దత్తం స్వధాం పురోధాయ పితౄన్ప్రీణాతి సర్వదా। ఆగ్నీధ్రసోమపాభ్యాం తు కార్యమాప్యాయనం బుధైః
పురోహితునికి స్వధా సమర్పించి పితృదేవతలను ఎప్పుడూ సంతుష్టిపరచవచ్చు. కానీ, అగ్నీధ్రుడు మరియు సోమపా కోసం ప్రత్యేకంగా ఆహుతి సమర్పణను తెలివిగలవారు చేయాలి.
అగ్న్యభావే తు విప్రస్య పాణౌ వాథ జలేపి వా। అజాకర్ణేశ్వకర్ణే వా గోష్ఠే వాథ శివాంతికే
అగ్ని లేకపోతే, బ్రాహ్మణుడు తన చేతిలోనో, నీళ్లలోనో, మేక చెవికి దగ్గరనో, ఆవు చెవికి దగ్గరనో, గోశాలలోనో, లేక శివ చెట్టు పక్కనో సమర్పణ చేయవచ్చు.
పితౄణామమలం స్థానం దక్షిణాదిక్ప్రశస్యతే। ప్రాచీనావీతముదకం తిలసంత్యాగమేవ చ
పితృదేవతలకు శుద్ధమైన స్థలం దక్షిణ దిక్కు అని ముఖ్యంగా ప్రశంసించబడింది. నీటిని పశ్చిమం వైపు తిరిగి సమర్పించాలి, నువ్వులు కూడా ఉపయోగించాలి.
ఖడ్గిగనామామిషం చైవమన్నం శ్యామాకశాలయః। యవనీవారముద్గేక్షు శుక్లపుష్ప ఫలాని చ
ఖడ్గిక, మాంసం, అన్నం, నల్ల జొన్న, యవ, యవనీ, గోధుమ, చెరకు, తెల్ల పువ్వులు, పండ్లు—
వల్లభాని ప్రశస్తాని పితౄణామిహ సర్వదా। దర్భా మాషష్షష్టికాన్నం గోక్షీరం మధుసర్పిషీ
—ఇవి పితృదేవతలకు ఎప్పుడూ ప్రీతికరమైనవి, శ్రేష్ఠమైనవి. దర్భ, మాషపప్పు, షష్టిక అన్నం, ఆవుపాలు, తేనె, నెయ్యి కూడా ఇష్టమైనవి.
శస్త్రాణి చ ప్రవక్ష్యామి శ్రాద్ధే వర్జ్యాని యాని చ। మసూర శణ నిష్పావా రాజమాషాః కులుత్థకాః
శ్రాద్ధంలో వర్జించాల్సిన పదార్థాలను ఇప్పుడు చెబుతాను: మసూరపప్పు, ఎండిపత్తి, నిష్పావ పప్పు, రాజమాషపప్పు, కులుత్థ పప్పు.
పద్మ బిల్వార్కాదుత్తూర పారిభద్రాటరూషకాః। న దేయాః పితృకార్యేషు పయశ్చాజావికం తథా
పద్మం, బిల్వం, ఆర్కం, దత్తూరం, పారిభద్రం, అటరూషకాలు—ఇవి పితృకార్యాల్లో ఇవ్వకూడదు. అలాగే మేకపాలు కూడా ఇవ్వకూడదు.
కోద్రవోదారవరటకపిత్థం మధుకాతసీ। ఏతాన్యపి న దేయాని పితౄభ్యః శ్రియమిచ్ఛతా
కొద్రవ, ఉదార, వరటక, కపిత్థ, మధుక, అతసి—ఇవి కూడా ఐశ్వర్యాన్ని కోరేవారు పితృదేవతలకు సమర్పించరాదు.
పితృన్ప్రీణాతి యో భక్త్యా తే పునః ప్రీణయంతి తం। యచ్ఛంతి పితరః పుష్టిం స్వాంగారోగ్యం ప్రజాఫలమ్
ఎవరైతే భక్తితో పితృదేవతలను సంతుష్టిపరచరో, వారు కూడా అతన్ని సంతోషపరచుతారు. వారు ఆయుష్షు, ఆరోగ్యం, సంతానం వంటి ఫలితాలను ప్రసాదిస్తారు.
దేవకార్యాదపి పునః పితృకార్యం విశిష్యతే। దేవతాభ్యః పితౄణాం తు పూర్వమాప్యాయనం స్మృతమ్
దేవతల కోసం చేసే కార్యానికంటే పితృకార్యం గొప్పది. దేవతలకు కంటే ముందుగా పితృదేవతలకు తృప్తి కలిగించడమే ముఖ్యమని చెప్పబడింది.
