భ్రమమాణా వనే తస్మిన్చింతయామాస భామినీ। కో మే పితా వా భ్రాతా వా కో మే త్రాతా భవేదిహ
ఆమె ఆ అడవిలో తిరుగుతూ ఇలా ఆలోచించింది: 'నాకు తండ్రి ఎవరు? అన్నయ్య ఎవరు? ఇక్కడ నాకు రక్షకుడు ఎవరు?' అని విచారించింది.
కస్య భర్త్తురహం దత్తా కియద్వర్షాస్మి భూతలే। చింతయంతీ చ దదృశే సోమపుత్రేణ సాఙ్గనా
'నేను ఎవరి భార్యగా ఇచ్చబడ్డాను? భూమిపై నాకు ఎన్ని సంవత్సరాలు అయ్యాయి?' అని ఆలోచిస్తూ ఉండగా, ఆమెను సోముని కుమారుడు స్త్రీలతో కలిసి చూశాడు.
ఇలారూప సమాక్షిప్త మనసా వరవర్ణినీ। బుధస్తదాప్తయే యత్నమకరోత్కామపీడితః
ఇళగా మారిన ఆమె అందాన్ని చూసి, బుధుడు కామంతో ఆకర్షితుడై, ఆమెను పొందాలని ప్రయత్నించాడు.
విశిష్టాకారవాన్ముండీ స కమండలుపుస్తకః। వేణుదండకృతావేశః పవిత్రక ఖనిత్రకః
ఆయనకు ప్రత్యేకమైన రూపం, ముండచేయబడిన తల, చేతిలో కమండలు, పుస్తకం, వెణువుతో చేసిన దండం, పవిత్రమైన యజ్ఞోపవీతం, తవ్వే పరికరం ఉన్నవి.
ద్విజరూపః శిఖీ బ్రహ్మ నిగదన్కర్ణకుండలీ। వటుభిశ్చార్థిభిర్యుక్తః సమిత్పుష్పకుశోదకైః
ద్విజుని రూపంలో, జట, యజ్ఞోపవీతం, కర్ణకుండలాలతో, తనతో పాటు దానం కోరుతూ వచ్చిన బాల బ్రాహ్మణులతో, వారు చేతిలో దర్భలు, పువ్వులు, కుశలు, నీళ్లు పట్టుకుని ఉన్నారు.
కాలేన్విష్యాం తతస్తస్మిన్నాజుహావ స తామిలామ్। బహిర్వనస్యాంతరితః కిల పాదపమండపే
తరువాత, సరైన సమయంలో, అటు అడవిలోని చెట్ల నీడలో ఉన్న ఒక మంటపంలో, అతడు ఇళను పిలిచాడు.
ససంభ్రమమకస్మాచ్చ సోపాలంభమివాభవత్। త్యక్త్వాగ్నిహోత్రశుశ్రూషాం క్వ గతా మందిరాన్మమ
ఆకస్మాత్తుగా, కొంత ఆందోళనతో, కొంత మందలింపుతో ఇలా అన్నాడు: 'నువ్వు అగ్నిహోత్ర సేవను వదిలేసి, నా ఇల్లు విడిచి ఎక్కడికి వెళ్లావు?
ఇయం విహారవేలా తే అతిక్రామతి సాంప్రతమ్। ఏహ్యేహి పృథుసుశ్రోణి సంభ్రాంతా కేన హేతునా
ఇప్పుడు నీ విహార సమయం దాటిపోతుంది, విస్తారమైన నడుము కలదువా, రా రా! ఎందుకు ఇంత ఆందోళనగా ఉన్నావు? దానికి కారణం ఏమిటి?
ఇయం సాయంతనీ వేలా విహారస్యేహ వర్త్తతే। కృత్వోపలేపనం పుష్పైరలంకురు గృహం మమ౧౦౦ 1.8.
ఇక్కడ ఇప్పుడు సాయంకాల విహార సమయం వచ్చింది. ముందుగా లేపనం వేసి, నా ఇంటిని పువ్వులతో అలంకరించు.
సాబ్రవీద్విస్మృతాహం చ సర్వమేవ తపోధన। ఆత్మానం త్వాం చ భర్త్తారం కులం చ వద మేనఘ
ఆమె ఇలా చెప్పింది: 'ఓ తపస్సు కలవాడా, నేను అన్నిటినీ మర్చిపోయాను — నన్ను, నిన్ను నా భర్తగా, నా కుటుంబాన్ని కూడా. నీవు చెప్పు, పాపరహితుడా.'
