భీష్మ ఉవాచ। కిం కృతం బ్రహ్మణా బ్రహ్మన్ప్రేష్య వారాణసీపురీమ్। జనార్దనేన కిం కర్మ శంకరేణ చ యన్మునే
భీష్ముడు అడిగాడు: బ్రాహ్మణా! బ్రహ్మ వాడు వారాణసి నగరానికి పంపిన తర్వాత ఏం చేశాడు? జనార్దనుడు, శంకరుడు ఏ కార్యాలు చేశారు? మునివరా, దయచేసి చెప్పు.
కథం యజ్ఞః కృతస్తేన కస్మింస్తీర్థే వదస్వ మే। కే సదస్యా ఋత్విజశ్చ సర్వాంస్తాన్ప్రబ్రవీహి మే
ఆయన ఏ తీర్థంలో యజ్ఞం చేశాడు? ఎవరు సభ్యులు, ఎవరు ఋత్వికులు? వీరందరినీ నాకు వివరంగా చెప్పు.
కే దేవాస్తర్పితాస్తేన ఏతన్మే కౌతుకం మహత్। పులస్త్య ఉవాచ। శ్రీనిధానం పురం మేరోః శిఖరే రత్నచిత్రితమ్
ఎవరు దేవతలు ఆయన చేత సంతృప్తి చెందారు? ఇది నాకు గొప్ప ఆసక్తి. పులస్త్యుడు చెప్పాడు: మేరు పర్వత శిఖరంపై రత్నాలతో అలంకరించబడిన శ్రీనిధానం అనే నగరం ఉంది.
అనేకాశ్చర్యనిలయంబహుపాదపసంకులమ్। విచిత్రధాతుభిశ్చిత్రం స్వచ్ఛస్ఫటికనిర్మలమ్
ఆ నగరం ఎన్నో అద్భుతాలకు నిలయం, అనేక వృక్షాలతో నిండినది, రకరకాల లోహాలతో మెరిసిపోతూ, స్వచ్ఛమైన స్ఫటికంలా నిర్మలంగా ఉంది.
లతావితానశోభాఢ్యం శిఖిశబ్దవినాదితమ్। మృగేన్ద్రరవవిత్రస్త గజయూథసమాకులమ్
ఆ నగరంలో లతావితానాలు అందంగా అలంకరించబడి, నెమళ్ల కేకలతో మారుమోగి, సింహాల గర్జనతో భయపడిన ఏనుగుల గుంపులతో నిండి ఉంది.
నిర్ఝరాంబుప్రపాతోత్థ శీకరాసారశీతలమ్। వాతాహతతరువ్రాత ప్రసన్నాపానచిత్రితమ్
జలపాతాలు, ప్రవాహాల నుండి ఎగిసే నీటి చినుకులతో చల్లదనంగా, గాలికి ఊగే వృక్ష సమూహాలతో, ఆనందదాయకమైన పానస్థలులతో అలంకరించబడింది.
మృగనాభివరామోద వాసితాశేషకాననమ్। లతాగృహరతిశ్రాన్త సుప్తవిద్యాధరాధ్వగమ్
మృగనాభి పరిమళంతో అడవంతా పరిమళించగా, లతా గృహాలలో ప్రేమ ఆడిన విద్యాధరులు అలసిపోయి మార్గాలపై నిద్రపోయారు.
ప్రగీతకిన్నరవ్రాత మధురధ్వనినాదితమ్। తస్మిన్ననేకవిన్యాస శోభితాశేషభూమికమ్
కిన్నరుల గుంపులు మధురంగా పాడిన పాటలతో ఆ స్థలం మారుమోగింది. అక్కడ భూమి అంతా రకరకాల అలంకరణలతో శోభించేది.
వైరాజం నామ భవనం బ్రహ్మణః పరమేష్ఠినః। తత్ర దివ్యాంగనోద్గీత మధురధ్వని నాదితా
అక్కడ పరమేశ్వరుడైన బ్రహ్మకు చెందిన వైరాజ అనే మహా ప్రాసాదం ఉంది. ఆ ప్రాసాదం దివ్యాంగనల పాటల మధురధ్వనులతో నిండిపోయింది.
పారిజాతతరూత్పన్న మంజరీదామమాలినీ। రత్నరశ్మిసమూహోత్థ బహువర్ణవిచిత్రితా
పారిజాత వృక్షాల పుష్పమంజరీల హారాలతో అలంకరించబడి, రత్నాల కాంతులతో మెరిసే అనేక రంగులతో ఆ భవనం అలంకరించబడింది.
