శీఘ్రప్రసాదాస్త్వక్రోధా నిస్సంగాః స్థిర సౌహృదాః। శాంతాత్మానః శౌచపరాః సతతం ప్రియవాదినః
వారు త్వరగా సంతోషించే వారు, కోపం లేని వారు, ఆశక్తి లేని వారు, స్థిరమైన స్నేహితులు, శాంతమైన మనసు కలవారు, శుద్ధికి ప్రాముఖ్యత ఇచ్చేవారు, ఎప్పుడూ మధురంగా మాట్లాడేవారు.
భక్తానురక్తాః సుఖదాః పితరః పర్వదేవతాః। హవిష్మతామాధిపత్యే శ్రాద్ధదేవః స్మృతో రవిః
భక్తుల పట్ల అనురాగంతో ఉండే పితృదేవతలు సుఖాన్ని ప్రసాదించే వారు, పర్వదిన దేవతలవలె ఉంటారు. హవిస్సు సమర్పించే వారిలో శ్రాద్ధదేవతగా సూర్యుడు గుర్తించబడతాడు.
ఏతద్ధి సర్వమాఖ్యాతం పితృవంశానుకీర్త్తనమ్। పుణ్యం పవిత్రమారోగ్యం కీర్త్తనీయం నృభిః సదా
ఇంతటినీ పితృవంశ చరిత్ర వివరించబడింది. ఇది పుణ్యమయమైనది, పవిత్రమైనది, ఆరోగ్యాన్ని ఇచ్చేది, మనుషులు ఎప్పుడూ పారాయణ చేయవలసింది.
భీష్మ ఉవాచ। శ్రుత్వైతదఖిలం భూయః పరాభక్తిరుపస్థితా। శ్రాద్ధకాలం విధిం చైవ శ్రాద్ధమేవ తథైవ చ
భీష్ముడు ఇలా అన్నాడు: ఇది అన్నిటినీ విని నా భక్తి మరింత పెరిగింది. శ్రాద్ధానికి సమయం, విధానం, శ్రాద్ధం గురించి నాకు వివరంగా చెప్పండి.
శ్రాద్ధేషు భోజనీయా యే శ్రాద్ధవర్జ్యా ద్విజాతయః। కస్మిన్వాసరభాగే తు పితృభ్యః శ్రాద్ధమారభేత్
శ్రాద్ధంలో ఎవరు భోజనం చేయాలి, ఎవరు చేయకూడదు? పితృదేవతల కోసం శ్రాద్ధాన్ని ఏ సమయంలో ప్రారంభించాలి?
అన్నం దత్తం కథం యాతి శ్రాద్ధే వై బ్రహ్మవిత్తమ। విధినా కేన కర్త్తవ్యం కథం ప్రీణాతి తాన్పితౄన్
శ్రాద్ధంలో ఇచ్చిన అన్నం ఎలా పితృదేవతలకు చేరుతుంది? అది ఏ విధంగా చేయాలి, దాని వల్ల వారు ఎలా సంతోషిస్తారు?
పులస్త్య ఉవాచ। కుర్యాదహరహః శ్రాద్ధమన్నాద్యేనోదకేన చ। పయోమూలఫలైర్వాపి పితృభ్యః ప్రీతిమావహన్
పులస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు: ప్రతి రోజు అన్నం, నీళ్లు లేదా పాలు, మూలికలు, పండ్లతో శ్రాద్ధం చేసి పితృదేవతలకు సంతుష్టిని కలిగించాలి.
నిత్యం నైమిత్తికం కామ్యం త్రివిధం శ్రాద్ధముచ్యతే। నిత్యం తావత్ప్రవక్ష్యామి అర్ఘ్యావాహనవర్జితమ్
శ్రాద్ధం మూడు విధాలుగా ఉంటుంది: నిత్య, నైమిత్తిక, కామ్య. ఇప్పుడు నిత్య శ్రాద్ధాన్ని, అర్ఘ్య ఆహ్వానం లేకుండా చేసే విధానాన్ని వివరంగా చెబుతాను.
అదైవతం విజానీయాత్పార్వణం పర్వ సుస్మృతమ్। పార్వణం త్రివిధం ప్రోక్తం శృణు యత్నాన్మహీపతే
దేవతలకు సంబంధించినది కాని పర్వం 'అదైవతం' అని తెలుసుకో. పర్వం మూడు రకాలుగా గుర్తించబడింది. అవేంటో శ్రద్ధగా విను, రాజా.
పార్వణేయ నియోజ్యాస్తు తాన్శృణుష్వ నరాధిప। పంచాగ్నిః స్నాతకశ్చైవ త్రిసౌపర్ణః షడంగవిత్
పర్వకాలంలో నియమించవలసినవారు ఎవరో విను, నరాధిపా. ఐదు అగ్నులు పోషించేవాడు, స్నాతకుడు, మూడు సౌపర్ణ మంత్రాలు పఠించేవాడు, ఆరు వేదాంగాలు తెలిసినవాడు.