బుధః ప్రోవాచ తాం తన్వీమిలా త్వం వరవర్ణినీ। అహం చ కాముకో నామ బహువిద్యో బుధః స్మృతః
బుధుడు ఆమెతో, 'నీవు ఇళవు, సుందరిదివి. నేను బహుళ విద్యలు తెలిసిన బుధుడను, ప్రేమికుడిగా ప్రసిద్ధుడను' అని చెప్పాడు.
తేజస్వినః కులే జాతః పితా మే బ్రాహ్మణాధిపః। ఇతి సా తస్యవచనాత్ప్రవిష్టా బుధమందిరమ్
'నేను మహోన్నత కుటుంబంలో పుట్టాను, నా తండ్రి బ్రాహ్మణాధిపతి.' అని అతడు చెప్పగా, ఆమె బుధుని ఇంట్లోకి ప్రవేశించింది.
రత్నస్తంభసమాకీర్ణం దివ్యమాయావినిర్మితమ్। ఇలా కృతార్థమాత్మానం మేనే తద్భవనే స్థితా
రత్నస్తంభాలతో మెరిసే, దివ్య మాయతో నిర్మించబడిన ఆ ఇంట్లో నివసిస్తూ, ఇళ తన జీవితంలో తాను సంతృప్తిగా ఉందని భావించింది.
అహో వృత్తమహోరూపమహో ధనమహోకులమ్। మమ చాస్య చ భర్త్తుర్వా అహో లావణ్యముత్తమమ్
'అయ్యో, ఎంత ఉన్నతమైన ప్రవర్తన! ఎంత గొప్ప సంపద, ఎంత గొప్ప వంశం! నాకు, నా భర్తకు కూడా — ఎంత అపూర్వమైన అందం!' అని ఆమె అనుకుంది.
రేమే చ సా తేన సమమతికాలమిలా వనే। సర్వభోగమయే గేహే యథేంద్రభవనే తథా
ఆ అడవిలో, అన్ని సుఖాలతో నిండిన ఇంట్లో, ఇళ అక్కడ అతనితో చాలా కాలం ఆనందంగా గడిపింది, ఇంద్రుని భవనంలో ఉన్నట్టు.
అథాన్విష్యంతో రాజానం భ్రాతరస్తస్య మానవాః। ఇక్ష్వాకుప్రముఖా జగ్ముస్తదా శరవణాంతికమ్
తర్వాత, రాజును వెతుకుతూ, అతని సోదరులు, మను కుమారులు, ఇక్ష్వాకు ముందుండగా, అందరూ శరవణ సమీపానికి వెళ్లారు.
తతస్తే దదృశుః సర్వే వడవామగ్రతః స్థితామ్। రత్నపర్యంతకిరణదీప్యమానామనుత్తమామ్
అక్కడ, అందరూ కలిసి, రత్నాల కాంతితో మెరిసే, అపూర్వమైన ఒక గొర్రెను ముందుగా నిలబడి ఉన్నట్లు చూశారు.
సంప్రాప్య ప్రత్యభిజ్ఞానాత్సర్వే విస్మయమాగతాః। అయం చంద్రప్రభో నామ వాజీ తస్య మహాత్మనః
ఆమెను గుర్తించి, అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు: 'ఇది చంద్రప్రభ, ఆ మహాత్ముని గుర్రం.'
అగమద్వడవారూపముత్తమం కేన హేతునా। తతస్తు మైత్రావరుణిం పప్రచ్ఛుః స్వపురోహితమ్
'ఈ గొప్ప గుర్రం ఎలా గొర్రె రూపంలోకి మారింది?' అని వారు తమ పురోహితుడైన మైత్రావరుణిని అడిగారు.
కిమేతదిత్యభూచ్చిత్రం వద యోగవిదాం వర। వసిష్ఠోప్యబ్రవీత్సర్వం దృష్ట్వా తం ధ్యానచక్షుషా
'ఇది ఏమిటి, ఎంత విచిత్రంగా ఉంది?' అని వారు యోగజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠుడిని అడిగారు. వశిష్ఠుడు ధ్యానదృష్టితో అన్నింటినీ చూసి వివరంగా చెప్పాడు.
