక్తానాం చ ద్విజన్మనామ్
మీరు తపస్సు చేయండి, మిమ్మల్ని ఆశీర్వదిస్తున్నాను. బ్రహ్మారాధనలో నిబద్ధులై, బ్రాహ్మణ దీక్షను స్వీకరించిన, భక్తితో ఉన్న ద్విజులకు ఇది వర్తిస్తుంది.
సర్వకాలం స జానాతి దాతవ్యం దర్శనం మయా। వాయోస్తు వచనం శ్రుత్వా హితమేతదవేత్య చ
ఆయన ఎప్పుడూ అన్నింటిని తెలుసు; నేను దర్శనాన్ని ఇవ్వాలి. వాయుదేవుని మాటలు విని, వాటి మేలును గ్రహించి,
బ్రహ్మేచ్ఛావిష్టమతయో వాక్పతిం చ తతోఽబ్రువన్। ప్రజ్ఞానవిబుధాస్మాకం బ్రాహ్మీం దీక్షాం విధత్స్వ నః
బ్రహ్మ సంకల్పంతో మనస్సు నిండిన వారు, వాక్పతిని ఇలా అడిగారు: 'మేము జ్ఞానులు, పాండిత్యంతో ఉన్నవారు. మాకు బ్రాహ్మీ దీక్షను అనుగ్రహించండి.'
స దిదీక్షయిషుః క్షిప్రమమరాన్బ్రహ్మదీక్షయా। వేదోక్తేన విధానేన దీక్షయామాస తాన్గురుః
వారు దీక్ష పొందాలని ఆశించి, గురువు వెంటనే అమరులకు వేదోక్త విధానంతో బ్రహ్మదీక్షను ఇచ్చాడు.
వినీతవేషాః ప్రణతా అంతేవాసిత్వమాయయుః। బ్రహ్మప్రసాదం సంప్రాప్తాః పౌష్కరం జ్ఞానమీరితమ్౧౦౦ 1.15.
వినయంగా వస్త్రధారణ చేసి, నమస్కరించి, వారు శిష్యులుగా మారారు. బ్రహ్మ అనుగ్రహంతో, పౌష్కర అనే జ్ఞానాన్ని పొందారు.
యజ్ఞం చకార విధినా ధిషణోధ్వర్యుసత్తమః। పద్మం కృత్వా మృణాలాఢ్యం పద్మదీక్షాప్రయోగతః
ధిషణుడు, ఉత్తమ యాజుడు, వేదోక్త విధానంతో యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాడు. మృణాలాలతో నిండిన కమలాన్ని నిర్మించి, కమలదీక్ష ప్రకారం ఆ యజ్ఞాన్ని చేశాడు.
అనుజగ్రాహ దేవాంస్తాన్సురేచ్ఛా ప్రేరితో మునిః। తేభ్యో దదౌ వివేకిభ్యః స వేదోక్తావధానవిత్
దేవతల కోరికతో ప్రేరితుడైన ముని వారిని అంగీకరించాడు. వేదోక్త విధానాన్ని తెలిసినవాడు, ఆ వివేకులతో ఉన్నవారికి జ్ఞానాన్ని ఇచ్చాడు.
దీక్షాం వై విస్మయం త్యక్త్వా బృహస్పతిరుదారధీః। ఏకమగ్నిం చ సంస్కృత్య మహాత్మా త్రిదివౌకసామ్
బృహస్పతి, విశాలమైన మనస్సుతో, దీక్షపై ఆశ్చర్యాన్ని వదిలిపెట్టి, ఒకే అగ్నిని సిద్ధం చేసి, దేవలోకవాసుల కోసం ఆ మహాత్ముడు యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాడు.
