జాతో బాహుసహస్రేణ సప్తద్వీపేశ్వరో నృపః। వర్షాయుతం తపస్తేపే దుశ్చరం పృథివీపతిః
అతడు వెయ్యి చేతులతో పుట్టాడు, ఏడు ద్వీపాలకు అధిపతిగా రాజయ్యాడు. పదివేల సంవత్సరాలు కఠినమైన తపస్సు చేశాడు.
దత్తమారాధయామాస కార్త్తవీర్యోత్రిసంభవమ్। తస్మై దత్తో వరాన్ప్రాదాచ్చతురః పురుషోత్తమః
ఆయన దత్తాత్రేయుని భక్తిగా పూజించాడు, అతడు కార్తవీర్యుని వంశంలో జన్మించినవాడు. దత్తాత్రేయుడు ఆ మహాపురుషునికి నలుగురు వరాలు ఇచ్చాడు.
పూర్వం బాహుసహస్రం తు స వవ్రే రాజసత్తమః। అధర్మం ధ్యాయమానస్య భీతిశ్చాపి నివారణమ్
ముందుగా, ఆ ఉత్తమ రాజు వెయ్యి చేతులు కావాలని కోరుకున్నాడు. ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఆలోచించినప్పుడు భయం లేకుండా ఉండాలని కూడా కోరాడు.
యుద్ధేన పృథివీం జిత్వా ధర్మేణావాప్య వై బలమ్। సంగ్రామే వర్తమానస్య వధశ్చైవాధికాద్భవేత్
పోరాటంలో భూమిని జయించి, ధర్మబలంతో శక్తిని పొందాడు. యుద్ధంలో ఉన్నప్పుడు తనకంటే గొప్పవారిని కూడా సంహరించే శక్తి కలిగి ఉండేవాడు.
ఏతేనేయం వసుమతీ సప్తద్వీపా సపత్తనా। సప్తోదధి పరిక్షిప్తా క్షాత్రేణ విధినా జితా
ఈ విధంగా, ఏడు ద్వీపాలు, పట్టణాలతో కూడిన భూమి, ఏడు సముద్రాలతో చుట్టుముట్టబడిన ఈ భూమి, క్షత్రియ ధర్మాన్ని అనుసరించి జయించబడింది.
జజ్ఞే బాహుసహస్రం చ ఇచ్ఛతస్తస్య ధీమతః। సర్వే యజ్ఞా మహాబాహోస్తస్యాసన్భూరిదక్షిణాః
ఆ జ్ఞానవంతుడు కోరుకున్నదానివల్ల వెయ్యి చేతులు పుట్టాయి. ఆ మహాబాహువు చేసిన యజ్ఞాలు అన్నీ విరివిగా దానాలు ఇచ్చేవి.
సర్వే కాంచనయూపాస్తే సర్వే కాంచనవేదికాః। సర్వే దేవైశ్చ సంప్రాప్తా విమానస్థైరలంకృతైః
అన్నీ బలి స్థంభాలు బంగారంతో తయారయ్యేవి, అన్నీ బంగారు వేదికలే. దేవతలు అందరూ అలంకృతమైన విమానాలలో వచ్చేవారు.
గంధర్వైరప్సరోభిశ్చ నిత్యమేవాపి సేవితాః। యస్య యజ్ఞే జగౌ గాథా గంధంర్వో నారదస్తథా
గంధర్వులు, అప్సరసలు ఎప్పుడూ అతని వద్ద సేవ చేసేవారు. అతని యజ్ఞంలో గంధర్వుడు నారదుడు గీతాలు పాడేవాడు.
యజ్ఞైర్దానైస్తపోభిశ్చ విక్రమేణ శ్రుతేన చ। సప్తద్వీపాననుచరన్వేగేన పవనోపమః
యజ్ఞాలు, దానాలు, తపస్సు, పరాక్రమం, విద్యతో, అతడు వాయువులా వేగంగా ఏడు ద్వీపాల భూమిని చుట్టాడు.
పంచాశీతిసహస్రాణి వర్షాణాం చ నరాధిపః। సప్తద్వీపపృథివ్యాశ్చ చక్రవర్తీ బభూవ హ
అతడు ఎనభై ఐదు వేల సంవత్సరాలు పాలించి, ఏడు ద్వీపాలతో కూడిన భూమికి చక్రవర్తిగా నిలిచాడు.
