భీష్మ ఉవాచ। కస్మిన్వాసరభాగే తు శ్రాద్ధీ శ్రాద్ధం సమాచరేత్। తీర్థేషు కేషు వై శ్రాద్ధం కృతం బహుఫలం ద్విజ
భీష్ముడు ఇలా అడిగాడు: 'శ్రాద్ధాన్ని ఏ సమయంలో చేయాలి? ఏ తీర్థాలలో శ్రాద్ధం చేస్తే ఎక్కువ ఫలితం లభిస్తుంది?'
పులస్త్య ఉవాచ। తీర్థం తు పుష్కరం నామ యత్తు శ్రేష్ఠతమం స్మృతమ్। సర్వేషాం ద్విజముఖ్యానాం మనోరథమివ స్థితమ్
పులస్త్యుడు ఇలా చెప్పాడు: 'పుష్కరం అనే తీర్థం అత్యుత్తమమైనదిగా భావించబడుతుంది; అది బ్రాహ్మణులందరి కోరికలా నిలుస్తుంది.'
తత్ర దత్తం హుతం జప్తమనన్తం భవతి ధ్రువమ్। పితౄణాం వల్లభం నిత్యమృషీణాం పరమం మతమ్
అక్కడ ఇచ్చిన దానం, హోమం, జపం అన్నీ అనంతమైనవి, నిశ్చితమైనవి అవుతాయి; అవి పితృదేవతలకు ఎప్పుడూ ప్రియమైనవి, ఋషుల అభిప్రాయంలో అత్యున్నతమైనవి.
నందాథ లలితా తద్వత్తీర్థం మాయాపురీ శుభా। తథా మిత్రపదం రాజంస్తతః కేదారముత్తమమ్
అలాగే నందా, లలితా, మాయాపురి అనే పవిత్ర నగరం, మిత్రపదం, తరువాత ఉత్తమమైన కేదారం కూడా తీర్థాలుగా ఉన్నాయి.
గంగాసాగరమిత్యాహుః సర్వతీర్థమయం శుభమ్। తీర్థం బ్రహ్మసరస్తద్వచ్ఛతద్రుసలిలం శుభమ్
గంగాసాగరం అన్నది అన్ని తీర్థాల సమాహారంగా పవిత్రమైనదని అంటారు; అలాగే బ్రహ్మ సరస్సు, శతద్రు నదీ జలాలు కూడా పవిత్రమైనవే.
తీర్థం తు నైమిషం నామ సర్వతీర్థఫలప్రదమ్। గంగోద్భేదస్తు గోమత్యాం యత్రోద్భూతః సనాతనః
నైమిశం అనే తీర్థం కూడా ఉంది, అది అన్ని తీర్థాల ఫలితాన్ని ఇస్తుంది; అలాగే గోమతి నదిలో శాశ్వతమైన గంగా ఉద్భవించే స్థలం కూడా ఉంది.
తథా యజ్ఞవరాహస్తు దేవదేవశ్చ శూలధృక్। యత్ర తత్కాంచనం దానమష్టాదశభుజో హరః
అక్కడ యజ్ఞవరాహుడు, త్రిశూలధారి దేవదేవుడు ఉన్నాడు; అక్కడే పదహారు చేతులున్న హరుడు బంగారు దానం స్వీకరిస్తాడు.
నేమిస్తు ధర్మచక్రస్య శీర్ణా యత్రాభవత్పురా। తదేతన్నైమిశారణ్యం సర్వతీర్థనిషేవితమ్
అక్కడ పూర్వం నెమి అనే ధర్మచక్రపు అంచు ముడిపడి పోయింది; అదే నైమిశారణ్యం, అన్ని తీర్థాలు చేరే ప్రదేశం.
దేవదేవస్య తత్రాపి వరాహస్య చ దర్శనమ్। యః ప్రయాతి స పూతాత్మా నారాయణపురం వ్రజేత్
అక్కడ దేవదేవుని, వరాహుని దర్శనం కూడా లభిస్తుంది; అక్కడికి వెళ్ళేవాడు పవిత్రాత్ముడై నారాయణపురికి చేరతాడు.
కోకాముఖం పరం తీర్థమిన్ద్రమార్గోపి లక్ష్యతే। అథాపి పితృతీర్థం తు బ్రహ్మణోవ్యక్తజన్మనః
కోకాముఖం అనే అత్యుత్తమ తీర్థం, ఇంద్రమార్గం కూడా ప్రసిద్ధి చెందినవి; అలాగే బ్రహ్మకు చెందిన పితృతీర్థం కూడా ఉంది.
