తత్తీర్థం సర్వతీర్థానాముత్తమం పరికీర్తితమ్। త్యజంతి తత్ర యే ప్రాణాన్ప్రాణినః ప్రణతాస్తవ
అది అన్ని తీర్థాలలో అత్యుత్తమమైనదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది; ఆ పవిత్ర స్థలంలో ప్రాణాలు విడిచిన భక్తులు ధన్యులు అవుతారు.
రుద్రత్వం తే సమాసాద్య మోదంతే భవతా సహ। తత్రాపి హి తు యద్దత్తం దానం రుద్ర యతాత్మనా
వారు రుద్రుని స్థితిని పొంది, నీతో కలిసి ఆనందిస్తారు; అక్కడ రుద్రునికి భక్తితో ఇచ్చిన దానం మహా ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
స్యాన్మహచ్చ ఫలం తస్య భవితా భావితాత్మనః। స్వాంగస్ఫుటిత సంస్కారం తత్ర కుర్వంతి యే నరాః
శుద్ధమైన మనస్సుతో అక్కడ స్వయంగా సంస్కారాలు నిర్వహించినవారికి ఎంతో గొప్ప ఫలం లభిస్తుంది.
తే రుద్రలోకమాసాద్య మోదంతే సుఖినః సదా। తత్ర పూజా జపో హోమః కృతో భవతి దేహినాం
వారు రుద్ర లోకాన్ని చేరి ఎప్పుడూ సుఖంగా ఉంటారు; అక్కడ చేసిన పూజ, జపం, హోమం శరీరధారులకు సంపూర్ణంగా ఫలిస్తుంది.
అనంతఫలదః స్వర్గో రుద్రభక్తియుతాత్మనః। తత్ర దీపప్రదానే తు జ్ఞానచక్షుర్భవేన్నరః
రుద్రుని భక్తితో ఉన్నవారికి స్వర్గం అనంతమైన ఫలితాలను ఇస్తుంది; అక్కడ దీపం వెలిగించినవాడు జ్ఞానదృష్టిని పొందుతాడు.
అవ్యంగం తరుణం సౌమ్యం రూపవంతం తు గోసుతమ్। యోఙ్కయిత్వా మోచయతి స యాతి పరమం పదమ్
నిర్దోషమైన, యవ్వనంలో ఉన్న, మృదువైన, అందమైన దూడను విమోచించినవాడు పరమ పదాన్ని పొందుతాడు.
పితృభిః సహితో మోక్షం గచ్ఛతే నాత్ర సంశయః। అథ కిం బహునోక్తేన యత్తత్ర క్రియతే నరైః౨౦౦ 1.14.
అతడు తన పితృదేవతలతో కలిసి మోక్షాన్ని పొందుతాడు; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఇక ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు, అక్కడ మనుషులు చేసే ప్రతి కార్యం—
కర్మధర్మం సముద్దిశ్య తదనంతఫలం భవేత్। స్వర్గాపవర్గయోర్హేతుస్తద్ధి తీర్థమ్మతం భువి
ధర్మబద్ధంగా చేసిన కార్యానికి ఫలం అనంతంగా ఉంటుంది; ఆ పవిత్ర స్థలం భూమిపై స్వర్గానికి, మోక్షానికి కారణంగా భావించబడుతుంది.
స్నానాజ్జపాత్తథా హోమాదనంతఫలసాధనమ్। గత్వా వారాణసీతీర్థం భక్త్యా రుద్రపరాయణాః
స్నానం, జపం, హోమం ఇవన్నీ అనంత ఫలితాలను ఇస్తాయి; రుద్రునికి భక్తితో అంకితమైనవారు విశ్వాసంతో వారాణసి తీర్థానికి వెళ్తారు.
యే తత్ర పంచతాం ప్రాప్తా భక్తాస్తే నాత్ర సంశయః। వసవః పితరో జ్ఞేయా రుద్రాశ్చైవ పితామహాః
అక్కడ భక్తితో మరణించినవారు, వారు వసువులు, పితృదేవతలు, రుద్రులు, పితామహులు అని తెలుసుకోవాలి; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ప్రపితామహాస్తథాదిత్యా ఇత్యేషా వైదికీ శ్రుతిః। త్రివిధః పిండదానాయ విధిరుక్తో మయానఘ
ప్రపితామహులు, ఆదిత్యులు కూడా అలాగే; ఇదే వేదసమ్మతమైన శృతి. పిండప్రదానానికి మూడు విధానాలను నేను నీకు వివరించాను, పాపరహితుడా.