స ఏవ పశుపాలోభూత్క్షేత్రపాలః స ఏవ హి। స ఏవ వృష్ట్యా పర్జన్యో యోగిత్వాదర్జునోభవత్
అతడే పశువులను కాపాడేవాడు, అతడే పొలాలను కాపాడేవాడు; వర్షంతో కలిసినప్పుడు అతడు పర్జన్యునిలా అర్జునుడయ్యాడు.
యోసౌ బాహుసహస్రేణ జ్యాఘాతకఠినత్వచా। భాతి రశ్మిసహస్రేణ శారదేనేవ భాస్కరః
వెయ్యి భుజాలు, విల్లుదారంతో గట్టిపడిన చర్మంతో ఉన్న అతడు, శరదృతువులోని సూర్యునిలా వెయ్యి కిరణాలతో ప్రకాశిస్తున్నాడు.
ఏష నామ మనుష్యేషు మాహిష్మత్యాం మహాద్యుతిః। ఏష వేగం సముద్రస్య ప్రావృట్కాలే భజేత వై
ఈ మహాతేజస్సు గల మనిషి మాహిష్మతీ పట్టణంలో వర్షాకాలంలో సముద్రం కలిగిన శక్తిని కలిగి ఉన్నాడు.
క్రీడతే స్వసుఖా యే విప్రతిస్రోతో మహీపతిః। లలనాః క్రీడతా తేన ప్రతిబద్ధోర్మిమాలినీ
రాజు తన ఆనందంలో తానే మునిగి, ఎదురెదురుగా వచ్చే ప్రవాహాల మధ్య ఆడుకుంటాడు; అతడి ఆటతో అలలు నురుగు అలంకారంగా బంధించబడతాయి.
ఊర్మిభ్రుకుటిమాలా సా శంకితాభ్యేతి నర్మదా। ఏష ఏవ మనోర్వంశే త్వవగాహేన్మహార్ణవమ్
అలల ముడులు కట్టిన నర్మదా నది సందేహంతో దగ్గరకి వస్తుంది; మను వంశంలో అతడే మహాసముద్రంలో మునిగినవాడు.
కరేణోద్ధృత్య వేగం తు కామినీప్రీణనేన తు। తస్య బాహుసహస్రేణ క్షోభ్యమాణే మహోదధౌ
తన చేత్తో శక్తిని ఎత్తి, ప్రియమైనవారిని సంతోషపెట్టుతూ, అతడి వెయ్యి భుజాలతో మహాసముద్రాన్ని కలకలం చేస్తాడు.
భవంతి లీనా నిశ్చేష్టాః పాతాలస్థా మహాసురాః। తదూరుక్షోభచకితా అమృతోత్పాదశంకితాః
పాతాళంలో ఉన్న మహాసురులు అతడి తొడల కలకలంతో భయపడి, అమృతం పుట్టొచ్చునేమో అని భయంతో నిశ్చలంగా మునిగిపోతారు.
నతా నిశ్చలమూర్ద్ధానో భవంతి చ మహోరగాః। ఏష ధన్వీ చ చిక్షేప రావణం ప్రతి సాయకాన్
మహా నాగులు తలలు వంచి, కదలకుండా ఉంటారు; ఈ విలువాడు రావణుడిపై బాణాలు సంధించాడు.
ఏష ధన్వీ ధనుర్గృహ్య ఉత్సిక్తం పంచభిః శరైః। లంకేశం మోహయిత్వా తు సబలం రావణం బలాత్
ఈ విలువాడు తన విల్లు పట్టుకొని, ఐదు బాణాలతో లంకాధిపతిని మోహింపజేసి, రావణుడిని అతని సైన్యాన్ని బలవంతంగా జయించాడు.
నిర్జిత్య బద్ధ్వా త్వానీయ మాహిష్మత్యామ్బబంధ తమ్। తతో గతోహం తస్యాగ్రే అర్జునం సంప్రసాదయన్
విజయించి, బంధించి, అతడిని మాహిష్మతీకి తీసుకొచ్చి బంధించాడు; ఆ తరువాత నేను అతడి ముందు వెళ్లి అర్జునుడిని ప్రసన్నం చేశాను.
