ద్వితీయం వదనం తస్య యజుర్వేదప్రవర్తకమ్। తృతీయం సామవేదస్య అథర్వార్థం చతుర్థకమ్
అతని రెండవ ముఖం యజుర్వేదానికి, మూడవది సామవేదానికి, నాలుగవది అథర్వవేదానికి ఆది.
సాంగోపాంగేతిహాసాంశ్చ సరహస్యాన్ససంగ్రహాన్। వేదానధీతే వక్త్రేణ పంచమేనోర్ద్ధ్వచక్షుషా
వేదాలకు సంబంధించిన ఉపాంగాలు, ఇతిహాసాలు, రహస్యాలు, సంగ్రహాలతో కలిపి, అయిదవ ముఖంతో, పైకి చూస్తూ వేదాలను పఠిస్తాడు.
తస్యాఽసురసురాః సర్వే వక్త్రస్యాద్భుతవర్చసః। తేజసా న ప్రకాశంతే దీపాః సూర్యోదయే యథా
ఆ అద్భుత కాంతివంతమైన ముఖం ముందు దేవతలు, అసురులు అందరూ తమ కాంతిని చూపలేరు. అది సూర్యోదయానికి దీపాలు వెలిగినట్టు.
స్వపురేష్వపి సోద్వేగా హ్యవర్తంత విచేతసః। న కంచిద్గణయేచ్చాన్యం తేజసా క్షిపతే పరాన్
తమ తమ లోకాల్లో ఉన్నా, భయంతో, అయోమయంతో, ఎవ్వరినీ పట్టించుకోలేదు. అతని తేజస్సుతో ఇతరులు తుడిపాటుకి గురయ్యారు.
నాభిగంతు న చ ద్రష్టుం పురస్తాన్నోపసర్పితుమ్। శేకుస్త్రస్తాః సురాస్సర్వే పద్మయోనిం మహాప్రభుమ్
ముందు నుండి చేరడం, చూడడం, దగ్గరకి రావడం దేవతలకు సాధ్యపడలేదు. భయంతో, పద్మయోని మహాప్రభువుని దగ్గరకి రాలేకపోయారు.
అభిభూతమివాత్మానం మన్యమానా హతత్విషః। సర్వే తే మంత్రయామాసుర్దైవతా హితమాత్మనః
తమ తేజస్సు పోయిందని, తాము అధికంగా నష్టపోయామని భావించి, అందరూ కలిసి దేవతల మేలుకోసం ఆలోచించారు.
గచ్ఛామః శరణం శంభుం నిస్తేజసోఽస్య తేజసా। దేవా ఊచుః। నమస్తేసర్వసత్వేశ మహేశ్వర నమోనమః౧౦౦ 1.14.
మన తేజస్సు పోయింది, బ్రహ్మదేవుని తేజస్సు ముందు మనం బలహీనులం. శంభుని ఆశ్రయించుదాం. దేవతలు పలికారు: సర్వజీవుల అధినాథా, మహేశ్వరా, నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్సులు!
జగద్యోనే పరంబ్రహ్మ భూతానాం త్వం సనాతనః। ప్రతిష్ఠా సర్వజగతాం త్వం హేతుర్విష్ణునా సహ
ప్రపంచానికి మూలమైన పరబ్రహ్మా, భూతాలకు నిత్యుడవు. సమస్త లోకాలకూ నీవే ఆధారం, విష్ణువుతో కలిసి కారణుడవు.
ఏవం సంస్తూయమానోసౌ దేవర్షిపితృదానవైః। అంతర్హిత ఉవాచేదం దేవాః ప్రార్థయతేప్సితమ్
ఇలా దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతలు, దానవులు అందరూ స్తుతిస్తూ ఉండగా, ఆయన కనిపించకుండా పోయి, 'దేవతలారా, మీకు కావలసినది అడగండి' అని అన్నారు.
దేవా ఊచుః। ప్రత్యక్షదర్శనం దత్వా దేహి దేవ యథేప్సితమ్। కృత్వా కారుణ్యమస్మాకం వరశ్చాపి ప్రదీయతామ్
దేవతలు అన్నారు: 'ప్రభూ, మాకు ప్రత్యక్ష దర్శనం ఇచ్చి, మీకు ఇష్టమైన వరాన్ని మాకు దయచేయండి. మాపై దయ చూపించి, ఒక వరాన్ని కూడా అనుగ్రహించండి.'