శ్రోత్రియః శ్రోత్రియసుతో విధివాక్యవిశారదః। సర్వజ్ఞో వేదవాన్మంత్రీ జ్ఞానవంశకులాన్వితః
శ్రోత్రియుడు, శ్రోత్రియుని కుమారుడు, విధి వాక్యాలలో నిపుణుడు, అన్నీ తెలిసినవాడు, వేదపండితుడు, మంత్రజ్ఞుడు, జ్ఞాన వంశంలో పుట్టినవాడు.
త్రిణాచికేతస్త్రిమధుః శ్రుతేష్వన్యేషు సంస్థితః। పురాణవేత్తా బ్రహ్మజ్ఞః స్వాధ్యాయీ జపతత్పరః
మూడు నాచికేత అగ్నులు, మూడు మధు యజ్ఞాలు చేసినవాడు, ఇతర శాస్త్రకర్మల్లో స్థిరుడైనవాడు, పురాణాలు తెలిసినవాడు, బ్రహ్మజ్ఞాని, స్వాధ్యాయానికి నిబద్ధుడు, జపంలో తలమునకైనవాడు.
బ్రహ్మభక్తః పితృపరః సూర్యభక్తోథ వైష్ణవః। బ్రాహ్మణో యోగనిష్ఠాత్మా విజితాత్మా సుశీలవాన్
బ్రహ్మభక్తుడు, పితృభక్తుడు, సూర్యభక్తుడు లేదా వైష్ణవుడు, యోగంలో స్థిరుడైన బ్రాహ్మణుడు, తనను జయించుకున్నవాడు, మంచి స్వభావం కలవాడు.
ఏతే తోష్యాః ప్రయత్నేన వర్జనీయానిమాన్శృణు। పతితస్తత్సుతః క్లీబః పిశునో వ్యంగరోగితః
ఇలాంటి వారిని శ్రద్ధతో గౌరవించాలి. ఇక దూరంగా ఉంచవలసినవారెవరో విను: పతితుడు, అతని కుమారుడు, శక్తిలేనివాడు, అపవాదం చేసేవాడు, బయట కనిపించే వ్యాధి ఉన్నవాడు.
సర్వే తే శ్రాద్ధకాలే తు త్యాజ్యా వై ధర్మదర్శిభిః। పూర్వేద్యురపరేద్యుర్వా వినీతాంశ్చ నిమంత్రయేత్
ధర్మాన్ని తెలిసినవారు శ్రాద్ధ సమయంలో వీరిని తప్పక దూరంగా ఉంచాలి. పూర్వదినం లేదా తదుపరి దినంలో వినయంగా ఉన్నవారిని ఆహ్వానించాలి.
నిమంత్రితాంశ్చ పితర ఉపతిష్ఠంతి తాన్ద్విజాన్। వాయుభూతాని గచ్ఛంతి తథాసీనానుపాసతే
ఆహ్వానించబడినప్పుడు పితృదేవతలు ఆ బ్రాహ్మణుల దగ్గరకు వస్తారు. వాయువుగా మారినవారు కూడా వచ్చి, అక్కడ కూర్చున్నవారిని సేవిస్తారు.
దక్షిణం జానుచాలభ్య వామం పాత్యనిమంత్రయేత్। అక్రోధనైః శౌచపరైః సుస్నాతైర్బ్రహ్మవాదిభిః
కుడి మోకాలి తాకి, ఎడమ చేతితో ఆహ్వానించాలి. కోపం లేని, శౌచంలో నిష్ట ఉన్న, స్నానం చేసిన, బ్రహ్మవేత్తలతో కలసి చేయాలి.
భవితవ్యం భవద్భిస్తు మయా చ శ్రాద్ధకర్మణి। పితృయజ్ఞం వినిర్వర్త్య తర్పణాఖ్యం తు యోగ్నిమాన్
శ్రాద్ధకర్మలో మీరు, నేనూ ఇలానే చేయాలి. పితృయజ్ఞాన్ని, తర్పణం అనే క్రతువును అగ్ని సహితంగా పూర్తిచేయాలి.
పిండాన్వాహార్యకం కుర్యాచ్ఛ్రాద్ధమిందుక్షయే తథా। గోమయేనానులిప్తే తు దక్షిణాప్లవనస్థలే
చంద్రుడు క్షయించేటప్పుడు, దక్షిణ స్నానస్థలంలో, గోమయంతో పూతపెట్టిన చోట, పిండాలు, వాహార్యక శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి.