మానుషైః పిండాదానం తు కార్యమత్రాగతైస్సదా। పిండదానం చ తత్రైవ స్వపుత్రైః కార్యమాదరాత్
ఇక్కడికి వచ్చిన మనుషులు ఎప్పుడూ పిండప్రదానం చేయాలి; అక్కడే వారి స్వంత కుమారులు గౌరవంతో పిండప్రదానం చేయాలి.
సుపుత్రాస్తే పితౄణాం తు భవంతి సుఖదాయకాః। ప్రోక్తం తీర్థం మయా తుభ్యం దర్శనాదపి ముక్తిదమ్
మంచి కుమారులు తమ పితృదేవతలకు సుఖాన్ని కలిగిస్తారు; నేను చెప్పిన ఆ పవిత్ర స్థలం కేవలం దర్శనంతోనే ముక్తిని ఇస్తుంది.
స్నాత్వా తు సలిలే తత్ర ముచ్యతే జన్మబంధనాత్। విముక్తో బ్రహ్మహత్యాయాస్తత్ర రుద్ర యథాసుఖమ్
అక్కడ నీటిలో స్నానం చేసినవాడు జన్మబంధనాల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు; అక్కడే బ్రహ్మహత్యా పాపం నుండి కూడా విముక్తి లభిస్తుంది, రుద్రా, యథాసుఖంగా.
అవిముక్తే మయా దత్తే తిష్ఠ త్వం భార్యయా సహ। రుద్ర ఉవాచ। పృథివ్యాం యాని తీర్థాని తేష్వహం విష్ణునా సహ
అవిముక్తాన్ని నేను ఇచ్చాను; నువ్వు నీ భార్యతో కలిసి అక్కడే ఉండు. రుద్రుడు ఇలా అన్నాడు: భూమిపై ఉన్న అన్ని తీర్థాలలో నేను విష్ణువుతో కలిసి అక్కడే ఉంటాను.
తిష్ఠామి భవతోక్తేన వర ఏష వృతో మయా। అహం దేవో మహాదేవ ఆరాధ్యో భవతా సదా
నువ్వు కోరిన ప్రకారం నేను అక్కడే ఉంటాను; ఈ వరాన్ని నేను ఇచ్చాను. నేను మహాదేవుడిని, నువ్వు ఎప్పుడూ నన్ను ఆరాధించాలి.
వరం దాస్యామి తే చాహం సంతుష్టేనాంతరాత్మనా। విష్ణోశ్చాహం ప్రదాస్యామి వరాంశ్చ మనసీప్సితాన్
నేను హృదయపూర్వకంగా సంతుష్టుడిని, కావున నీకు వరం ఇస్తాను. నీవు విష్ణువు నుండి కోరుకున్న వరాలన్నీ కూడా నేను నీకు ఇస్తాను.
సురాణాం చైవ సర్వేషాం మునీనాం భవితాత్మనామ్। అహం దాతా అహం యాచ్యో నాన్యో భావ్యః కథంచన
అందరి దేవతలు, మునులు — ఆత్మస్వరూపాన్ని తెలుసుకున్నవారు — వీరిలో వరాలు ఇచ్చేది, కోరవలసింది నేనే. ఇంకెవ్వరినీ ఈ విషయంలో పరిగణించవద్దు.
బ్రహ్మోవాచ। ఏవం కరిష్యేహం రుద్ర యత్వయోక్తం వచః శుభమ్। నారాయణశ్చ తే వాక్యం కర్తా సర్వం న సంశయః
బ్రహ్మ చెప్పాడు: రుద్రా! నీవు చెప్పిన శుభమైన మాటలను నేను తప్పక పాటిస్తాను. నారాయణుడు కూడా నీ కోరికను పూర్తిగా నెరవేర్చుతాడు — దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
విసృజ్యైవం తదా రుద్రం బ్రహ్మా చాంతరధీయత। వారాణస్యాం మహాదేవో గత్వా తీర్థం న్యవేశయత్
అలా రుద్రునితో మాట్లాడిన తర్వాత బ్రహ్మ అదృశ్యమయ్యాడు. మహాదేవుడు వారాణసికి వెళ్లి అక్కడ పవిత్రతీర్థాన్ని స్థాపించాడు.