యదస్మాకం మహద్వీర్యం తేజ ఓజః పరాక్రమః। తత్సర్వం బ్రహ్మణా గ్రస్తం పంచమాస్యస్య తేజసా
'మా గొప్ప బలము, తేజస్సు, శక్తి, పరాక్రమం అన్నీ బ్రహ్మదేవుడు తన ఐదవ ముఖం తేజంతో మింగేశాడు.'
వినేశుః సర్వతేజాంసి త్వత్ప్రసాదాత్పునః ప్రభో। జాయతే తు యథాపూర్వం తథా కురు మహేశ్వర
'ప్రభూ, మా అన్ని శక్తులు నశించిపోయాయి. మీ దయవల్ల అవి మళ్లీ పూర్వంలా కలగాలని మాకు అనుగ్రహించండి, మహేశ్వరా.'
తతః ప్రసన్నవదనో దేవైశ్చాపి నమస్కృతః। జగామ యత్ర బ్రహ్మాఽసౌ రజోహంకారమూఢధీః
అప్పుడు, సంతోషంగా ఉన్న ముఖంతో, దేవతలు నమస్కరించగా, ఆయన బ్రహ్మదేవుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు. ఆ బ్రహ్మదేవుడు అహంకారంతో, రజోగుణంలో మునిగి ఉండేవాడు.
స్తువంతో దేవదేవేశం పరివార్య సమావిశన్। బ్రహ్మా తమాగతం రుద్రం న జజ్ఞే రజసావృతః
దేవతలు దేవదేవుని చుట్టుముట్టి స్తుతిస్తూ లోపలికి వెళ్లారు. కానీ రజోగుణంతో కప్పబడిన బ్రహ్మదేవుడు వచ్చిన రుద్రుని గుర్తించలేకపోయాడు.
సూర్యకోటిసహస్రాణాం తేజసా రంజయన్జగత్। తదాదృశ్యత విశ్వాత్మా విశ్వసృగ్విశ్వభావనః
పది లక్షల సూర్యుల తేజంతో ప్రపంచాన్ని ప్రకాశింపజేస్తూ, ఆ విశ్వాత్మ, సృష్టికర్త, పోషకుడు అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
సపితామహమాసీనం సకలం దేవమండలమ్। అభిగమ్య తతో రుద్రో బ్రహ్మాణం పరమేష్ఠినమ్
పితామహుడైన బ్రహ్మదేవుడు అన్ని దేవతల సమూహంతో కూర్చున్నప్పుడు, రుద్రుడు ఆయన దగ్గరకు వెళ్లాడు.
అహోతితేజసా వక్త్రమధికం దేవ రాజతే। ఏవముక్త్వాట్టహాసం తు ముమోచ శశిశేఖరః
'దేవా! నీ ముఖం మరింత తేజంగా మెరుస్తోంది,' అని చెప్పి, చంద్రుడిని మస్తకంపై ధరించిన ఆయన గట్టిగా నవ్వాడు.
వామాంగుష్ఠనఖాగ్రేణ బ్రహ్మణః పంచమం శిరః। చకర్త కదలీగర్భం నరః కరరుహైరివ
వామపక్షపు అంగుళి గోరు తోడుతో బ్రహ్మదేవుని ఐదవ తలని, మనిషి అరటి మొక్కను గోర్లు తోడుతో తీయగలిగినట్టు, ఆయన తొలగించాడు.
విచ్ఛిన్నం తు శిరః పశ్చాద్భవహస్తే స్థితం తదా। గ్రహమండలమధ్యస్థో ద్వితీయ ఇవ చంద్రమాః
తల తెగిపోయి ఆయన చేతిలో మెరిసిపోతూ, గ్రహమండల మధ్యలో రెండవ చంద్రుడిలా కనిపించింది.
కరోత్క్షిప్తకపాలేన ననర్త చ మహేశ్వరః। శిఖరస్థేన సూర్యేణ కైలాస ఇవ పర్వతః
చేతిలో కపాలాన్ని పైకి ఎత్తుకొని, మహేశ్వరుడు నాట్యం చేశాడు. అది శిఖరంపై సూర్యుడు ఉన్న కైలాసపర్వతంలా కనిపించింది.
