స ఏవ పశుపాలోభూత్క్షేత్రపాలః స ఏవ హి। స ఏవ వృష్ట్యా పర్జన్యో యోగిత్వాదర్జునోభవత్
అతడే పశువులను కాపాడేవాడు, అతడే పొలాలను కాపాడేవాడు; వర్షంతో కలిసినప్పుడు అతడు పర్జన్యునిలా అర్జునుడయ్యాడు.
యోసౌ బాహుసహస్రేణ జ్యాఘాతకఠినత్వచా। భాతి రశ్మిసహస్రేణ శారదేనేవ భాస్కరః
వెయ్యి భుజాలు, విల్లుదారంతో గట్టిపడిన చర్మంతో ఉన్న అతడు, శరదృతువులోని సూర్యునిలా వెయ్యి కిరణాలతో ప్రకాశిస్తున్నాడు.
ఏష నామ మనుష్యేషు మాహిష్మత్యాం మహాద్యుతిః। ఏష వేగం సముద్రస్య ప్రావృట్కాలే భజేత వై
ఈ మహాతేజస్సు గల మనిషి మాహిష్మతీ పట్టణంలో వర్షాకాలంలో సముద్రం కలిగిన శక్తిని కలిగి ఉన్నాడు.
క్రీడతే స్వసుఖా యే విప్రతిస్రోతో మహీపతిః। లలనాః క్రీడతా తేన ప్రతిబద్ధోర్మిమాలినీ
రాజు తన ఆనందంలో తానే మునిగి, ఎదురెదురుగా వచ్చే ప్రవాహాల మధ్య ఆడుకుంటాడు; అతడి ఆటతో అలలు నురుగు అలంకారంగా బంధించబడతాయి.
ఊర్మిభ్రుకుటిమాలా సా శంకితాభ్యేతి నర్మదా। ఏష ఏవ మనోర్వంశే త్వవగాహేన్మహార్ణవమ్
అలల ముడులు కట్టిన నర్మదా నది సందేహంతో దగ్గరకి వస్తుంది; మను వంశంలో అతడే మహాసముద్రంలో మునిగినవాడు.
కరేణోద్ధృత్య వేగం తు కామినీప్రీణనేన తు। తస్య బాహుసహస్రేణ క్షోభ్యమాణే మహోదధౌ
తన చేత్తో శక్తిని ఎత్తి, ప్రియమైనవారిని సంతోషపెట్టుతూ, అతడి వెయ్యి భుజాలతో మహాసముద్రాన్ని కలకలం చేస్తాడు.
భవంతి లీనా నిశ్చేష్టాః పాతాలస్థా మహాసురాః। తదూరుక్షోభచకితా అమృతోత్పాదశంకితాః
పాతాళంలో ఉన్న మహాసురులు అతడి తొడల కలకలంతో భయపడి, అమృతం పుట్టొచ్చునేమో అని భయంతో నిశ్చలంగా మునిగిపోతారు.
నతా నిశ్చలమూర్ద్ధానో భవంతి చ మహోరగాః। ఏష ధన్వీ చ చిక్షేప రావణం ప్రతి సాయకాన్
మహా నాగులు తలలు వంచి, కదలకుండా ఉంటారు; ఈ విలువాడు రావణుడిపై బాణాలు సంధించాడు.
ఏష ధన్వీ ధనుర్గృహ్య ఉత్సిక్తం పంచభిః శరైః। లంకేశం మోహయిత్వా తు సబలం రావణం బలాత్
ఈ విలువాడు తన విల్లు పట్టుకొని, ఐదు బాణాలతో లంకాధిపతిని మోహింపజేసి, రావణుడిని అతని సైన్యాన్ని బలవంతంగా జయించాడు.
నిర్జిత్య బద్ధ్వా త్వానీయ మాహిష్మత్యామ్బబంధ తమ్। తతో గతోహం తస్యాగ్రే అర్జునం సంప్రసాదయన్
విజయించి, బంధించి, అతడిని మాహిష్మతీకి తీసుకొచ్చి బంధించాడు; ఆ తరువాత నేను అతడి ముందు వెళ్లి అర్జునుడిని ప్రసన్నం చేశాను.
