తస్య కల్మాషపాదస్తు సర్వకర్మా తతః స్మృతః। తస్యానరణ్యః పుత్రోభూన్నిఘ్నస్తస్య సుతోభవత్
ఋతుపర్ణుని కుమారుడు కల్మాషపాదుడు, అతన్ని సర్వకర్మ అని కూడా పిలుస్తారు. కల్మాషపాదుని కుమారుడు అనరణ్యుడు, అనరణ్యుని కుమారుడు నిఘ్నుడు.
నిఘ్నపుత్రావుభౌ జాతావనమిత్ర రఘూత్తమౌ। అనమిత్రో వనమగాదరినాశకృతే నృప
నిఘ్నునికి ఇద్దరు కుమారులు పుట్టారు, వారు రఘువంశంలో ప్రసిద్ధులైన అనమిత్రుడు మరియు మరొకరు. అనమిత్రుడు శత్రువులను నశింపజేయడానికి అడవిలోకి వెళ్లాడు, ఓ రాజా!
రఘోరభూద్దిలీపస్తు దిలీపాచ్చాప్యజస్తథా। దీర్ఘబాహురజాజ్జాతః ప్రజాపాలస్తతోభవత్
రఘువంశంలో రఘువుని కుమారుడు దిలీపుడు, దిలీపుని కుమారుడు అజుడు. అజుని కుమారుడు దీర్ఘబాహువు, అతని కుమారుడు ప్రజాపాలుడు.
తతో దశరథో జాతస్తస్య పుత్రచతుష్టయం। నారాయణాత్మకాః సర్వే రామస్తస్యాగ్రజోభవత్
తర్వాత ప్రజాపాలునికి దశరథుడు పుట్టాడు. దశరథునికి నలుగురు కుమారులు, వారు నారాయణ స్వరూపులు. వారిలో రాముడు పెద్దవాడు.
రావణాంతకరస్తద్వద్రఘూణాం వంశవర్ద్ధనః। వాల్మీకిర్యస్య చరితం చక్రే భార్గవసత్తమః
అతడు రావణాసురుడిని సంహరించినవాడు, రఘువంశాన్ని పెంచినవాడు. భృగువంశంలో ఉత్తముడైన వాల్మీకి అతని చరిత్రను రచించాడు.
తస్య పుత్రః కుశో నామ ఇక్ష్వాకుకులవర్ద్ధనః। అతిథిస్తు కుశాజ్జాతో నిషధస్తస్య చాత్మజః
రాముని కుమారుడు కుశుడు, ఇతడు ఇక్ష్వాకువంశాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు. కుశుని కుమారుడు అతిథి, అతిథి కుమారుడు నిషధుడు.
నలస్తు నిషధాజ్జాతో నభాస్తస్మాదజాయత। నభసః పుండరీకోభూత్క్షేమధన్వా తతః పరమ్
నిషధుని కుమారుడు నలుడు, నలుని కుమారుడు నాభాగుడు. నాభాగుని కుమారుడు పుండరీకుడు, పుండరీకుని కుమారుడు క్షేమధన్వుడు.
తస్యపుత్రోభవద్వీరో దేవానీకః ప్రతాపవాన్। అహీనగుస్తస్య సుతః సహస్రాశ్వస్తతః పరః
క్షేమధన్వుని కుమారుడు వీరుడు, ప్రతాపశాలి దేవానీకుడు. దేవానీకుని కుమారుడు అహీనగుడు, అహీనగుని కుమారుడు సహస్రాశ్వుడు.
తతశ్చంద్రావలోకస్తు తారాపీడస్తతోభవత్। తస్యాత్మజశ్చన్ద్రగిరిశ్చంద్రస్తస్య సుతోభవత్
తర్వాత చంద్రావలోకుడు, అతని కుమారుడు తారాపీడుడు. తారాపీడుని కుమారుడు చంద్రగిరి, చంద్రగిరికి కుమారుడు చంద్రుడు.
శ్రుతాయురభవత్తస్మాద్భారతే యో నిపాతితః। నలౌ ద్వావేవ విఖ్యాతౌ వంశే యస్య విశేషతః
చంద్రుని కుమారుడు శ్రుతాయుడు, ఇతడు భారత యుద్ధంలో హతుడయ్యాడు. అతని వంశంలో ఇద్దరు నలులు ప్రత్యేకంగా ప్రసిద్ధి చెందారు.
