విన్యస్తస్తంభకోటిస్తు నిర్మలాదర్శశోభితా। అప్సరోనృత్యవిన్యాస విలాసోల్లాసలాసితా
అందులో ఎన్నో స్తంభాలు అమర్చబడి, అవి నిర్మలమైన అద్దాల్లా మెరిసాయి. అప్పుడు అక్కడ అప్సరసల నృత్యవిలాసాలతో ఆనందంగా ఉంది.
బహ్వాతోద్యసముత్పన్నసమూహస్వననాదితా। లయతాలయుతానేక గీతవాదిత్ర శోభితా
అనేక వాద్యసమూహాల శబ్దాలతో మారుమోగి, లయతో కూడిన పాటలు, వాద్యాలు అక్కడ అందంగా వినిపించేవి.
సభా కాంతిమతీ నామ దేవానాం శర్మదాయికా। ఋషిసంఘసమాయుక్తా మునివృందనిషేవితా
అక్కడ కాంతిమతి అనే సభ ఉంది. అది దేవతలకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేది. ఆ సభలో ఋషుల గుంపులు, మునుల సమూహాలు సేవించేవి.
ద్విజాతిసామశబ్దేన నాదితాఽఽనందదాయినీ। తస్యాం నివిష్టో దేవేశస్సంధ్యాసక్తః పితామహః
ఆ సభ ద్విజాతుల సామగానంతో ఆనందంగా మారుమోగేది. ఆ సభలో దేవేంద్రుడు అయిన పితామహుడు సంధ్యాధ్యానం చేస్తూ కూర్చున్నాడు.
ధ్యాయతి స్మ పరం దేవం యేనేదం నిర్మితం జగత్। ధ్యాయతో బుద్ధిరుత్పన్నా కథం యజ్ఞం కరోమ్యహమ్
ఈ జగత్తును సృష్టించిన పరమేశ్వరుని ధ్యానం చేస్తూ ఉండగా, ఆయన మనసులో ఇలా ఆలోచన వచ్చింది — 'నేను యజ్ఞం ఎలా చేయాలి?'
కస్మిన్స్థానే మయా యజ్ఞః కార్యః కుత్ర ధరాతలే। కాశీప్రయాగస్తుంగా చ నైమిషం శృంఖలం తథా
'ఈ భూమిపై యజ్ఞాన్ని ఎక్కడ చేయాలి? కాశీనా, ప్రయాగమా, తుంగా లేదా నైమిషం, లేక శృంఖలలోనా?' అని ఆలోచించాడు.
కాంచీ భద్రా దేవికా చ కురుక్షేత్రం సరస్వతీ। ప్రభాసాదీని తీర్థాని పృథివ్యామిహ మధ్యతః
'కాంచీ, భద్రా, దేవికా, కురుక్షేత్రం, సరస్వతి లేదా ప్రబాసాది పవిత్ర క్షేత్రాల్లో, భూమి మధ్యలో ఉన్న ఇతర తీర్థాల్లోనా?' అని అనుకున్నాడు.
క్షేత్రాణి పుణ్యతీర్థాని సంతి యానీహ సర్వశః। మదాదేశాచ్చ రుద్రేణ కృతాన్యన్యాని భూతలే
'ఇక్కడ ప్రతి చోటా పవిత్ర క్షేత్రాలు, తీర్థాలు ఉన్నాయి. నా ఆజ్ఞతో రుద్రుడు భూమిపై మరికొన్ని పవిత్ర ప్రదేశాలు కూడా ఏర్పరిచాడు.'
యథాహం సర్వదేవేషు ఆదిదేవో వ్యవస్థితః। తథా చైకం పరం తీర్థమాదిభూతం కరోమ్యహమ్
'నేను అన్ని దేవతల్లో ఆదిదేవుడిగా ఉన్నట్లే, అలాగే ఒకటి మాత్రమే పరమమైన, ఆది తీర్థాన్ని కూడా నేను సృష్టిస్తాను.'
అహం యత్ర సముత్పన్నః పద్మం తద్విష్ణునాభిజమ్। పుష్కరం ప్రోచ్యతే తీర్థమృషిభిర్వేదపాఠకైః
'నేను జన్మించిన చోటు, విష్ణువు నాభిలో నుండి పుట్టిన పద్మం ఉన్న ప్రదేశం, ఆ పవిత్ర స్థలాన్ని వేదపారాయణ మునులు పుష్కరం అని పిలుస్తారు.'