ఛిన్నే వక్త్రే తతో దేవా హృష్టాస్తం వృషభధ్వజమ్। తుష్టువుర్వివిధైస్తోత్రైర్దేవదేవం కపర్దినమ్
తల తెగిన వెంటనే దేవతలు ఆనందంతో, వృషభధ్వజుడైన జటాధారిని అనేక స్తోత్రాలతో స్తుతించారు.
దేవా ఊచుః। నమః కపాలినే నిత్యం మహాకాలస్య కాలినే। ఐశ్వర్యజ్ఞానయుక్తాయ సర్వభాగప్రదాయినే
దేవతలు అన్నారు: 'ఎప్పుడూ కపాలాన్ని ధరించేవాడవు, మహాకాలుని కాలుడవు, ఐశ్వర్యం, జ్ఞానం కలవాడవు, అందరికీ భాగాలు ఇచ్చేవాడవు, నీకు నమస్కారం.'
నమో హర్షవిలాసాయ సర్వదేవమయాయ చ। కలౌ సంహారకర్తా త్వం మహాకాలః స్మృతో హ్యసి
'హర్షంలో ఆనందించే వాడవు, అన్ని దేవతలలోని తత్త్వమవు, కలియుగంలో సంహారం చేసే వాడవు, నీవే మహాకాలుడవని ప్రసిద్ధి.'
భక్తానామార్తినాశస్త్వం దుఃఖాంతస్తేన చోచ్యసే। శంకరోష్యాశుభక్తానాం తేన త్వం శంకరః స్మృతః
'భక్తుల బాధలను తొలగించే వాడవు, అందుకే నీవు దుఃఖాంతుడవు. భక్తులకు శుభం కలిగించే వాడవు, అందుకే నిన్ను శంకరుడని పిలుస్తారు.'
ఛిన్నం బ్రహ్మశిరో యస్మాత్త్వం కపాలం బిభర్షి చ। తేన దేవ కపాలీ త్వం స్తుతో హ్యద్య ప్రసీద నః
'బ్రహ్మదేవుని తలను తెంచి, కపాలాన్ని ధరించినందువల్ల నీవు కపాలిగా ప్రసిద్ధి. దేవా! నేడు మేము నిన్ను స్తుతిస్తున్నాం, మాపై దయ చూపించు.'
ఏవం స్తుతః ప్రసన్నాత్మా దేవాన్ప్రస్థాప్య శంకరః। స్వాని ధిష్ణ్యాని భగవాంస్తత్రైవాసీన్ముదాన్వితః
ఇలా స్తుతింపబడిన శంకరుడు, హర్షంతో మనసు నిండిపోయి, దేవతలను తిరిగి పంపి, తాను అక్కడే తన ఆసనంపై ఆనందంగా ఉన్నాడు.
విజ్ఞాయ బ్రహ్మణో భావం తతో వీరస్య జన్మ చ। శిరో నీరస్య వాక్యాత్తు లోకానాం కోపశాంతయే
బ్రహ్మదేవుని స్వరూపాన్ని, ఆ వీరుని జన్మాన్ని, తల లేనివాడి మాటలను తెలుసుకొని, లోకాల కోపాన్ని శాంతిపర్చేందుకు—
శిరస్యంజలిమాధాయ తుష్టావాథ ప్రణమ్య తమ్। తేజోనిధి పరం బ్రహ్మ జ్ఞాతుమిత్థం ప్రజాపతిమ్
తన చేతుల్లో తల పెట్టి, ఆ పరమ తేజోనిధి అయిన బ్రహ్మను నమస్కరించి, ప్రణమిస్తూ స్తుతించాడు.
నిరుక్తసూక్తరహస్యైర్ఋగ్యజుః సామభాషితైః। రుద్ర ఉవాచ। అప్రమేయ నమస్తేస్తు పరమస్య పరాత్మనే
నిరుక్త, సూక్త, ఋగ్వేద, యజుర్వేద, సామవేద రహస్య పదాలతో రుద్రుడు ఇలా పలికాడు: 'అపారమైనవాడా! పరమాత్మా! నీకు నమస్కారం.'
అద్భుతానాం ప్రసూతిస్త్వం తేజసాం నిధిరక్షయః। విజయాద్విశ్వభావస్త్వం సృష్టికర్తా మహాద్యుతే
అద్భుతాల మూలమూ, అక్షయమైన తేజస్సుల నిధివూ నీవే. నీ విజయంతో ఈ జగత్తు ఉద్భవించింది. సృష్టికర్తవు, మహాతేజస్సుతో నిండినవాడవు.