పుష్కరారణ్యసంస్థోసౌ యత్ర దేవః పితామహః। విరించిదర్శనం శ్రేష్ఠమపవర్గఫలప్రదమ్
పుష్కరారణ్యంలో బ్రహ్మదేవుడు నివసిస్తున్నాడు. అక్కడ విష్ణువు దర్శనం అత్యంత శ్రేష్ఠమైనది, అది ముక్తి ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
కృతం నామ మహాపుణ్యం సర్వపాపనిషూదనమ్। యత్రాద్యో నారసింహస్తు స్వయమేవ జనార్దనః
అది కృతము అని పిలవబడుతుంది, అది మహాపుణ్యమైనది, అన్ని పాపాలను తొలగిస్తుంది. అక్కడ ఆద్యుడు నరసింహుడు, జనార్దనుడు స్వయంగా అవతరించాడు.
తీర్థమిక్షుమతీనామ పితౄణాం చ శుభావహా। తుష్యన్తి పితరో నిత్యం గంగాయమునసంగమే
ఇక్కడ ఇక్షుమతీ అనే పవిత్ర తీర్థం ఉంది, అది పితృదేవతలకు మంగళకరమైనది. గంగా, యమునా సంగమంలో పితృదేవతలు ఎప్పుడూ సంతృప్తి చెందుతారు.
కురుక్షేత్రం మహాపుణ్యం యత్ర మార్గోపి లక్ష్యతే। అద్యాపి పితృతీర్థం తు సర్వకామఫలప్రదమ్
కురుక్షేత్రం మహాపుణ్యక్షేత్రం, అక్కడ మార్గం కూడా గుర్తించబడింది. ఇప్పటికీ అక్కడి పితృతీర్థం అన్ని కోరికలకు ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
నీలకణ్ఠమితి ఖ్యాతం పితృతీర్థం నరాధిప। తథా భద్రసరః పుణ్యం సరో మానసమేవ చ
నీలకంఠం అనే పితృతీర్థం ప్రసిద్ధి చెందింది రాజా, అలాగే భద్రసరస్సు పవిత్రమైనది, అలాగే మానస సరస్సు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది.
మందాకినీ తథాఽచ్ఛోదా విపాశా చ సరస్వతీ। సర్వమిత్రపదం తద్వద్వైద్యనాథం మహాఫలమ్
మందాకినీ, అచ్చోదా, విపాశా, సరస్వతీ నదులు కూడా అలాగే ప్రసిద్ధి. సర్వమిత్రపదం అనే స్థలం, వైద్యనాథం కూడా గొప్ప ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
క్షిప్రా నదీ తథా పుణ్యా తథా కాలఞ్జరం శుభమ్। తీర్థోద్భేదం హరోద్భేదం గర్భభేదం మహాలయమ్
క్షిప్రా పవిత్ర నది, అలాగే కలంజరము మంగళకరమైనది. తీర్థాల ఉద్భవం, హరుడి ఉద్భవం, గర్భభేదం, మహాలయం కూడా ఉన్నాయి.
భద్రేశ్వరం విష్ణుపదం నర్మదా ద్వారమేవ చ। గయాపిండప్రదానేన సమాన్యాహుర్మహర్షయః
భద్రేశ్వరము, విష్ణుపదము, నర్మదా ద్వారం కూడా ఉన్నాయి. గయలో పిండప్రదానం చేయడం వీటికి సమానమని మహర్షులు చెబుతారు.
ఏతాని పితృతీర్థాని సర్వపాపహరాణి చ। స్మరణాదపి లోకానాం కిము శ్రాద్ధప్రదాయినామ్
ఇవి అన్నీ పితృతీర్థాలు, అవి అన్ని పాపాలను తొలగిస్తాయి. వాటిని జ్ఞాపకం చేసుకున్నా కూడా లోకాలకు లాభం కలుగుతుంది, అక్కడ శ్రాద్ధం చేసినవారికి ఇంకెంత ఎక్కువ ఫలితం!
ఓంకారం పితృతీర్థం తు కావేరీకపిలోదకమ్। సంభేదశ్చణ్డవేగాయాం తథైవామరకంటకమ్
ఓంకారం పితృతీర్థం, అలాగే కావేరీ, కపిలా నదుల జలం కూడా. చండవేగా సంగమం, అలాగే అమరకంటకము కూడా ప్రసిద్ధి.
