బుధః ప్రోవాచ తాం తన్వీమిలా త్వం వరవర్ణినీ। అహం చ కాముకో నామ బహువిద్యో బుధః స్మృతః
బుధుడు ఆమెతో, 'నీవు ఇళవు, సుందరిదివి. నేను బహుళ విద్యలు తెలిసిన బుధుడను, ప్రేమికుడిగా ప్రసిద్ధుడను' అని చెప్పాడు.
తేజస్వినః కులే జాతః పితా మే బ్రాహ్మణాధిపః। ఇతి సా తస్యవచనాత్ప్రవిష్టా బుధమందిరమ్
'నేను మహోన్నత కుటుంబంలో పుట్టాను, నా తండ్రి బ్రాహ్మణాధిపతి.' అని అతడు చెప్పగా, ఆమె బుధుని ఇంట్లోకి ప్రవేశించింది.
రత్నస్తంభసమాకీర్ణం దివ్యమాయావినిర్మితమ్। ఇలా కృతార్థమాత్మానం మేనే తద్భవనే స్థితా
రత్నస్తంభాలతో మెరిసే, దివ్య మాయతో నిర్మించబడిన ఆ ఇంట్లో నివసిస్తూ, ఇళ తన జీవితంలో తాను సంతృప్తిగా ఉందని భావించింది.
అహో వృత్తమహోరూపమహో ధనమహోకులమ్। మమ చాస్య చ భర్త్తుర్వా అహో లావణ్యముత్తమమ్
'అయ్యో, ఎంత ఉన్నతమైన ప్రవర్తన! ఎంత గొప్ప సంపద, ఎంత గొప్ప వంశం! నాకు, నా భర్తకు కూడా — ఎంత అపూర్వమైన అందం!' అని ఆమె అనుకుంది.
రేమే చ సా తేన సమమతికాలమిలా వనే। సర్వభోగమయే గేహే యథేంద్రభవనే తథా
ఆ అడవిలో, అన్ని సుఖాలతో నిండిన ఇంట్లో, ఇళ అక్కడ అతనితో చాలా కాలం ఆనందంగా గడిపింది, ఇంద్రుని భవనంలో ఉన్నట్టు.
అథాన్విష్యంతో రాజానం భ్రాతరస్తస్య మానవాః। ఇక్ష్వాకుప్రముఖా జగ్ముస్తదా శరవణాంతికమ్
తర్వాత, రాజును వెతుకుతూ, అతని సోదరులు, మను కుమారులు, ఇక్ష్వాకు ముందుండగా, అందరూ శరవణ సమీపానికి వెళ్లారు.
తతస్తే దదృశుః సర్వే వడవామగ్రతః స్థితామ్। రత్నపర్యంతకిరణదీప్యమానామనుత్తమామ్
అక్కడ, అందరూ కలిసి, రత్నాల కాంతితో మెరిసే, అపూర్వమైన ఒక గొర్రెను ముందుగా నిలబడి ఉన్నట్లు చూశారు.
సంప్రాప్య ప్రత్యభిజ్ఞానాత్సర్వే విస్మయమాగతాః। అయం చంద్రప్రభో నామ వాజీ తస్య మహాత్మనః
ఆమెను గుర్తించి, అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు: 'ఇది చంద్రప్రభ, ఆ మహాత్ముని గుర్రం.'
అగమద్వడవారూపముత్తమం కేన హేతునా। తతస్తు మైత్రావరుణిం పప్రచ్ఛుః స్వపురోహితమ్
'ఈ గొప్ప గుర్రం ఎలా గొర్రె రూపంలోకి మారింది?' అని వారు తమ పురోహితుడైన మైత్రావరుణిని అడిగారు.
కిమేతదిత్యభూచ్చిత్రం వద యోగవిదాం వర। వసిష్ఠోప్యబ్రవీత్సర్వం దృష్ట్వా తం ధ్యానచక్షుషా
'ఇది ఏమిటి, ఎంత విచిత్రంగా ఉంది?' అని వారు యోగజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠుడిని అడిగారు. వశిష్ఠుడు ధ్యానదృష్టితో అన్నింటినీ చూసి వివరంగా చెప్పాడు.
