తతోయోధ్యాం సమాగత్య సమతిష్ఠద్యథా పురా। అథైకదా రథారూఢ ఇలో నిజ సుతో మనోః
ఆ తరువాత మనువు అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చి, మునుపటిలాగే పాలించాడు. ఒకసారి మనువు కుమారుడు ఇళుడు తన రథంపై ఎక్కాడు.
నిర్జగామార్థసిధ్యర్థమినప్రాయాం మహీమిమాం। భ్రమన్ద్వీపాని సర్వాణి క్ష్మాభృతః సంప్రసాధయన్
తన కార్యసిద్ధి కోసం ఇళుడు ఈ భూమిని చుట్టి, అన్ని ద్వీపాల్లో సంచరిస్తూ, భూపతులను జయించాడు.
జగామోపవనం శంభోరథాకృష్టః ప్రతాపవాన్। కల్పద్రుమలతాకీర్ణం నామ్నా శరవణం మహత్
తన పరాక్రమంతో శివుని ఉపవనమైన, కల్పవృక్షాల లతలతో అలంకరించబడిన, శరవణం అనే ప్రసిద్ధ ప్రదేశానికి ఇళుడు వెళ్లాడు.
రమతే యత్ర దేవేశః సోమః సోమార్ద్ధశేఖరః। ఉమయా సమయస్తత్ర పురా శరవణే కృతః
అక్కడ దేవేంద్రుడు, అర్ధచంద్రాన్ని మస్తకంపై ధరించిన సోముడు, ఉమాదేవితో కలిసి ఆనందంగా విహరించేవాడు; పురాతన కాలంలో అక్కడే శరవణంలో ఒక ఒప్పందం జరిగింది.
పుంనామసంజ్ఞం యత్కించిదాగమిష్యతి నో వనం। స్త్రీత్వమేష్యతి తత్సర్వం దశయోజనమండలే
ఈ వనంలో పురుషుని పేరు కలిగి ఎవరైనా ప్రవేశిస్తే, వారు అందరూ పది యోజనాల పరిధిలో స్త్రీలుగా మారిపోతారు.
అజ్ఞాతసమయో రాజా ఇలః శరవణం గతః। స్త్రీత్వం జగామ సహసా బడవాశ్వోఽభవత్క్షణాత్
ఆ ఒప్పందం తెలియక రాజైన ఇళుడు శరవణంలోకి ప్రవేశించగా, వెంటనే అతడు స్త్రీగా మారిపోయి, క్షణంలోనే ఆవులాంటి రూపాన్ని పొందాడు.
పురుషత్వే కృతం సర్వం స్త్రీకాయే విస్మృతం తతః। ఇలేతి సాభవన్నారీ పీనోన్నతఘనస్తనీ
పురుషరూపంలో చేసిన పనులన్నీ స్త్రీరూపంలో మరిచిపోయాడు; అలా ఆమె పేరును ఇళగా పిలిచారు. ఆమెకు పుష్టిగా, ఎత్తుగా, ఘనంగా ఉన్న వక్షోజాలు కలిగివున్నాయి.
ఉన్నతశ్రోణిజఘనా పద్మపత్రాయతేక్షణా। పూర్ణేన్దువదనా తన్వీ విలాసిన్యసితేక్షణా
ఆమెకు ఎత్తైన నితంబాలు, పాదాలు, పద్మదళాల్లా విశాలమైన కళ్ళు, సన్నగా ఉన్న శరీరం, పూర్ణచంద్రునిలాంటి ముఖం, చలాకీగా, నల్లని కళ్ళతో ఉన్నది.
పీనోన్నతాయతభుజా నీలకుంచితమూర్ద్ధజా। తనులోమా సువదనా మృదుగద్గదభాషిణీ
పుష్టిగా, పొడవుగా ఉన్న భుజాలు, నీలంగా వంకరగా ఉన్న జుట్టు, సన్నని రోమాలు, అందమైన ముఖం, మృదువుగా, తియ్యగా మాట్లాడే స్వభావం కలిగివున్నది.
శ్యామాగౌరేణ వర్ణేన తనుతామ్రనఖాంకురా। కార్ముకభ్రూయుగోపేతా హంసావరణగామినీ
ఆమెకు కొద్దిగా నలుపు, కొద్దిగా తెలుపు రంగు, సన్నగా తామ్రవర్ణపు గోళ్లు, విల్లులాంటి వంకర భ్రూవులు, హంస నడకతో నడిచే రూపం కలిగివున్నది.