ఏవం చింతయతస్తస్య బ్రహ్మణస్తు ప్రజాపతేః। మతిరేషా సముత్పన్నా వ్రజామ్యేష ధరాతలే
అలా బ్రహ్మ, ప్రజాపతి ఆలోచిస్తూ ఉండగా, ఆయన మనసులో ఇలా తలపొచ్చింది — 'నేను భూమిపైకి వెళ్తాను.'
ప్రాక్స్థానం స సమాసాద్య ప్రవిష్టస్తద్వనోత్తమమ్। నానాద్రుమలతాకీర్ణం నానాపుష్పోపశోభితమ్
తూర్పు దారిని చేరుకొని, ఆ అద్భుతమైన అడవిలోకి ప్రవేశించాడు. అక్కడ ఎన్నో చెట్లు, లతలు, వివిధ రకాల పువ్వులతో అలంకరించబడి ఉంది.
నానాపక్షిరవాకీర్ణం నానామృగగణాకులమ్। ద్రుమపుష్పభరామోదైర్వాసయద్యత్సురాసురాన్
అక్కడ అనేక పక్షుల కిలకిలారావాలు, విభిన్న జంతువుల గుంపులతో నిండిపోయి ఉంది. చెట్లపై పుష్పాల పరిమళం దేవతలు, దానవులను సంతోషపరిచింది.
బుద్ధిపూర్వమివ న్యస్తైః పుష్పైర్భూషితభూతలమ్। నానాగంధరసైః పక్వాపక్వైశ్చ షడృతూద్భవైః
భూమి మీద ఎన్నో రకాల పువ్వులు, ఆరు ఋతువులలో పండిన పండ్లు — పక్వమైనవి, పక్వం కానివి — వాటి వాసన, రుచి కలిగి, ఎంతో అందంగా పరచబడి ఉన్నాయి.
ఫలైః సువర్ణరూపాఢ్యైర్ఘ్రాణదృష్టిమనోహరైః। జీర్ణం పత్రం తృణం యత్ర శుష్కకాష్ఠఫలాని చ
అక్కడ బంగారు వర్ణంలో మెరిసే, చూడటానికి, వాసనకు ఆనందమిచ్చే పండ్లు ఉన్నాయి. అలాగే పాడిపోయిన ఆకులు, గడ్డి, పొడి కట్టలు, పడి ఉన్న పండ్లు అక్కడక్కడా కనిపించాయి.
బహిః క్షిపతి జాతాని మారుతోనుగ్రహాదివ। నానాపుష్పసమూహానాం గంధమాదాయ మారుతః
గాలి, బయట పడిపోయిన వాటిని తుడిచిపెట్టుకుంటూ, వివిధ పుష్ప సమూహాల పరిమళాన్ని తనతో తీసుకెళ్లింది.
శీతలో వాతి ఖం భూమిం దిశో యత్రాభివాసయన్। హరితస్నిగ్ధ నిశ్ఛిద్రైరకీటకవనోత్కటైః
చల్లని గాలి ఆకాశాన్ని, భూమిని, దిక్కులను తాకుతూ వీయసాగింది. అక్కడ ఆకుపచ్చగా, నిగనిగలాడుతూ, ఎలాంటి లోపం లేకుండా, పురుగులు లేని అడవులు ఉన్నాయి.
వృక్షైరనేకసంజ్ఞైర్యద్భూషితం శిఖరాన్వితైః। అరోగైర్దర్శనీయైశ్చ సువృత్తైః కైశ్చిదుజ్జ్వలైః
అక్కడ ఎన్నో రకాల పేర్లు కలిగిన చెట్లు, ఎత్తైన కొమ్మలతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి. అవన్నీ ఆరోగ్యంగా, చూడటానికి అందంగా, కొన్నిటి ఆకారం చక్కగా, కొన్ని మెరిసిపోతూ ఉన్నాయి.
కుటుంబమివ విప్రాణామృత్విగ్భిర్భాతి సర్వతః। శోభంతే ధాతుసంకాశైరంకురైః ప్రావృతా ద్రుమాః
అది యజ్ఞకార్యాలతో నిండిన బ్రాహ్మణుల ఇంటిలా ప్రతిచోటా ప్రకాశించింది. చెట్లు ఖనిజాల వర్ణంలో మెరిసే కొత్త మొగ్గలతో అలంకరించబడి మరింత అందంగా కనిపించాయి.
కులీనైరివ నిశ్ఛిద్రైః స్వగుణైః ప్రావృతా నరాః। పవనావిద్ధశిఖరైః స్పృశంతీవ పరస్పరమ్
స్వంత గుణాలతో అలంకరించబడి, లోపం లేని, మంచి కుటుంబాలకు చెందిన మనుషుల్లా, అక్కడ చెట్లు గాలిలో ఊగుతూ ఒకదానికొకటి తాకుతున్నట్లు అనిపించాయి.