సమయః శంభుదయితా కృతః శరవణే పురా। యః పుమాన్ప్రవిశేచ్చాత్ర స నారీత్వమవాప్స్యతి
'పూర్వం శరవణంలో శంభుదేవి ఒక నియమం పెట్టింది: ఇక్కడ ఎవరు పురుషులు ప్రవేశించినా వారు స్త్రీలుగా మారుతారు.'
అయమశ్వోపి నారీత్వమగాద్రాజ్ఞా సహైవ తు। ఇలః పురుషతామేతి యథాసౌ ధనదోపమః
'ఈ గుర్రం కూడా రాజుతో కలిసి స్త్రీగా మారింది. ఇళ మళ్లీ పురుషత్వాన్ని పొందుతాడు, కుబేరుని వలె.'
తథైవ యత్నః కర్త్తవ్య ఆరాధ్య చ పినాకినమ్। తతస్తే మానవా జగ్ముర్యత్ర దేవో మహేశ్వరః
అలాగే శ్రద్ధగా ప్రయత్నించాలి, పినాకిని దేవుని భక్తితో పూజించాలి. తర్వాత ఆ మనుషులు మహేశ్వరుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లారు.
తుష్టవుర్వివిధైః స్తోత్రైః పార్వతీపరమేశ్వరౌ। తావూచతురలం చైష సమయః కిం ను సాంప్రతం
వారు పార్వతీ పరమేశ్వరులను色色గా స్తోత్రాలతో స్తుతించారు. అప్పుడు ఆ ఇద్దరూ, 'చాలు, ఇది నిర్ణయించిన సమయం. ఇప్పుడు ఏం కావాలి?' అని అడిగారు.
ఇక్ష్వాకోరశ్వమేధేన యత్ఫలం స్యాత్తదావయోః। దత్వా కింపురుషో వీరః స భవిష్యత్యసంశయమ్
ఇక్ష్వాకు అశ్వమేధ యాగం వల్ల వచ్చే ఫలం మాకు ఇద్దరికీ దక్కాలి. అది ఇచ్చినవాడికి, ఆ వీరుడు నిస్సందేహంగా కింపురుషుడు అవుతాడా?
తథేత్యుక్త్వా తు తే సర్వే జగ్ముర్వైవస్వతాత్మజాః। ఇష్ట్వాశ్వమేధేన తత ఇలా కింపురుషోభవత్
'అలా జరుగనీ' అని చెప్పి, వైవస్వతుని కుమారులు అందరూ వెళ్లిపోయారు. ఆ తర్వాత అశ్వమేధ యాగం చేసి, ఇలా కింపురుషుడయ్యాడు.
మాసమేకం పుమాన్వీరః స్త్రీత్వం మాసమభూత్పునః। బుధస్య భవనే తిష్ఠన్నిలో గర్భధరోభవత్
ఒక నెల పాటు ఆ వీరుడు పురుషుడిగా ఉండగా, మరో నెల మళ్లీ స్త్రీగా మారాడు. బుధుని ఇంట్లో ఉండగా, ఇలా గర్భవతి అయ్యాడు.
అజీజనత్పుత్రమేకమనేకగుణసంయుతమ్। బుధ ఉత్పాద్య తం పూరుం స స్వర్గమగమత్పునః
ఆమె అనేక గుణాలతో కూడిన ఒక కుమారుని ప్రసవించింది. బుధుడు ఆ పుత్రుడిని పుట్టించి, ఆ పూరును స్వర్గానికి తీసుకెళ్లాడు.
ఇలస్య నామ్నా తద్వర్షమిలావృతమభూత్తదా। సోమార్కవంశజో రాజా ఇలోభూద్వంశవర్ద్ధనః
ఇలా అనే పేరుతో ఆ దేశం ఇలావృతం అని పిలవబడింది. సోమార్క వంశానికి చెందిన రాజైన ఇలా వంశాన్ని పెంచాడు.
ఏవం పురూరవాః పూరోరభవద్వంశవర్ద్ధనః। ఇక్ష్వాకురర్కవంశస్య తథైవోక్తో నరేశ్వరః
అలాగే, పూరువు కుమారుడు పురూరవుడు వంశాన్ని విస్తరించాడు. అలాగే ఇక్ష్వాకు, సూర్య వంశానికి చెందిన రాజు కూడా ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.