భ్రమమాణా వనే తస్మిన్చింతయామాస భామినీ। కో మే పితా వా భ్రాతా వా కో మే త్రాతా భవేదిహ
ఆమె ఆ అడవిలో తిరుగుతూ ఇలా ఆలోచించింది: 'నాకు తండ్రి ఎవరు? అన్నయ్య ఎవరు? ఇక్కడ నాకు రక్షకుడు ఎవరు?' అని విచారించింది.
కస్య భర్త్తురహం దత్తా కియద్వర్షాస్మి భూతలే। చింతయంతీ చ దదృశే సోమపుత్రేణ సాఙ్గనా
'నేను ఎవరి భార్యగా ఇచ్చబడ్డాను? భూమిపై నాకు ఎన్ని సంవత్సరాలు అయ్యాయి?' అని ఆలోచిస్తూ ఉండగా, ఆమెను సోముని కుమారుడు స్త్రీలతో కలిసి చూశాడు.
ఇలారూప సమాక్షిప్త మనసా వరవర్ణినీ। బుధస్తదాప్తయే యత్నమకరోత్కామపీడితః
ఇళగా మారిన ఆమె అందాన్ని చూసి, బుధుడు కామంతో ఆకర్షితుడై, ఆమెను పొందాలని ప్రయత్నించాడు.
విశిష్టాకారవాన్ముండీ స కమండలుపుస్తకః। వేణుదండకృతావేశః పవిత్రక ఖనిత్రకః
ఆయనకు ప్రత్యేకమైన రూపం, ముండచేయబడిన తల, చేతిలో కమండలు, పుస్తకం, వెణువుతో చేసిన దండం, పవిత్రమైన యజ్ఞోపవీతం, తవ్వే పరికరం ఉన్నవి.
ద్విజరూపః శిఖీ బ్రహ్మ నిగదన్కర్ణకుండలీ। వటుభిశ్చార్థిభిర్యుక్తః సమిత్పుష్పకుశోదకైః
ద్విజుని రూపంలో, జట, యజ్ఞోపవీతం, కర్ణకుండలాలతో, తనతో పాటు దానం కోరుతూ వచ్చిన బాల బ్రాహ్మణులతో, వారు చేతిలో దర్భలు, పువ్వులు, కుశలు, నీళ్లు పట్టుకుని ఉన్నారు.
కాలేన్విష్యాం తతస్తస్మిన్నాజుహావ స తామిలామ్। బహిర్వనస్యాంతరితః కిల పాదపమండపే
తరువాత, సరైన సమయంలో, అటు అడవిలోని చెట్ల నీడలో ఉన్న ఒక మంటపంలో, అతడు ఇళను పిలిచాడు.
ససంభ్రమమకస్మాచ్చ సోపాలంభమివాభవత్। త్యక్త్వాగ్నిహోత్రశుశ్రూషాం క్వ గతా మందిరాన్మమ
ఆకస్మాత్తుగా, కొంత ఆందోళనతో, కొంత మందలింపుతో ఇలా అన్నాడు: 'నువ్వు అగ్నిహోత్ర సేవను వదిలేసి, నా ఇల్లు విడిచి ఎక్కడికి వెళ్లావు?
ఇయం విహారవేలా తే అతిక్రామతి సాంప్రతమ్। ఏహ్యేహి పృథుసుశ్రోణి సంభ్రాంతా కేన హేతునా
ఇప్పుడు నీ విహార సమయం దాటిపోతుంది, విస్తారమైన నడుము కలదువా, రా రా! ఎందుకు ఇంత ఆందోళనగా ఉన్నావు? దానికి కారణం ఏమిటి?
ఇయం సాయంతనీ వేలా విహారస్యేహ వర్త్తతే। కృత్వోపలేపనం పుష్పైరలంకురు గృహం మమ౧౦౦ 1.8.
ఇక్కడ ఇప్పుడు సాయంకాల విహార సమయం వచ్చింది. ముందుగా లేపనం వేసి, నా ఇంటిని పువ్వులతో అలంకరించు.
సాబ్రవీద్విస్మృతాహం చ సర్వమేవ తపోధన। ఆత్మానం త్వాం చ భర్త్తారం కులం చ వద మేనఘ
ఆమె ఇలా చెప్పింది: 'ఓ తపస్సు కలవాడా, నేను అన్నిటినీ మర్చిపోయాను — నన్ను, నిన్ను నా భర్తగా, నా కుటుంబాన్ని కూడా. నీవు చెప్పు, పాపరహితుడా.'