సమయః శంభుదయితా కృతః శరవణే పురా। యః పుమాన్ప్రవిశేచ్చాత్ర స నారీత్వమవాప్స్యతి
'పూర్వం శరవణంలో శంభుదేవి ఒక నియమం పెట్టింది: ఇక్కడ ఎవరు పురుషులు ప్రవేశించినా వారు స్త్రీలుగా మారుతారు.'
అయమశ్వోపి నారీత్వమగాద్రాజ్ఞా సహైవ తు। ఇలః పురుషతామేతి యథాసౌ ధనదోపమః
'ఈ గుర్రం కూడా రాజుతో కలిసి స్త్రీగా మారింది. ఇళ మళ్లీ పురుషత్వాన్ని పొందుతాడు, కుబేరుని వలె.'
తథైవ యత్నః కర్త్తవ్య ఆరాధ్య చ పినాకినమ్। తతస్తే మానవా జగ్ముర్యత్ర దేవో మహేశ్వరః
అలాగే శ్రద్ధగా ప్రయత్నించాలి, పినాకిని దేవుని భక్తితో పూజించాలి. తర్వాత ఆ మనుషులు మహేశ్వరుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లారు.
తుష్టవుర్వివిధైః స్తోత్రైః పార్వతీపరమేశ్వరౌ। తావూచతురలం చైష సమయః కిం ను సాంప్రతం
వారు పార్వతీ పరమేశ్వరులను色色గా స్తోత్రాలతో స్తుతించారు. అప్పుడు ఆ ఇద్దరూ, 'చాలు, ఇది నిర్ణయించిన సమయం. ఇప్పుడు ఏం కావాలి?' అని అడిగారు.
ఇక్ష్వాకోరశ్వమేధేన యత్ఫలం స్యాత్తదావయోః। దత్వా కింపురుషో వీరః స భవిష్యత్యసంశయమ్
ఇక్ష్వాకు అశ్వమేధ యాగం వల్ల వచ్చే ఫలం మాకు ఇద్దరికీ దక్కాలి. అది ఇచ్చినవాడికి, ఆ వీరుడు నిస్సందేహంగా కింపురుషుడు అవుతాడా?
తథేత్యుక్త్వా తు తే సర్వే జగ్ముర్వైవస్వతాత్మజాః। ఇష్ట్వాశ్వమేధేన తత ఇలా కింపురుషోభవత్
'అలా జరుగనీ' అని చెప్పి, వైవస్వతుని కుమారులు అందరూ వెళ్లిపోయారు. ఆ తర్వాత అశ్వమేధ యాగం చేసి, ఇలా కింపురుషుడయ్యాడు.
మాసమేకం పుమాన్వీరః స్త్రీత్వం మాసమభూత్పునః। బుధస్య భవనే తిష్ఠన్నిలో గర్భధరోభవత్
ఒక నెల పాటు ఆ వీరుడు పురుషుడిగా ఉండగా, మరో నెల మళ్లీ స్త్రీగా మారాడు. బుధుని ఇంట్లో ఉండగా, ఇలా గర్భవతి అయ్యాడు.
అజీజనత్పుత్రమేకమనేకగుణసంయుతమ్। బుధ ఉత్పాద్య తం పూరుం స స్వర్గమగమత్పునః
ఆమె అనేక గుణాలతో కూడిన ఒక కుమారుని ప్రసవించింది. బుధుడు ఆ పుత్రుడిని పుట్టించి, ఆ పూరును స్వర్గానికి తీసుకెళ్లాడు.
ఇలస్య నామ్నా తద్వర్షమిలావృతమభూత్తదా। సోమార్కవంశజో రాజా ఇలోభూద్వంశవర్ద్ధనః
ఇలా అనే పేరుతో ఆ దేశం ఇలావృతం అని పిలవబడింది. సోమార్క వంశానికి చెందిన రాజైన ఇలా వంశాన్ని పెంచాడు.
ఏవం పురూరవాః పూరోరభవద్వంశవర్ద్ధనః। ఇక్ష్వాకురర్కవంశస్య తథైవోక్తో నరేశ్వరః
అలాగే, పూరువు కుమారుడు పురూరవుడు వంశాన్ని విస్తరించాడు. అలాగే ఇక్ష్వాకు, సూర్య వంశానికి చెందిన రాజు కూడా ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.