వీరసేనసుతస్తద్వన్నైషధశ్చ నరాధిపః। ఏతే వివస్వతో వంశే రాజానో భూరిదక్షిణాః
వీరసేనుని కుమారుడు నైషధుడు, ఇతడు మహారాజు. వీరంతా వివస్వంతుని వంశానికి చెందినవారు, విరాళాలు ఇచ్చే రాజులు.
ఇక్ష్వాకువంశప్రభవాః ప్రాధాన్యేన ప్రకీర్తితాః
ఇవన్నీ ఇక్ష్వాకువంశంలో పుట్టినవారు, ముఖ్యమైనవారిగా చెప్పబడ్డారు.
భీష్మ ఉవాచ। భగవన్శ్రోతుమిచ్ఛామి పితౄణాం వంశముత్తమమ్। రవేశ్చ శ్రాద్ధదేవస్య సోమస్య చ విశేషతః
భీష్ముడు ఇలా అడిగాడు: ప్రభూ! పితృదేవతల గొప్ప వంశాన్ని, అలాగే శ్రాద్ధదేవుడైన రవిని, సోముని గురించి కూడా వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
పులస్త్య ఉవాచ। హంత తే కథయిష్యామి పితౄణాం వంశముత్తమమ్। స్వర్గే పితృగణాః సప్త త్రయస్తేషామమూర్తయః
పులస్త్యుడు ఇలా చెప్పాడు: శ్రద్ధగా విను, పితృదేవతల గొప్ప వంశాన్ని నీకు వివరంగా చెబుతాను. స్వర్గంలో పితృగణాలు ఏడుగురు, వారిలో ముగ్గురు రూపరహితులు.
మూర్తిమంతోథ చత్వారః సర్వేషామమితౌజసాం। అమూర్త్తయః పితృగణా వైరాజస్య ప్రజాపతేః
మరిన్ని నలుగురు పితృగణాలు రూపంతో ఉన్నవారు, వీరందరూ అపారమైన శక్తి కలవారు. రూపరహిత పితృగణాలు వైరాజుడు ప్రజాపతికి చెందారు.
యజన్తి యాన్దేవగణా వైరాజా ఇతి విశ్రుతాః। యే వై తే యోగవిభ్రష్టాః ప్రాపుర్లోకాన్సనాతనాన్
వైరాజ పితృగణాలను దేవతలు పూజిస్తారు, వారిని వైరాజులు అని అంటారు. యోగంలో నిలబడలేకపోయినవారు ఆ శాశ్వత లోకాలను పొందారు.
పునర్బ్రహ్మదినాంతే తు జాయంతే బ్రహ్మవాదినః। సంప్రాప్య తాం స్మృతిం భూయో యోగం సాంఖ్యమనుత్తమమ్
బ్రహ్మదేవుడి మరో కల్పాంతంలో బ్రహ్మజ్ఞానులు మళ్లీ జన్మిస్తారు. వారు ఆ జ్ఞాపకాన్ని పొందిన తర్వాత మళ్లీ పరమమైన యోగాన్ని, సాంఖ్యాన్ని అభ్యసిస్తారు.
సిద్ధిం ప్రయాంతి యోగేన పునరావృత్తిదుర్ల్లభామ్। యోగినామేవ దేయాని తస్మాచ్ఛాద్ధాని దాతృభిః
యోగబలంతో వారు తిరిగి రావడం చాలా కష్టమైన అపూర్వ సిద్ధిని పొందుతారు. అందుకే దాతలు విశ్వాసంతో యోగులకు మాత్రమే దానం చేయాలి.
ఏతేషాం మానసీ కన్యా పత్నీ హిమవతో మతా। మైనాకస్తస్య దాయాదః క్రౌచస్తస్య సుతోభవత్
వీరిలో హిమవంతుడు తన మనస్సులో పుట్టిన కుమార్తెను భార్యగా స్వీకరించాడు. మైనాకుడు అతని వారసుడు, క్రౌంచుడు అతని కుమారుడు అయ్యాడు.
క్రౌంచద్వీపః స్మృతో యేన చతుర్థో ధృతసంయుతః। మేనా తు సుషవే తిస్రః కన్యా యోగవతీస్తతః
క్రౌంచుడు నాలుగవవాడు, ధైర్యవంతుడు. అతని పేరుతో క్రౌంచద్వీపం ప్రసిద్ధి చెందింది. మేనా సుషుడికి ముగ్గురు యోగశక్తితో కూడిన కుమార్తెలను ప్రసవించింది.