విన్యస్తస్తంభకోటిస్తు నిర్మలాదర్శశోభితా। అప్సరోనృత్యవిన్యాస విలాసోల్లాసలాసితా
అందులో ఎన్నో స్తంభాలు అమర్చబడి, అవి నిర్మలమైన అద్దాల్లా మెరిసాయి. అప్పుడు అక్కడ అప్సరసల నృత్యవిలాసాలతో ఆనందంగా ఉంది.
బహ్వాతోద్యసముత్పన్నసమూహస్వననాదితా। లయతాలయుతానేక గీతవాదిత్ర శోభితా
అనేక వాద్యసమూహాల శబ్దాలతో మారుమోగి, లయతో కూడిన పాటలు, వాద్యాలు అక్కడ అందంగా వినిపించేవి.
సభా కాంతిమతీ నామ దేవానాం శర్మదాయికా। ఋషిసంఘసమాయుక్తా మునివృందనిషేవితా
అక్కడ కాంతిమతి అనే సభ ఉంది. అది దేవతలకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేది. ఆ సభలో ఋషుల గుంపులు, మునుల సమూహాలు సేవించేవి.
ద్విజాతిసామశబ్దేన నాదితాఽఽనందదాయినీ। తస్యాం నివిష్టో దేవేశస్సంధ్యాసక్తః పితామహః
ఆ సభ ద్విజాతుల సామగానంతో ఆనందంగా మారుమోగేది. ఆ సభలో దేవేంద్రుడు అయిన పితామహుడు సంధ్యాధ్యానం చేస్తూ కూర్చున్నాడు.
ధ్యాయతి స్మ పరం దేవం యేనేదం నిర్మితం జగత్। ధ్యాయతో బుద్ధిరుత్పన్నా కథం యజ్ఞం కరోమ్యహమ్
ఈ జగత్తును సృష్టించిన పరమేశ్వరుని ధ్యానం చేస్తూ ఉండగా, ఆయన మనసులో ఇలా ఆలోచన వచ్చింది — 'నేను యజ్ఞం ఎలా చేయాలి?'
కస్మిన్స్థానే మయా యజ్ఞః కార్యః కుత్ర ధరాతలే। కాశీప్రయాగస్తుంగా చ నైమిషం శృంఖలం తథా
'ఈ భూమిపై యజ్ఞాన్ని ఎక్కడ చేయాలి? కాశీనా, ప్రయాగమా, తుంగా లేదా నైమిషం, లేక శృంఖలలోనా?' అని ఆలోచించాడు.
కాంచీ భద్రా దేవికా చ కురుక్షేత్రం సరస్వతీ। ప్రభాసాదీని తీర్థాని పృథివ్యామిహ మధ్యతః
'కాంచీ, భద్రా, దేవికా, కురుక్షేత్రం, సరస్వతి లేదా ప్రబాసాది పవిత్ర క్షేత్రాల్లో, భూమి మధ్యలో ఉన్న ఇతర తీర్థాల్లోనా?' అని అనుకున్నాడు.
క్షేత్రాణి పుణ్యతీర్థాని సంతి యానీహ సర్వశః। మదాదేశాచ్చ రుద్రేణ కృతాన్యన్యాని భూతలే
'ఇక్కడ ప్రతి చోటా పవిత్ర క్షేత్రాలు, తీర్థాలు ఉన్నాయి. నా ఆజ్ఞతో రుద్రుడు భూమిపై మరికొన్ని పవిత్ర ప్రదేశాలు కూడా ఏర్పరిచాడు.'
యథాహం సర్వదేవేషు ఆదిదేవో వ్యవస్థితః। తథా చైకం పరం తీర్థమాదిభూతం కరోమ్యహమ్
'నేను అన్ని దేవతల్లో ఆదిదేవుడిగా ఉన్నట్లే, అలాగే ఒకటి మాత్రమే పరమమైన, ఆది తీర్థాన్ని కూడా నేను సృష్టిస్తాను.'
అహం యత్ర సముత్పన్నః పద్మం తద్విష్ణునాభిజమ్। పుష్కరం ప్రోచ్యతే తీర్థమృషిభిర్వేదపాఠకైః
'నేను జన్మించిన చోటు, విష్ణువు నాభిలో నుండి పుట్టిన పద్మం ఉన్న ప్రదేశం, ఆ పవిత్ర స్థలాన్ని వేదపారాయణ మునులు పుష్కరం అని పిలుస్తారు.'
ఏవం చింతయతస్తస్య బ్రహ్మణస్తు ప్రజాపతేః। మతిరేషా సముత్పన్నా వ్రజామ్యేష ధరాతలే
అలా బ్రహ్మ, ప్రజాపతి ఆలోచిస్తూ ఉండగా, ఆయన మనసులో ఇలా తలపొచ్చింది — 'నేను భూమిపైకి వెళ్తాను.'