శీఘ్రప్రసాదాస్త్వక్రోధా నిస్సంగాః స్థిర సౌహృదాః। శాంతాత్మానః శౌచపరాః సతతం ప్రియవాదినః
వారు త్వరగా సంతోషించే వారు, కోపం లేని వారు, ఆశక్తి లేని వారు, స్థిరమైన స్నేహితులు, శాంతమైన మనసు కలవారు, శుద్ధికి ప్రాముఖ్యత ఇచ్చేవారు, ఎప్పుడూ మధురంగా మాట్లాడేవారు.
భక్తానురక్తాః సుఖదాః పితరః పర్వదేవతాః। హవిష్మతామాధిపత్యే శ్రాద్ధదేవః స్మృతో రవిః
భక్తుల పట్ల అనురాగంతో ఉండే పితృదేవతలు సుఖాన్ని ప్రసాదించే వారు, పర్వదిన దేవతలవలె ఉంటారు. హవిస్సు సమర్పించే వారిలో శ్రాద్ధదేవతగా సూర్యుడు గుర్తించబడతాడు.
ఏతద్ధి సర్వమాఖ్యాతం పితృవంశానుకీర్త్తనమ్। పుణ్యం పవిత్రమారోగ్యం కీర్త్తనీయం నృభిః సదా
ఇంతటినీ పితృవంశ చరిత్ర వివరించబడింది. ఇది పుణ్యమయమైనది, పవిత్రమైనది, ఆరోగ్యాన్ని ఇచ్చేది, మనుషులు ఎప్పుడూ పారాయణ చేయవలసింది.
భీష్మ ఉవాచ। శ్రుత్వైతదఖిలం భూయః పరాభక్తిరుపస్థితా। శ్రాద్ధకాలం విధిం చైవ శ్రాద్ధమేవ తథైవ చ
భీష్ముడు ఇలా అన్నాడు: ఇది అన్నిటినీ విని నా భక్తి మరింత పెరిగింది. శ్రాద్ధానికి సమయం, విధానం, శ్రాద్ధం గురించి నాకు వివరంగా చెప్పండి.
శ్రాద్ధేషు భోజనీయా యే శ్రాద్ధవర్జ్యా ద్విజాతయః। కస్మిన్వాసరభాగే తు పితృభ్యః శ్రాద్ధమారభేత్
శ్రాద్ధంలో ఎవరు భోజనం చేయాలి, ఎవరు చేయకూడదు? పితృదేవతల కోసం శ్రాద్ధాన్ని ఏ సమయంలో ప్రారంభించాలి?
అన్నం దత్తం కథం యాతి శ్రాద్ధే వై బ్రహ్మవిత్తమ। విధినా కేన కర్త్తవ్యం కథం ప్రీణాతి తాన్పితౄన్
శ్రాద్ధంలో ఇచ్చిన అన్నం ఎలా పితృదేవతలకు చేరుతుంది? అది ఏ విధంగా చేయాలి, దాని వల్ల వారు ఎలా సంతోషిస్తారు?
పులస్త్య ఉవాచ। కుర్యాదహరహః శ్రాద్ధమన్నాద్యేనోదకేన చ। పయోమూలఫలైర్వాపి పితృభ్యః ప్రీతిమావహన్
పులస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు: ప్రతి రోజు అన్నం, నీళ్లు లేదా పాలు, మూలికలు, పండ్లతో శ్రాద్ధం చేసి పితృదేవతలకు సంతుష్టిని కలిగించాలి.
నిత్యం నైమిత్తికం కామ్యం త్రివిధం శ్రాద్ధముచ్యతే। నిత్యం తావత్ప్రవక్ష్యామి అర్ఘ్యావాహనవర్జితమ్
శ్రాద్ధం మూడు విధాలుగా ఉంటుంది: నిత్య, నైమిత్తిక, కామ్య. ఇప్పుడు నిత్య శ్రాద్ధాన్ని, అర్ఘ్య ఆహ్వానం లేకుండా చేసే విధానాన్ని వివరంగా చెబుతాను.
అదైవతం విజానీయాత్పార్వణం పర్వ సుస్మృతమ్। పార్వణం త్రివిధం ప్రోక్తం శృణు యత్నాన్మహీపతే
దేవతలకు సంబంధించినది కాని పర్వం 'అదైవతం' అని తెలుసుకో. పర్వం మూడు రకాలుగా గుర్తించబడింది. అవేంటో శ్రద్ధగా విను, రాజా.
పార్వణేయ నియోజ్యాస్తు తాన్శృణుష్వ నరాధిప। పంచాగ్నిః స్నాతకశ్చైవ త్రిసౌపర్ణః షడంగవిత్
పర్వకాలంలో నియమించవలసినవారు ఎవరో విను, నరాధిపా. ఐదు అగ్నులు పోషించేవాడు, స్నాతకుడు, మూడు సౌపర్ణ మంత్రాలు పఠించేవాడు, ఆరు వేదాంగాలు తెలిసినవాడు.