శ్రాద్ధం సమారభేద్భక్త్యా గోష్ఠే వా జలసన్నిధౌ। అగ్నిమాన్నిర్వపేత్పిత్ర్యం చరుం వా సక్తుముష్టిభిః
భక్తితో, గోశాలలో లేదా నీటి దగ్గర శ్రాద్ధాన్ని ప్రారంభించాలి. అగ్ని సహితంగా పితృకారును లేదా పులియబియ్యం ముద్దలతో నివేదించాలి.
పితృభ్యో నిర్వపామీతి సర్వం దక్షిణతో న్యసేత్। అభిఘార్య తతః కుర్యాన్నిర్వాపత్రయమగ్రతః
'పితృదేవతలకు నివేదిస్తున్నాను' అని చెప్పి, అన్నీ దక్షిణదిశలో పెట్టాలి. చేతులు కడిగి, ముందుగా మూడు నివేదనలు చేయాలి.
తే వితస్త్యాయతాః కార్యాశ్చతురఙ్గులవిస్తృతాః। దర్వీత్రయం చ కుర్వీత ఖాదిరం రజతాన్వితమ్
అవి ఒక విటస్తి పొడవు, నాలుగు వేళ్ల వెడల్పుగా ఉండాలి. ఖాదిరపు చెక్కతో, వెండి అలంకరణతో మూడు దర్వీలు తయారుచేయాలి.
రత్నిమాత్రం పరిశ్లక్ష్ణం హస్తాకారాగ్రముత్తమమ్। ఉదపాత్రాణి కాంస్యస్య మేక్షణం చ సమిత్కుశమ్
ప్రతి దర్వీ రత్నిమాత్ర పరిమాణంలో, మెత్తగా, చేతి ఆకారపు అంచుతో ఉండాలి. కాంస్యపు నీటి పాత్రలు, వడపోత, సమిదులు, కుశగడ్డి సిద్ధం చేయాలి.
తిలపాత్రాణి సద్వాసో గంధధూపానులేపనమ్। ఆహరేదపసవ్యం చ సర్వం దక్షిణతః శనైః
నువ్వుల ఆకుల పాత్రలు, శుభ్రమైన వస్త్రాలు, సుగంధ ధూపం, లేపనాలు తెచ్చి, అన్నీ దక్షిణదిశలో మృదువుగా అమర్చాలి.
ఏవమాసాద్య తత్సర్వం భవనస్యోత్తరేంతరే। గోమయేనానులిప్తాయాం గోమూత్రేణ చ మండలమ్
అన్నీ ఉత్తర భాగంలో, గోమయంతో పూతపెట్టిన ఇంట్లో అమర్చిన తర్వాత, ఆ ప్రదేశంలో గోమూత్రంతో వలయం వేయాలి.
సాక్షతాభిః సపుష్పాభిరద్భిః సవ్యాపసవ్యవత్। విప్రాణాం క్షాలయేత్పాదావభివంద్య పునఃపునః
పుష్పాలతో అలంకరించిన శుద్ధమైన నీటితో, కుడిచేతి, ఎడమచేతితో బ్రాహ్మణుల పాదాలను కడిగి, వారిని మళ్లీ మళ్లీ వందనం చేయాలి.
ఆసనేషూపవిష్టేషు దర్భవత్సు విధానతః। ఉపస్పృష్టోదకాన్విప్రానుపవేశ్యానుమంత్రయేత్
దర్భ గడ్డి వేసి, సరిగ్గా కూర్చోబెట్టిన తర్వాత, బ్రాహ్మణులు నీటితో శుద్ధి చేసుకున్నాక, వారిని సత్కరించి, తగిన మంత్రాలు పఠించాలి.
ద్వౌ దైవే పితృకృత్యే త్రీనేకైకం చోభయత్ర వా। భోజయేదీశ్వరోపీహ న కుర్యాద్విస్తరం బుధః
దైవకార్యానికి ఇద్దరిని, పితృకార్యానికి ముగ్గురిని, లేదా రెండింటికీ ఒక్కొక్కరిని, అవసరమైతే మరొకరిని కూడా పిలిచి, జ్ఞానులు బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి; కానీ విస్తారంగా చేయకూడదు.
దైవపూర్వం నివేద్యాథ విప్రానర్ఘాదినా బుధైః। అగ్నౌ కుర్యాదనుజ్ఞాతో విప్రైర్విప్రో యథావిధి
ముందుగా దైవార్పణం చేసి, ఆ తర్వాత బ్రాహ్మణులకు అర్ఘ్యాదులు సమర్పించి, వారి అనుమతితో యజ్ఞాన్ని అగ్నిలో సరిగా నిర్వహించాలి.
స్వగృహ్యోక్తేన విధినా కాలే కృత్వా సమంతతః। అగ్నీషోమమయాభ్యాం తు కుర్యాదాప్యాయనం బుధః
తమ ఇంటి సంప్రదాయం ప్రకారం, సరైన సమయంలో, అగ్ని, సోమ అగ్నులతో ఆప్యాయన కర్మను జ్ఞానులు చేయాలి.