ఇలః కింపురుషత్వే చ సుద్యుమ్న ఇతి చోచ్యతే। పునః పుత్రత్రయమభూత్సుద్యుమ్నస్యాపరాజితమ్
ఇలా కింపురుషుడిగా ఉన్నప్పుడు సుద్యుమ్నుడు అని కూడా పిలవబడతాడు. మళ్లీ సుద్యుమ్నునికి ముగ్గురు అజేయమైన కుమారులు పుట్టారు.
ఉత్కలోథ గయస్తద్వద్ధరితాశ్వశ్చ వీర్యవాన్। ఉత్కలస్యోత్కలా నామ గయస్య తు గయాపురీ
ఉత్కలుడు, గయుడు, అలాగే పరాక్రమశాలి హరితాశ్వుడు. ఉత్కలునికి ఉత్కలా అనే దేశం, గయునికి గయాపురి అనే నగరం ప్రసిద్ధి చెందాయి.
హరితాశ్వస్య దిగ్యామ్యా సంజ్ఞాతా కురుభిః సహ। ప్రతిష్ఠానేభిషిచ్యాథ స పురూరవసం సుతమ్
హరితాశ్వుని దక్షిణ దిక్కు కురువులతో కలిసి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ తరువాత తన కుమారుడు పురూరవుని పట్టణంలో రాజుగా కూర్చోబెట్టాడు.
జగామేలావృతం భోక్తుం దివ్యం వర్షం ఫలాశనః। ఇక్ష్వాకుర్జ్యేష్ఠదాయాదో మధ్యదేశమవాప్తవాన్
అతడు ఫలాలతో జీవిస్తూ, దివ్యమైన ఇలావృతాన్ని అనుభవించడానికి వెళ్లాడు. ఇక్ష్వాకు పెద్ద కుమారుడు మధ్యదేశాన్ని పొందాడు.
నరిష్యంతస్య పుత్రోభూచ్ఛుకో నామ మహాబలః। నాభాగాదంబరీషస్తు ధృష్టస్య తు సుతత్రయమ్
నరిష్యంతునికి శక్తిశాలి అయిన శుకుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు. ధృష్టునికి ముగ్గురు కుమారులు, నాభాగుడు, అంబరీషుడు పుట్టారు.
ధృష్టకేతుః స్వధర్మాథో రణధృష్టశ్చ వీర్యవాన్। ఆనర్తో నామ శర్యాతేః సుకన్యా చైవ దారికా
ధృష్టకేతు తన ధర్మాన్ని పాటించేవాడు, రణధృష్టుడు పరాక్రమశాలి. శర్యాతికి ఆనర్తుడు కుమారుడు, సుకన్యా కుమార్తె.
ఆనర్తస్యాభవత్పుత్రో రోచమానః ప్రతాపవాన్। ఆనర్తో నామ దేశోభూన్నగరీ చ కుశస్థలీ
ఆనర్తునికి ప్రతాపశాలి అయిన రోజమానుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు. ఆనర్తుడు ఆ దేశానికి పేరు, కుశస్థలి ఆ నగరానికి పేరు అయ్యాయి.
రోచమానస్య రేవోభూద్రేవాద్రైవత ఏవ చ। కకుద్మీ చాపరం నామ జ్యేష్ఠః పుత్రశతస్య చ
రోజమానునికి రేవుడు కుమారుడు, రేవుని వంశంలో రైవతుడు పుట్టాడు. మరో పెద్ద కుమారుడు కకుద్మి, వందమంది కుమారుల్లో అతడే పెద్దవాడు.
రేవతీ తస్య సా కన్యా భార్యా రామస్య విశ్రుతా। కరూషాచ్చైవ కారూషా బహవః ప్రథితా భువి
అతని కుమార్తె రేవతి, రాముని భార్యగా ప్రసిద్ధి చెందింది. కరూషుని వంశంలో అనేక మంది ప్రసిద్ధ కారూషులు పుట్టారు.
పృషధ్రో గోవధాచ్ఛూద్రో గురుశాపాదజాయత। ఇక్ష్వాకుపుత్రా నామ్నాథ వికుక్షి నిమిదండకాః
పృషధ్రుడు గోవును చంపినందుకు గురువు శాపంతో శూద్రుడయ్యాడు. ఇక్ష్వాకు కుమారులు వికుక్షి, నిమి, దండకులు అని పేరుగడించారు.