కురుక్షేత్రాచ్చద్విగుణం తస్మిన్స్నానాదికం భవేత్। శుక్లతీర్థం తు విఖ్యాతం తీర్థం సోమేశ్వరం పరమ్
అక్కడ స్నానం మొదలైనవి కురుక్షేత్రం కంటే రెండింతలు పుణ్యాన్ని ఇస్తాయి. శుక్ల తీర్థం ప్రసిద్ధి, అలాగే పరమమైన సోమేశ్వర తీర్థం కూడా ఉంది.
సర్వవ్యాధిహరంపుణ్యంఫలంకోటిగుణాధికమ్। శ్రాద్ధేదానేతథాహోమేస్వాధ్యాయేచాపిసన్నిధౌ
అది అన్ని వ్యాధులను తొలగిస్తుంది, మహాపుణ్యాన్ని ఇస్తుంది, దాని ఫలం కోటి రెట్లు ఎక్కువ. శ్రాద్ధం, హోమం, వేదపఠనం జరిగిన చోట కూడా అలాగే ఫలితం లభిస్తుంది.
కాయావారోహణం నామ దేవదేవస్య శూలినః। అవతారం రోచమానం బ్రాహ్మణావసథే శుభే
కాయావారోహణం అనే స్థలం ఉంది, అది దేవదేవుడు శూలధారి అవతరించిన ప్రదేశం. అది బ్రాహ్మణుల పవిత్ర గృహంలో ప్రకాశవంతంగా వెలిసింది.
జాతం తత్సుమహాపుణ్యం తథా చర్మణ్వతీ నదీ। శూలతాపీ పయోష్ణీ చ పయోష్ణీసంగమస్తథా
అది కూడా మహాపుణ్యమైనది, అలాగే చర్మణ్వతీ నది కూడా. శూలతాపీ, పయోష్ణీ, అలాగే పయోష్ణీ సంగమం కూడా ప్రసిద్ధి.
మహౌషధీ చారణా చ నాగతీర్థప్రవర్త్తినీ। మహావేణా నదీ పుణ్యా మహాశాలస్తథైవ చ
మహౌషధీ, ఆరణా, నాగతీర్థ ప్రవర్తినీ, పవిత్రమైన మహావేణా నది, అలాగే మహాశాల అరణ్యం కూడా ప్రసిద్ధి.
గోమతీ వరుణా తద్వత్తీర్థం హౌతాశనం పరమ్। భైరవం భృగుతుంగం చ గౌరీతీర్థమనుత్తమమ్
గోమతీ, వరుణా, అలాగే ఉత్తమమైన హౌతాశన తీర్థం. భైరవ, భృగుతుంగ, మరియు అపూర్వమైన గౌరీ తీర్థం కూడా ఉన్నాయి.
తీర్థం వైనాయకం నామ వస్త్రేశ్వరమనుత్తమమ్। తథా పాపహరం నామ పుణ్యా వేత్రవతీ నదీ
వైనాయక అనే తీర్థం, అపూర్వమైన వస్త్రేశ్వరము, అలాగే పాపహర అనే తీర్థం, పవిత్రమైన వేత్రవతీ నది కూడా ప్రసిద్ధి.
మహారుద్రం మహాలింగం దశార్ణా చ మహానదీ। శతరుద్రా శతాహ్వా చ తథా పితృపదం పురమ్
మహారుద్రుడు, మహాలింగం, మహానది దశార్ణా, శతరుద్రా, శతాహ్వా, అలాగే పితృపద పురం కూడా ప్రసిద్ధి.
అంగారవాహికా తద్వన్నదౌ ద్వౌ శోణఘర్ఘరౌ। కాలికా చ నదీ పుణ్యా పితరా చ నదీ శుభా
అంగారవాహికా, అలాగే రెండు నదౌ నదులు, ఎర్రటి నీటితో ఘర్జన చేస్తూ ప్రవహించేవి; కలికా అనే పవిత్ర నది, పితరా అనే మంగళకరమైన నది కూడా ఉన్నాయి.
ఏతాని పితృతీర్థాని శస్యంతే స్నానదానయోః। శ్రాద్ధమేతేషు యద్దత్తం తదనంతఫలం స్మృతమ్
ఇవి అన్నీ పితృతీర్థాలు, స్నానం చేయడానికీ, దానం చేయడానికీ ప్రసిద్ధి చెందినవి. ఇక్కడ పితృదేవతలకు చేసిన శ్రాద్ధం అనంత ఫలితాన్ని ఇస్తుందని చెప్పబడింది.