ముమోచ రాజన్పౌత్రం మే సఖ్యం కృత్వా చ పార్థివః। తస్య బాహుసహస్రస్య బభూవ జ్యాతలస్వనః
రాజు నా మనవడిని విడిపించి, స్నేహం కలిపాడు; అతడి వెయ్యి భుజాల విల్లుదారపు శబ్దం వినిపించింది.
యుగాంతాగ్నేః ప్రవృత్తస్య యథా జ్యాతలనిఃస్వనః। అహో బలం విధేర్వీర్యం భార్గవః స యదాచ్ఛినత్
యుగాంత అగ్ని మొదలైనప్పుడు వినిపించే విల్లుదారపు శబ్దంలా, భగవంతుని బలానికి, భర్గవుడు దాన్ని కోసినప్పుడు, విరాట్పరాక్రమానికి అది ఉదాహరణ.
మృధే సహస్రం బాహూనాం హేమతాలవనం యథా। యం వసిష్ఠస్తు సంక్రుద్ధో హ్యర్జునం శప్తవాన్విభుః
పోరులో వెయ్యి భుజాలు బంగారు తాళపాకల వనంలా పడిపోయాయి; వసిష్ఠుడు కోపంతో అర్జునుడిని శపించినవాడే.
యస్మాద్వనం ప్రదగ్ధం తే విశ్రుతం మమ హైహయ। తస్మాత్తే దుష్కృతం కర్మ కృతమన్యో హనిష్యతి
హేహయా! నువ్వు నా అడవిని కాల్చినందుకు, నీ చెడు పని వేరొకరిచేత శిక్షింపబడుతుంది, అతడు నిన్ను సంహరిస్తాడు.
ఛిత్వా బాహుసహస్రం తే ప్రమథ్య తరసా బలీ। తపస్వీ బ్రాహ్మణస్త్వాం వై వధిష్యతి స భార్గవః
నీ వెయ్యి భుజాలను కోసి, బలంగా నిన్ను జయించి, తపస్సు గల బ్రాహ్మణుడు అయిన భర్గవుడు నిన్ను హతమార్చుతాడు.
తస్య రామోథ హంతాసీన్మునిశాపేన ధీమతః। తస్య పుత్రశతం త్వాసీత్పంచ తత్ర మహారథాః
ధీమంతుడు అయిన ముని శాపంతో రాముడు అతని హంతకుడయ్యాడు; అతనికి వంద మంది కుమారులు, అందులో ఐదుగురు మహారథులు.
కృతాస్త్రా బలినః శూరా ధర్మాత్మానో మహాబల। శూరసేనశ్చ శూరశ్చ ధృష్టో వై కృష్ణ ఏవ చ
అస్త్రవిద్యలో నిపుణులు, బలవంతులు, ధైర్యవంతులు, ధర్మబుద్ధులు, మహాశక్తిశాలులు — వీరిలో శూరసేనుడు, శూరుడు, ధృష్టుడు, కృష్ణుడు కూడా ఉన్నారు.
జయద్ధ్వజః స వై కర్తా అవన్తిశ్చ రసాపతిః। జయధ్వజస్య పుత్రస్తు తాలజంఘో మహాబలః
వారిలో జయధ్వజుడు ప్రధానుడు, అవంతి అనే రసాపతి ఉన్నాడు. జయధ్వజునికి తాలజంఘుడు అనే మహాబలుడు కుమారుడు.
తస్య పుత్రాశ్శతాన్యేవ తాలజంఘా ఇతి స్మృతాః। తేషాం పంచకులాన్యాసన్హైహయానాం మహాత్మనామ్
తాలజంఘునికి వందల కొద్దీ కుమారులు కలిగారు. వారిని తాలజంఘులు అని పిలిచేవారు. వారిలో ఐదు గొప్ప హేహయ వంశాలు ఏర్పడ్డాయి.
వీతిహోత్రాశ్చ సంజాతా భోజాశ్చావంతయస్తథా। తుండకేరాశ్చ విక్రాంతాస్తాలజంఘాః ప్రకీర్తితాః
వీటిలో వీతిహోత్రులు, భోజులు, అవంతులు, ధైర్యవంతులైన తుండకేరులు ప్రసిద్ధమైన తాలజంఘులు.