శ్రోత్రియః శ్రోత్రియసుతో విధివాక్యవిశారదః। సర్వజ్ఞో వేదవాన్మంత్రీ జ్ఞానవంశకులాన్వితః
శ్రోత్రియుడు, శ్రోత్రియుని కుమారుడు, విధి వాక్యాలలో నిపుణుడు, అన్నీ తెలిసినవాడు, వేదపండితుడు, మంత్రజ్ఞుడు, జ్ఞాన వంశంలో పుట్టినవాడు.
త్రిణాచికేతస్త్రిమధుః శ్రుతేష్వన్యేషు సంస్థితః। పురాణవేత్తా బ్రహ్మజ్ఞః స్వాధ్యాయీ జపతత్పరః
మూడు నాచికేత అగ్నులు, మూడు మధు యజ్ఞాలు చేసినవాడు, ఇతర శాస్త్రకర్మల్లో స్థిరుడైనవాడు, పురాణాలు తెలిసినవాడు, బ్రహ్మజ్ఞాని, స్వాధ్యాయానికి నిబద్ధుడు, జపంలో తలమునకైనవాడు.
బ్రహ్మభక్తః పితృపరః సూర్యభక్తోథ వైష్ణవః। బ్రాహ్మణో యోగనిష్ఠాత్మా విజితాత్మా సుశీలవాన్
బ్రహ్మభక్తుడు, పితృభక్తుడు, సూర్యభక్తుడు లేదా వైష్ణవుడు, యోగంలో స్థిరుడైన బ్రాహ్మణుడు, తనను జయించుకున్నవాడు, మంచి స్వభావం కలవాడు.
ఏతే తోష్యాః ప్రయత్నేన వర్జనీయానిమాన్శృణు। పతితస్తత్సుతః క్లీబః పిశునో వ్యంగరోగితః
ఇలాంటి వారిని శ్రద్ధతో గౌరవించాలి. ఇక దూరంగా ఉంచవలసినవారెవరో విను: పతితుడు, అతని కుమారుడు, శక్తిలేనివాడు, అపవాదం చేసేవాడు, బయట కనిపించే వ్యాధి ఉన్నవాడు.
సర్వే తే శ్రాద్ధకాలే తు త్యాజ్యా వై ధర్మదర్శిభిః। పూర్వేద్యురపరేద్యుర్వా వినీతాంశ్చ నిమంత్రయేత్
ధర్మాన్ని తెలిసినవారు శ్రాద్ధ సమయంలో వీరిని తప్పక దూరంగా ఉంచాలి. పూర్వదినం లేదా తదుపరి దినంలో వినయంగా ఉన్నవారిని ఆహ్వానించాలి.
నిమంత్రితాంశ్చ పితర ఉపతిష్ఠంతి తాన్ద్విజాన్। వాయుభూతాని గచ్ఛంతి తథాసీనానుపాసతే
ఆహ్వానించబడినప్పుడు పితృదేవతలు ఆ బ్రాహ్మణుల దగ్గరకు వస్తారు. వాయువుగా మారినవారు కూడా వచ్చి, అక్కడ కూర్చున్నవారిని సేవిస్తారు.
దక్షిణం జానుచాలభ్య వామం పాత్యనిమంత్రయేత్। అక్రోధనైః శౌచపరైః సుస్నాతైర్బ్రహ్మవాదిభిః
కుడి మోకాలి తాకి, ఎడమ చేతితో ఆహ్వానించాలి. కోపం లేని, శౌచంలో నిష్ట ఉన్న, స్నానం చేసిన, బ్రహ్మవేత్తలతో కలసి చేయాలి.
భవితవ్యం భవద్భిస్తు మయా చ శ్రాద్ధకర్మణి। పితృయజ్ఞం వినిర్వర్త్య తర్పణాఖ్యం తు యోగ్నిమాన్
శ్రాద్ధకర్మలో మీరు, నేనూ ఇలానే చేయాలి. పితృయజ్ఞాన్ని, తర్పణం అనే క్రతువును అగ్ని సహితంగా పూర్తిచేయాలి.
పిండాన్వాహార్యకం కుర్యాచ్ఛ్రాద్ధమిందుక్షయే తథా। గోమయేనానులిప్తే తు దక్షిణాప్లవనస్థలే
చంద్రుడు క్షయించేటప్పుడు, దక్షిణ స్నానస్థలంలో, గోమయంతో పూతపెట్టిన చోట, పిండాలు, వాహార్యక శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి.
శ్రాద్ధం సమారభేద్భక్త్యా గోష్ఠే వా జలసన్నిధౌ। అగ్నిమాన్నిర్వపేత్పిత్ర్యం చరుం వా సక్తుముష్టిభిః
భక్తితో, గోశాలలో లేదా నీటి దగ్గర శ్రాద్ధాన్ని ప్రారంభించాలి. అగ్ని సహితంగా పితృకారును లేదా పులియబియ్యం ముద్దలతో నివేదించాలి.