ప్రాదాదాంగిరసస్తుష్టో జాప్యం వేదోదితం తు యత్। త్రిసుపర్ణం త్రిమధు చ పావమానీం చ పావనీమ్
ఆంగిరసుడు సంతోషంతో, వేదాల్లో చెప్పిన జపాన్ని వారికి ఇచ్చాడు. అందులో త్రిసుపర్ణం, త్రిమధు, పవిత్రమైన పావమానీ హృదయాలు ఉన్నాయి.
స హి జాప్యాదికం సర్వమశిక్షయదుదారధీః। ఆపో హిష్ఠేతి యత్స్నానం బ్రాహ్మం తత్పరిపఠ్యతే
ఆ మహాత్ముడు అతి ఉదారమైన బుద్ధితో వారికి జపాలు, ఇతర విధానాలన్నీ నేర్పించాడు. 'ఆపో హిష్ఠ' అనే మంత్రంతో చేసే స్నానం బ్రాహ్మస్నానం అని పిలవబడుతుంది.
పాపఘ్నం దుష్టశమనం పుష్టిశ్రీబలవర్ద్ధనమ్। సిద్ధిదం కీర్తిదం చైవ కలికల్మషనాశనమ్
అది పాపాలను తొలగిస్తుంది, దుష్టులను శాంతింపజేస్తుంది, ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం, బలాన్ని పెంచుతుంది. విజయాన్ని, కీర్తిని ఇస్తుంది, కలియుగపు దోషాలను తొలగిస్తుంది.
తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన బ్రాహ్మస్నానం సమాచరేత్। కుర్వంతో మౌనినో దాంతా దీక్షితాః క్షపితేంద్రియాః
అందువల్ల, ప్రతి ఒక్కరూ బ్రాహ్మస్నానాన్ని ఎంతో శ్రద్ధతో చేయాలి. మౌనంగా ఉండేవారు, ఇంద్రియాలను నియంత్రించేవారు, దీక్ష తీసుకున్నవారు ఇలా చేస్తారు.
సర్వే కమండలుయుతా ముక్తకక్షాక్షమాలినః। దండినశ్చీరవస్త్రాశ్చ జటాభిరతిశోభితాః
వారు అందరూ కమండలువులు పట్టుకుని, సడలిన వస్త్రాలు ధరించి, రుద్రాక్షమాలలు వేసుకుని, దండాలు పట్టుకుని, వల్కలాలు ధరించి, జటలు కలిగి ఎంతో అందంగా కనిపించేవారు.
స్నానాచారాసనరతాః ప్రయత్నధ్యానధారిణః। మనో బ్రహ్మణి సంయోజ్య నియతాహారకాంక్షిణః
వారు స్నానాచారంలో నిమగ్నమై, యోగాసనంలో కూర్చుని, శ్రద్ధతో ధ్యానం చేస్తూ, మనస్సును పరబ్రహ్మలో స్థిరపరిచి, నియమితమైన ఆహారాన్ని కోరుకుంటూ ఉండేవారు.
అతిష్ఠన్దర్శనాలాపసంగధ్యానవివర్జితాః। ఏవం వ్రతధరాః సర్వే త్రికాలం స్నానకారిణః
వారు దర్శనం, మాట, స్పర్శ, ఇతర ధ్యానాలను వదిలి మౌనంగా ఉండేవారు. ఇలా వ్రతాన్ని పాటించే వారు అందరూ రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం చేసేవారు.
భక్త్యా పరమయా యుక్తా విధినా పరమేణ చ। కాలేన మహతా ధ్యానాద్దేవజ్ఞానమనోగతాః
వారు పరమ భక్తితో, ఉత్తమ విధానాన్ని అనుసరించి, కాలక్రమంలో ధ్యానంతో దేవత జ్ఞానాన్ని మనస్సులో పొందారు.