వీతిహోత్రసుతశ్చాపి అనంతో నామ వీర్యవాన్। దుర్జయస్తస్య పుత్రస్తు బభూవామిత్రకర్షణః
వీతిహోత్రునికి అనంతుడు అనే పరాక్రమశాలి కుమారుడు. అతనికి దుర్జయుడు అనే శత్రువులను జయించే కుమారుడు.
సద్భావేన మహారాజః ప్రజాధర్మేణ పాలయన్। కార్తవీర్యార్జునో నామ రాజా బాహుసహస్రధృత్
ధర్మబుద్ధితో ప్రజలను పాలించిన మహారాజు, వేల చేతులు కలిగిన కార్తవీర్యార్జునుడు అనే రాజు.
యేన సాగరపర్యంతా ధనుషా నిర్జితా మహీ। యస్తస్యకీర్తయేన్నామ కల్యముత్థాయ మానవః
ఆయన తన ధనుస్సుతో సముద్రాంతం వరకు భూమిని జయించాడు. ఎవడు ఉదయాన్నే ఆయన పేరును జపిస్తాడో,
న తస్య విత్తనాశః స్యాన్నష్టం చ లభతే పునః। కార్తవీర్యస్య యో జన్మ కథయేదిహ ధీమతః। యథా యష్టా యథా దాతా స్వర్గలోకే మహీయతే
వారికి ధననష్టం ఉండదు, పోయినది తిరిగి లభిస్తుంది. ఇక్కడ కార్తవీర్యుని జన్మను చెప్పేవాడు యజ్ఞాలు చేసి, దానం చేసినవాడిలా స్వర్గంలో మహిమ పొందుతాడు.
పులస్త్య ఉవాచ। క్రోష్టోః శృణు త్వం రాజేంద్ర వంశముత్తమపూరుషమ్। యస్యాన్వవాయే సంభూతో విష్ణుర్వృష్ణికులోద్వహః
పులస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా! నీవు క్రోష్టువు వంశాన్ని విను. ఆ వంశంలో విష్ణువు, వృష్ణికులలో శ్రేష్ఠుడు, జన్మించాడు.
క్రోష్టోరేవాభవత్పుత్రో వృజినీవాన్మహాయశాః। తస్య పుత్రోభవత్స్వాతిః కుశంకుస్తత్సుతోభవత్
క్రోష్టువుకు వృజినీవాన్ అనే మహాప్రఖ్యాతి కలిగిన కుమారుడు. వృజినీవాన్కు స్వాతి, స్వాతికి కుశంకు కుమారుడు.
కుశంకోరభవత్పుత్రో నామ్నా చిత్రరథోస్య తు। శశబిందురితి ఖ్యాతశ్చక్రవర్తీ బభూవ హ
కుశంకుకు చిత్రరథుడు కుమారుడు. ఇతడే శశబిందువు అని ప్రసిద్ధి చెందిన చక్రవర్తి అయ్యాడు.
అత్రానువంశశ్లోకోయం గీతస్తస్య పురాభవత్। శశబిందోస్తు పుత్రాణాం శతానామభవచ్ఛతమ్
పురాతన వంశశ్లోకంలో ఇలా పాడారు: శశబిందువుకు వంద మంది కుమారులు, వారికీ ఒక్కొక్కరికి వంద మంది కుమారులు.
ధీమతాం చారురూపాణాం భూరిద్రవిణతేజసామ్। తేషాం శతప్రధానానాం పృథుసాహ్వా మహాబలాః
వారు తెలివిగలవారు, అందగాళ్లు, అపారమైన ధనం, తేజస్సు కలవారు. ఆ వంద మంది నాయకుల్లో పృథువులు మహాబలులు.
పృథుశ్రవాః పృథుయశాః పృథుతేజాః పృథూద్భవః। పృథుకీర్తిః పృథుమతో రాజానః శశబిందవః
పృథుశ్రవ, పృథుయశ, పృథుతేజ, పృథుద్భవ, పృథుకీర్తి — వీరంతా పృథుమతుని వంశస్థులు, శశబిందువుల రాజులు.