ప్రాక్స్థానం స సమాసాద్య ప్రవిష్టస్తద్వనోత్తమమ్। నానాద్రుమలతాకీర్ణం నానాపుష్పోపశోభితమ్
తూర్పు దారిని చేరుకొని, ఆ అద్భుతమైన అడవిలోకి ప్రవేశించాడు. అక్కడ ఎన్నో చెట్లు, లతలు, వివిధ రకాల పువ్వులతో అలంకరించబడి ఉంది.
నానాపక్షిరవాకీర్ణం నానామృగగణాకులమ్। ద్రుమపుష్పభరామోదైర్వాసయద్యత్సురాసురాన్
అక్కడ అనేక పక్షుల కిలకిలారావాలు, విభిన్న జంతువుల గుంపులతో నిండిపోయి ఉంది. చెట్లపై పుష్పాల పరిమళం దేవతలు, దానవులను సంతోషపరిచింది.
బుద్ధిపూర్వమివ న్యస్తైః పుష్పైర్భూషితభూతలమ్। నానాగంధరసైః పక్వాపక్వైశ్చ షడృతూద్భవైః
భూమి మీద ఎన్నో రకాల పువ్వులు, ఆరు ఋతువులలో పండిన పండ్లు — పక్వమైనవి, పక్వం కానివి — వాటి వాసన, రుచి కలిగి, ఎంతో అందంగా పరచబడి ఉన్నాయి.
ఫలైః సువర్ణరూపాఢ్యైర్ఘ్రాణదృష్టిమనోహరైః। జీర్ణం పత్రం తృణం యత్ర శుష్కకాష్ఠఫలాని చ
అక్కడ బంగారు వర్ణంలో మెరిసే, చూడటానికి, వాసనకు ఆనందమిచ్చే పండ్లు ఉన్నాయి. అలాగే పాడిపోయిన ఆకులు, గడ్డి, పొడి కట్టలు, పడి ఉన్న పండ్లు అక్కడక్కడా కనిపించాయి.
బహిః క్షిపతి జాతాని మారుతోనుగ్రహాదివ। నానాపుష్పసమూహానాం గంధమాదాయ మారుతః
గాలి, బయట పడిపోయిన వాటిని తుడిచిపెట్టుకుంటూ, వివిధ పుష్ప సమూహాల పరిమళాన్ని తనతో తీసుకెళ్లింది.
శీతలో వాతి ఖం భూమిం దిశో యత్రాభివాసయన్। హరితస్నిగ్ధ నిశ్ఛిద్రైరకీటకవనోత్కటైః
చల్లని గాలి ఆకాశాన్ని, భూమిని, దిక్కులను తాకుతూ వీయసాగింది. అక్కడ ఆకుపచ్చగా, నిగనిగలాడుతూ, ఎలాంటి లోపం లేకుండా, పురుగులు లేని అడవులు ఉన్నాయి.
వృక్షైరనేకసంజ్ఞైర్యద్భూషితం శిఖరాన్వితైః। అరోగైర్దర్శనీయైశ్చ సువృత్తైః కైశ్చిదుజ్జ్వలైః
అక్కడ ఎన్నో రకాల పేర్లు కలిగిన చెట్లు, ఎత్తైన కొమ్మలతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి. అవన్నీ ఆరోగ్యంగా, చూడటానికి అందంగా, కొన్నిటి ఆకారం చక్కగా, కొన్ని మెరిసిపోతూ ఉన్నాయి.
కుటుంబమివ విప్రాణామృత్విగ్భిర్భాతి సర్వతః। శోభంతే ధాతుసంకాశైరంకురైః ప్రావృతా ద్రుమాః
అది యజ్ఞకార్యాలతో నిండిన బ్రాహ్మణుల ఇంటిలా ప్రతిచోటా ప్రకాశించింది. చెట్లు ఖనిజాల వర్ణంలో మెరిసే కొత్త మొగ్గలతో అలంకరించబడి మరింత అందంగా కనిపించాయి.
కులీనైరివ నిశ్ఛిద్రైః స్వగుణైః ప్రావృతా నరాః। పవనావిద్ధశిఖరైః స్పృశంతీవ పరస్పరమ్
స్వంత గుణాలతో అలంకరించబడి, లోపం లేని, మంచి కుటుంబాలకు చెందిన మనుషుల్లా, అక్కడ చెట్లు గాలిలో ఊగుతూ ఒకదానికొకటి తాకుతున్నట్లు అనిపించాయి.