బ్రహ్మధ్యానాగ్నినిర్దగ్ధా యదా శుద్ధైకమానసాః। అవిర్బభూవ భగవాన్సర్వేషాం దృష్టిగోచరః
బ్రహ్మధ్యానం అనే అగ్నిలో మనస్సు పూర్తిగా శుద్ధమై ఏకాగ్రత పొందినప్పుడు, భగవంతుడు అందరికీ ప్రత్యక్షంగా దర్శనమిచ్చాడు.
తేజసాప్యాయితాస్తస్య బభూవుర్భ్రాంతచేతసః। తతోవలంబ్య తే ధైర్యమిష్టం దేవం యథావిధి
ఆయన తేజస్సుతో వారు నిండిపోయి, మనస్సు తడబడిపోయింది. అయినా ఆ తేజాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని ధైర్యంగా ఉండి, విధిగా కోరిన దేవుణ్ణి ఆరాధించారు.
షడంగవేదయోగేన హృష్టచిత్తాస్తు తత్పరాః। శిరోగతైరంజలిభిః శిరోభిశ్చ మహీం గతాః
షడంగవేదాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, హర్షంతో, ఏకాగ్రతతో, చేతులు తలపై జోడించి, తలతో భూమిని తాకుతూ నమస్కరించారు.
తుష్టువుః సృష్టికర్త్తారం స్థితికర్తారమీశ్వరమ్। దేవా ఊచుః। బ్రహ్మణే బ్రహ్మదేహాయ బ్రహ్మణ్యాయాఽజితాయ చ
వారు సృష్టికర్తను, స్థితికర్తను, పరమేశ్వరుణ్ణి స్తుతించారు. దేవతలు ఇలా అన్నారు: బ్రహ్మణికి, బ్రహ్మదేహాన్ని కలవాడికి, బ్రహ్మణ్యుడికి, అజితుడికి నమస్కారం.
నమస్కుర్మః సునియతాః క్రతువేదప్రదాయినే। లోకానుకంపినే దేవ సృష్టిరూపాయ వై నమః
మేము సంపూర్ణ నియమంతో యజ్ఞవేదాన్ని ప్రసాదించువారికి నమస్కరిస్తున్నాము. లోకాల పట్ల దయతో ఉండే దేవా, సృష్టిరూపుడైన నీకు నమస్కారం.
భక్తానుకంపినేత్యర్థం వేదజాప్యస్తుతాయ చ। బహురూపస్వరూపాయ రూపాణాం శతధారిణే
భక్తుల పట్ల కరుణ కలిగినవాడవు, వేదమంత్రాలతో, స్తోత్రాలతో స్తుతించబడినవాడవు, అనేక రూపాలు కలవాడవు, నిజమైన స్వరూపుడవు, వంద రూపాలు ధరించినవాడవు.
సావిత్రీపతయే దేవ గాయత్రీపతయే నమః। పద్మాసనాయ పద్మాయ పద్మవక్త్రాయ తే నమః
సావిత్రీ పతికి, గాయత్రి పతికి నమస్కారం. పద్మాసనుడికి, పద్మకు, పద్మవదనుడైన నీకు నమస్కారం.
వరదాయ వరార్హాయ కూర్మాయ చ మృగాయ చ। జటామకుటయుక్తాయ స్రువస్రుచనిధారిణే
వరాలిచ్చేవారికి, వరానికి అర్హుడైనవారికి, కూర్మరూపుడికి, మృగరూపుడికి, జటలు, మకుటం ధరించినవారికి, స్రువ, స్రుచ్ పట్టినవారికి నమస్కారం.
మృగాంకమృగధర్మాయ ధర్మనేత్రాయ తే నమః। విశ్వనామ్నేఽథ విశ్వాయ విశ్వేశాయ నమోనమః
మృగచిహ్నం ఉన్నవాడవు, మృగ స్వభావం కలవాడవు, ధర్మమే కన్నుగా ఉన్నవాడవు, విశ్వ అనే పేరుగలవాడవు, విశ్వుడవు, విశ్వేశ్వరుడవు, నీకు పునఃపునః నమస్కారం.