బుధః ప్రోవాచ తాం తన్వీమిలా త్వం వరవర్ణినీ। అహం చ కాముకో నామ బహువిద్యో బుధః స్మృతః
బుధుడు ఆమెతో, 'నీవు ఇళవు, సుందరిదివి. నేను బహుళ విద్యలు తెలిసిన బుధుడను, ప్రేమికుడిగా ప్రసిద్ధుడను' అని చెప్పాడు.
తేజస్వినః కులే జాతః పితా మే బ్రాహ్మణాధిపః। ఇతి సా తస్యవచనాత్ప్రవిష్టా బుధమందిరమ్
'నేను మహోన్నత కుటుంబంలో పుట్టాను, నా తండ్రి బ్రాహ్మణాధిపతి.' అని అతడు చెప్పగా, ఆమె బుధుని ఇంట్లోకి ప్రవేశించింది.
రత్నస్తంభసమాకీర్ణం దివ్యమాయావినిర్మితమ్। ఇలా కృతార్థమాత్మానం మేనే తద్భవనే స్థితా
రత్నస్తంభాలతో మెరిసే, దివ్య మాయతో నిర్మించబడిన ఆ ఇంట్లో నివసిస్తూ, ఇళ తన జీవితంలో తాను సంతృప్తిగా ఉందని భావించింది.
అహో వృత్తమహోరూపమహో ధనమహోకులమ్। మమ చాస్య చ భర్త్తుర్వా అహో లావణ్యముత్తమమ్
'అయ్యో, ఎంత ఉన్నతమైన ప్రవర్తన! ఎంత గొప్ప సంపద, ఎంత గొప్ప వంశం! నాకు, నా భర్తకు కూడా — ఎంత అపూర్వమైన అందం!' అని ఆమె అనుకుంది.
రేమే చ సా తేన సమమతికాలమిలా వనే। సర్వభోగమయే గేహే యథేంద్రభవనే తథా
ఆ అడవిలో, అన్ని సుఖాలతో నిండిన ఇంట్లో, ఇళ అక్కడ అతనితో చాలా కాలం ఆనందంగా గడిపింది, ఇంద్రుని భవనంలో ఉన్నట్టు.
అథాన్విష్యంతో రాజానం భ్రాతరస్తస్య మానవాః। ఇక్ష్వాకుప్రముఖా జగ్ముస్తదా శరవణాంతికమ్
తర్వాత, రాజును వెతుకుతూ, అతని సోదరులు, మను కుమారులు, ఇక్ష్వాకు ముందుండగా, అందరూ శరవణ సమీపానికి వెళ్లారు.
తతస్తే దదృశుః సర్వే వడవామగ్రతః స్థితామ్। రత్నపర్యంతకిరణదీప్యమానామనుత్తమామ్
అక్కడ, అందరూ కలిసి, రత్నాల కాంతితో మెరిసే, అపూర్వమైన ఒక గొర్రెను ముందుగా నిలబడి ఉన్నట్లు చూశారు.
సంప్రాప్య ప్రత్యభిజ్ఞానాత్సర్వే విస్మయమాగతాః। అయం చంద్రప్రభో నామ వాజీ తస్య మహాత్మనః
ఆమెను గుర్తించి, అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు: 'ఇది చంద్రప్రభ, ఆ మహాత్ముని గుర్రం.'
అగమద్వడవారూపముత్తమం కేన హేతునా। తతస్తు మైత్రావరుణిం పప్రచ్ఛుః స్వపురోహితమ్
'ఈ గొప్ప గుర్రం ఎలా గొర్రె రూపంలోకి మారింది?' అని వారు తమ పురోహితుడైన మైత్రావరుణిని అడిగారు.
కిమేతదిత్యభూచ్చిత్రం వద యోగవిదాం వర। వసిష్ఠోప్యబ్రవీత్సర్వం దృష్ట్వా తం ధ్యానచక్షుషా
'ఇది ఏమిటి, ఎంత విచిత్రంగా ఉంది?' అని వారు యోగజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠుడిని అడిగారు. వశిష్ఠుడు ధ్యానదృష్టితో అన్నింటినీ చూసి వివరంగా చెప్పాడు.