భీష్మ ఉవాచ। కిం కృతం బ్రహ్మణా బ్రహ్మన్ప్రేష్య వారాణసీపురీమ్। జనార్దనేన కిం కర్మ శంకరేణ చ యన్మునే
భీష్ముడు అడిగాడు: బ్రాహ్మణా! బ్రహ్మ వాడు వారాణసి నగరానికి పంపిన తర్వాత ఏం చేశాడు? జనార్దనుడు, శంకరుడు ఏ కార్యాలు చేశారు? మునివరా, దయచేసి చెప్పు.
కథం యజ్ఞః కృతస్తేన కస్మింస్తీర్థే వదస్వ మే। కే సదస్యా ఋత్విజశ్చ సర్వాంస్తాన్ప్రబ్రవీహి మే
ఆయన ఏ తీర్థంలో యజ్ఞం చేశాడు? ఎవరు సభ్యులు, ఎవరు ఋత్వికులు? వీరందరినీ నాకు వివరంగా చెప్పు.
కే దేవాస్తర్పితాస్తేన ఏతన్మే కౌతుకం మహత్। పులస్త్య ఉవాచ। శ్రీనిధానం పురం మేరోః శిఖరే రత్నచిత్రితమ్
ఎవరు దేవతలు ఆయన చేత సంతృప్తి చెందారు? ఇది నాకు గొప్ప ఆసక్తి. పులస్త్యుడు చెప్పాడు: మేరు పర్వత శిఖరంపై రత్నాలతో అలంకరించబడిన శ్రీనిధానం అనే నగరం ఉంది.
అనేకాశ్చర్యనిలయంబహుపాదపసంకులమ్। విచిత్రధాతుభిశ్చిత్రం స్వచ్ఛస్ఫటికనిర్మలమ్
ఆ నగరం ఎన్నో అద్భుతాలకు నిలయం, అనేక వృక్షాలతో నిండినది, రకరకాల లోహాలతో మెరిసిపోతూ, స్వచ్ఛమైన స్ఫటికంలా నిర్మలంగా ఉంది.
లతావితానశోభాఢ్యం శిఖిశబ్దవినాదితమ్। మృగేన్ద్రరవవిత్రస్త గజయూథసమాకులమ్
ఆ నగరంలో లతావితానాలు అందంగా అలంకరించబడి, నెమళ్ల కేకలతో మారుమోగి, సింహాల గర్జనతో భయపడిన ఏనుగుల గుంపులతో నిండి ఉంది.
నిర్ఝరాంబుప్రపాతోత్థ శీకరాసారశీతలమ్। వాతాహతతరువ్రాత ప్రసన్నాపానచిత్రితమ్
జలపాతాలు, ప్రవాహాల నుండి ఎగిసే నీటి చినుకులతో చల్లదనంగా, గాలికి ఊగే వృక్ష సమూహాలతో, ఆనందదాయకమైన పానస్థలులతో అలంకరించబడింది.
మృగనాభివరామోద వాసితాశేషకాననమ్। లతాగృహరతిశ్రాన్త సుప్తవిద్యాధరాధ్వగమ్
మృగనాభి పరిమళంతో అడవంతా పరిమళించగా, లతా గృహాలలో ప్రేమ ఆడిన విద్యాధరులు అలసిపోయి మార్గాలపై నిద్రపోయారు.
ప్రగీతకిన్నరవ్రాత మధురధ్వనినాదితమ్। తస్మిన్ననేకవిన్యాస శోభితాశేషభూమికమ్
కిన్నరుల గుంపులు మధురంగా పాడిన పాటలతో ఆ స్థలం మారుమోగింది. అక్కడ భూమి అంతా రకరకాల అలంకరణలతో శోభించేది.
వైరాజం నామ భవనం బ్రహ్మణః పరమేష్ఠినః। తత్ర దివ్యాంగనోద్గీత మధురధ్వని నాదితా
అక్కడ పరమేశ్వరుడైన బ్రహ్మకు చెందిన వైరాజ అనే మహా ప్రాసాదం ఉంది. ఆ ప్రాసాదం దివ్యాంగనల పాటల మధురధ్వనులతో నిండిపోయింది.
పారిజాతతరూత్పన్న మంజరీదామమాలినీ। రత్నరశ్మిసమూహోత్థ బహువర్ణవిచిత్రితా
పారిజాత వృక్షాల పుష్పమంజరీల హారాలతో అలంకరించబడి, రత్నాల కాంతులతో మెరిసే అనేక రంగులతో ఆ భవనం అలంకరించబడింది.