ముమోచ రాజన్పౌత్రం మే సఖ్యం కృత్వా చ పార్థివః। తస్య బాహుసహస్రస్య బభూవ జ్యాతలస్వనః
రాజు నా మనవడిని విడిపించి, స్నేహం కలిపాడు; అతడి వెయ్యి భుజాల విల్లుదారపు శబ్దం వినిపించింది.
యుగాంతాగ్నేః ప్రవృత్తస్య యథా జ్యాతలనిఃస్వనః। అహో బలం విధేర్వీర్యం భార్గవః స యదాచ్ఛినత్
యుగాంత అగ్ని మొదలైనప్పుడు వినిపించే విల్లుదారపు శబ్దంలా, భగవంతుని బలానికి, భర్గవుడు దాన్ని కోసినప్పుడు, విరాట్పరాక్రమానికి అది ఉదాహరణ.
మృధే సహస్రం బాహూనాం హేమతాలవనం యథా। యం వసిష్ఠస్తు సంక్రుద్ధో హ్యర్జునం శప్తవాన్విభుః
పోరులో వెయ్యి భుజాలు బంగారు తాళపాకల వనంలా పడిపోయాయి; వసిష్ఠుడు కోపంతో అర్జునుడిని శపించినవాడే.
యస్మాద్వనం ప్రదగ్ధం తే విశ్రుతం మమ హైహయ। తస్మాత్తే దుష్కృతం కర్మ కృతమన్యో హనిష్యతి
హేహయా! నువ్వు నా అడవిని కాల్చినందుకు, నీ చెడు పని వేరొకరిచేత శిక్షింపబడుతుంది, అతడు నిన్ను సంహరిస్తాడు.
ఛిత్వా బాహుసహస్రం తే ప్రమథ్య తరసా బలీ। తపస్వీ బ్రాహ్మణస్త్వాం వై వధిష్యతి స భార్గవః
నీ వెయ్యి భుజాలను కోసి, బలంగా నిన్ను జయించి, తపస్సు గల బ్రాహ్మణుడు అయిన భర్గవుడు నిన్ను హతమార్చుతాడు.
తస్య రామోథ హంతాసీన్మునిశాపేన ధీమతః। తస్య పుత్రశతం త్వాసీత్పంచ తత్ర మహారథాః
ధీమంతుడు అయిన ముని శాపంతో రాముడు అతని హంతకుడయ్యాడు; అతనికి వంద మంది కుమారులు, అందులో ఐదుగురు మహారథులు.
కృతాస్త్రా బలినః శూరా ధర్మాత్మానో మహాబల। శూరసేనశ్చ శూరశ్చ ధృష్టో వై కృష్ణ ఏవ చ
అస్త్రవిద్యలో నిపుణులు, బలవంతులు, ధైర్యవంతులు, ధర్మబుద్ధులు, మహాశక్తిశాలులు — వీరిలో శూరసేనుడు, శూరుడు, ధృష్టుడు, కృష్ణుడు కూడా ఉన్నారు.
జయద్ధ్వజః స వై కర్తా అవన్తిశ్చ రసాపతిః। జయధ్వజస్య పుత్రస్తు తాలజంఘో మహాబలః
వారిలో జయధ్వజుడు ప్రధానుడు, అవంతి అనే రసాపతి ఉన్నాడు. జయధ్వజునికి తాలజంఘుడు అనే మహాబలుడు కుమారుడు.
తస్య పుత్రాశ్శతాన్యేవ తాలజంఘా ఇతి స్మృతాః। తేషాం పంచకులాన్యాసన్హైహయానాం మహాత్మనామ్
తాలజంఘునికి వందల కొద్దీ కుమారులు కలిగారు. వారిని తాలజంఘులు అని పిలిచేవారు. వారిలో ఐదు గొప్ప హేహయ వంశాలు ఏర్పడ్డాయి.
వీతిహోత్రాశ్చ సంజాతా భోజాశ్చావంతయస్తథా। తుండకేరాశ్చ విక్రాంతాస్తాలజంఘాః ప్రకీర్తితాః
వీటిలో వీతిహోత్రులు, భోజులు, అవంతులు, ధైర్యవంతులైన తుండకేరులు ప్రసిద్ధమైన తాలజంఘులు.