ఉమైకపర్ణా పర్ణా చ తీవ్రవ్రతపరాయణాః। రుద్రస్యైకా భృగోశ్చైకా జైగీషవ్యస్య చాపరా
ఉమ, ఏకపర్ణ, పర్ణ — వీరంతా కఠిన వ్రతాలకు నిబద్ధులై ఉన్నారు. వారిలో ఒకరు రుద్రునికి, ఒకరు భృగువుకు, మరొకరు జైగీషవ్యునికి ఇచ్చారు.
దత్తా హిమవతా బాలాః సర్వలోకతపోధికాః। పితౄణాం లోకసంగీతం కథయామి శృణుష్వ తత్
హిమవంతుడు ఈ బాలికలను ఇచ్చాడు. వీరి తపస్సు అన్ని లోకాలను మించిపోయింది. ఇప్పుడు పితృలోకాల కథను చెబుతాను, విను.
లోకాః సోమపథా నామ యత్ర మారీచనందనాః। వర్త్తంతే యేన పితరో యాన్దేవా భావయన్త్యలమ్
సోమపథం అనే లోకాలు ఉన్నాయి. అక్కడ మరీచి వంశస్థులు నివసిస్తారు. ఆ లోకాల్లో పితృదేవతలు ఉంటారు. దేవతలు వారిని ఎంతో గౌరవిస్తారు.
అగ్నిష్వాత్తా ఇతి ఖ్యాతా యజ్వానో యత్ర సంస్థితాః। అచ్ఛోదా నామ తేషాం తు కన్యాభూద్వరవర్ణినీ
అక్కడ యజ్ఞాలకు నిబద్ధులైన అగ్నిష్వాత్తులు ప్రసిద్ధి. వారిలో అచ్చోద అనే అందమైన కుమార్తె ఉండేది.
అచ్ఛోదం చ సరస్తత్ర పితృభిర్నిర్మితం పురా। అచ్ఛోదాథ తపశ్చక్రే దివ్యం వర్షసహస్రకమ్
అక్కడ పితృదేవతలు ఒకప్పుడు అచ్చోద సరస్సును నిర్మించారు. అచ్చోద అక్కడ సహస్ర సంవత్సరాలు దివ్య తపస్సు చేసింది.
ఆజగ్ముః పితరస్తుష్టా దాస్యన్తః కిల తే వరమ్। దివ్యరూపధరాః సర్వే దివ్యమాల్యానులేపనాః
తపస్సు వల్ల సంతోషించిన పితృదేవతలు ఆమెకు వరం ఇవ్వడానికి వచ్చారు. వారందరూ దివ్యరూపంతో, దివ్యమాలలు, అంగరాగాలతో అలంకరించబడి ఉన్నారు.
సర్వే ప్రధానా బలినః కుసుమాయుధసన్నిభాః। తన్మధ్యేమావసుం నామ పితరం వీక్ష్య సాంగనా
వారందరూ ప్రధానులు, బలవంతులు, మన్మధుని వంటి ఆకర్షణతో ఉన్నారు. వారిలో అచ్చోద అమ్మవారు అమావసు అనే పితృదేవుడిని చూసింది.
వవ్రే వరార్థినీ సంగం కుసుమాయుధపీడితా। యోగాద్భ్రష్టా తు సా తేన వ్యభిచారేణ భామినీ
ఆమె వరం కోరుతూ మన్మధ ప్రభావంతో సంఘాన్ని కోరింది. కానీ ఆ తప్పు వల్ల యోగం నుండి పడిపోయింది, ఓ మినుగు తేజస్సు కలదానీ!
ధరాన్న స్పృశతే పూర్వం ప్రయాతాథ భువస్తలే। తథైవామావసుర్యోయమిచ్ఛాం చక్రే న తాం ప్రతి
అప్పటివరకు ఆమె భూమిని తాకలేదు. ఆ తరువాత భూమిపైకి దిగింది. అలాగే అమావసు కూడా తన మనసు ప్రకారం ప్రవర్తించాడు, ఆమె వైపు కాకుండా.
ధైర్యేణ తస్య సా లోకే అమావాస్యేతి విశ్రుతా। పితౄణాం వల్లభా యస్మాద్దత్తస్యాక్షయకారికా
ఆమె ధైర్యంతో ప్రపంచంలో అమావాస్యగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె పితృదేవతలకు ప్రియమైనది, ఆమెకు ఇచ్చిన దానం ఎప్పటికీ ఫలిస్తుంది.