ఆజిఘ్రంతీ వచాఽన్యోన్యం పుష్పశాఖావతంసకాః। నాగవృక్షాః క్వచిత్పుష్పైర్ద్రుమవానీరకేసరైః
పుష్పాలతో అలంకరించబడిన కొమ్మలతో నాగవృక్షాలు ఒకదానికొకటి పరిమళాన్ని పీల్చుకుంటున్నట్లు కనిపించాయి. మరికొన్ని చెట్లు పుష్పాలు, వనీర మొక్కల పసుపు రేకులతో మెరిసిపోతున్నాయి.
నయనైరివ శోభంతే చంచలైః కృష్ణతారకైః। పుష్పసంపన్నశిఖరాః కర్ణికారద్రుమాః క్వచిత్
పుష్పాలతో నిండిన కర్ణికార చెట్లు అక్కడక్కడా మెరిసిపోతూ, ఊగుతున్న నల్ల మొగ్గలు కళ్ళు లాంటి ఆకారంలో కనిపించాయి.
యుగ్మయుగ్మాద్విధా చేహ శోభన్త ఇవ దంపతీ। సుపుష్పప్రభవాటోపైస్సిందువార ద్రుపంక్తయః
నదివద్ద తోటలో చెట్లు జంటలుగా, గుంపులుగా నిలబడి, అందమైన పువ్వులతో అలంకరించబడి, దంపతుల్లా మెరిసిపోతున్నాయి.
మూర్తిమత్య ఇవాభాంతి పూజితా వనదేవతాః। క్వచిత్క్వచిత్కుందలతాః సపుష్పాభరణోజ్వలాః
అక్కడక్కడ అడవి దేవతలు రూపం ధరించినట్టుగా కనిపిస్తూ, పూల అలంకరణతో మెరిసే లతలు ప్రకాశిస్తున్నాయి.
దిక్షు వృక్షేషు శోభంతే బాలచంద్రా ఇవోచ్ఛ్రితాః। సర్జార్జునాః క్వచిద్భాన్తి వనోద్దేశేషు పుష్పితాః
దిక్కులన్నీ చెట్లు చిన్న చంద్రుల్లా పైకి ఎదిగి నిలబడి, కొన్ని చోట్ల పుష్పించిన సర్జ, అర్జున చెట్లు అడవిలో ప్రకాశిస్తున్నాయి.
ధౌతకౌశేయవాసోభిః ప్రావృతాః పురుషా ఇవ। అతిముక్తకవల్లీభిః పుష్పితాభిస్తథా ద్రుమాః
తాజా పట్టు వస్త్రాలు ధరించిన మనుషుల్లా, చెట్లు పుష్పించిన అతిముక్త లతలతో కప్పబడి ఉన్నాయ.
ఉపగూఢా విరాజంతే స్వనారీభిరివ ప్రియాః। అపరస్పరసంసక్తైః సాలాశోకాశ్చ పల్లవైః
తమ స్త్రీలతో ఆలింగనం చేసుకున్న ప్రియుల్లా, సాల, అశోక చెట్లు తమ కొత్త ఆకులతో పరస్పరం కలిసిపోకుండా మెరిసిపోతున్నాయి.
హస్తైర్హస్తాన్స్పృశంతీవ సుహృదశ్చిరసంగతాః। ఫలపుష్పభరానమ్రాః పనసాః సరలార్జునాః
శాఖలు ఒకదానికొకటి తాకుతూ, స్నేహితులు కలిసినట్టు, పనస, సాల, అర్జున చెట్లు పండ్లూ పువ్వుల భారంతో వంగిపోతున్నాయి.
అన్యోన్యమర్చయంతీవ పుష్పైశ్చైవ ఫలైస్తథా। మారుతావేగసంశ్లిష్టైః పాదపాస్సాలబాహుభిః
పువ్వులు, పండ్లతో ఒకరినొకరు గౌరవిస్తున్నట్టు, గాలిలో కలిసిన శాఖలతో చెట్లు దగ్గరగా నిలబడి ఉన్నాయి.
అభ్యాశమాగతం లోకం ప్రతిభావైరివోత్థితాః। పుష్పాణామవరోధేన సుశోభార్థం నివేశితాః
వచ్చే వారిని ఆహ్వానిస్తున్నట్టు, పుష్పాల తడిలో అందంగా అమర్చబడి ఉన్నాయి.