తస్మాత్ప్రసాదం కురు మే యద్యనుగ్రహభాగహమ్। అపనేష్యామి తే తేజః కృత్వా యంత్రే దివాకరమ్
కాబట్టి, నేను నీ అనుగ్రహానికి పాత్రుడనైతే, దయచూపు. నీ తేజస్సును తొలగించి, సూర్యుడిని ఒక యంత్రంలో ఉంచుతాను.
రూపం తవ కరిష్యామి లోకానందకరం ప్రభో। తథేత్యుక్తః స రవిణా భ్రమే కృత్వా దివాకరం
ప్రభూ! నీ రూపాన్ని లోకాలకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేలా చేస్తాను అని ఆమె చెప్పగా, సూర్యుడు అయోమయంతో అంగీకరించాడు.
పృథక్చకార తేజశ్చ చక్రం విష్ణోః ప్రకల్పయత్। త్రిశూలం చాపి రుద్రస్య వజ్రమింద్రస్య చాపరం
అతడు తన తేజస్సును వేరుచేసి, విష్ణువు చక్రాన్ని, రుద్రుని త్రిశూలాన్ని, ఇంద్రునికి వజ్రాయుధాన్ని తయారు చేశాడు.
దైత్యదానవసంహర్తృ సహస్రకిరణాత్మకం। రూపం చాప్రతిమం చక్రే త్వష్టా పద్భ్యామృతే మహత్
తక్షకుడు, దైత్య దానవులను సంహరించగల, వెయ్యి కిరణాలతో కూడిన అపూర్వమైన రూపాన్ని, పాదాలు మినహాయించి, మహత్తరంగా సృష్టించాడు.
న శశాక చ తద్ద్రష్టుం పాదరూపం రవేః పునః। అద్యాపి చ తతః పాదౌ న కశ్చిత్కారయేత్క్వచిత్
ఆ తరువాత ఎవరూ సూర్యుని పాదాల రూపాన్ని చూడలేకపోయారు. అందుకే ఇప్పటికీ ఎవరూ ఎక్కడా ఆ పాదాలను చిత్రించరు.
యః కరోతి స పాపిష్ఠో గతిమాప్నోతి నిందితాం। కుష్ఠరోగమవాప్నోతి లోకేస్మిన్దుఃఖసంజ్ఞితం
అలా చేసే వాడు మహాపాపి, అపవాదమైన స్థితిని పొందుతాడు, కుష్ఠు వ్యాధిని పొందుతాడు, లోకంలో బాధపడే వాడిగా ప్రసిద్ధి చెందుతాడు.
తస్మాన్న ధర్మకామార్థీ చిత్రేష్వాయతనేషు చ। న క్వచిత్కారయేత్పాదౌ దేవదేవస్య ధీమతః
కాబట్టి, ధర్మం, కామం, అర్థం కోరుకునే వారు ఎవరూ ఎక్కడా, చిత్రాలలో లేదా ఆలయాలలో, దేవదేవుడైన జ్ఞానవంతుని పాదాలను చేయరాదు.
తతః స భగవాన్గత్వా భూర్లోకమమరాధిపః। కామయామాస కామార్తో ముఖ ఏవ దివాకరః
అంతట ఆ భాగవంతుడు, అమరాధిపతి భూమికి వచ్చి, కామంతో ఆమె ముఖాన్ని కోరికతో తహతహలాడాడు.
అశ్వరూపేణ మహతా తేజసా చ సమన్వితః। సంజ్ఞా చ మనసా క్షోభమగమద్భయవిహ్వలా
గుర్రం రూపంలో, గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్న సంజ్ఞ, భయంతో మనసులో కలవరపడి, ఆందోళనకు లోనయ్యింది.
నాసాపుటాభ్యాముత్సృష్టం పరోయమితి శంకయా। తస్యాథ రేతసో జాతావశ్వినావితి నః శ్రుతమ్
తన ముక్కు రంధ్రాల ద్వారా వచ్చినది పరాయి అని అనుమానించి, ఆమె బీజం నుండి అశ్వినులు పుట్టారని మనకు వినిపించింది.
దస్రౌ శ్రుతిత్వాత్సంజాతౌ నాసత్యౌ నాసికాగ్రతః। జ్ఞాత్వా చిరాచ్చ తం దేవం సంతోషమగమత్పరం
నాసికా అగ్రభాగం నుండి పుట్టినందున వారిని దస్రౌ, నాసత్యౌ అని పిలుస్తారు. దీన్ని చాలా కాలానికి తెలుసుకుని, ఆ దేవి పరమ సంతృప్తిని పొందింది.
విమానేనాగమత్స్వర్గే పత్న్యా సహ ముదాన్వితః। సావర్ణ్యోపి మనుర్మేరావద్యాపి తపతే తపః
ఆయన ఆనందంతో భార్యతో కలిసి విమానంలో స్వర్గానికి వెళ్లాడు. ఇప్పటికీ సావర్ణి మను మెరు పర్వతంపై తపస్సు చేస్తున్నారు.
శనిస్తపోబలాచ్చాపి గ్రహాణాం సమతాం గతః। యమునా తపతీ చైవ పునర్నద్యౌ బభూవతుః
తపస్సు శక్తితో శని గ్రహాలలో సమానుడయ్యాడు. యమునా, తపతి ఇద్దరూ మళ్లీ నదులుగా మారారు.
విష్ఠిర్ఘోరాత్మికా తద్వత్కాలత్వేన వ్యవస్థితా। మనోర్వైవస్వతస్యాపి దశ పుత్రా మహాబలాః
విష్ఠి భయంకర స్వభావంతో కాలంగా స్థిరపడింది. వైవస్వత మునికి పది మహాబలశాలి కుమారులు పుట్టారు.
ఇలస్తు ప్రథమస్తేషాం పుత్రేష్ట్యా సమకల్పి యః। ఇక్ష్వాకుః కుశనాభశ్చ అరిష్టో ధృష్ట ఏవ చ
వారిలో మొదట ఇళుడు, కుమారయాగంతో స్థాపించబడ్డాడు. తరువాత ఇక్ష్వాకు, కుశనాభుడు, అరిష్టుడు, ధృష్టుడు.
నరిష్యంతః కరూషశ్చ శర్యాతిశ్చ మహాబలః। పృషధ్రశ్చాథ నాభాగః సర్వే తే దివ్యమానుషాః
నరిష్యంతుడు, కరూషుడు, మహాబలుడు శర్యాతి, పృషధ్రుడు, నాభాగుడు— వీరందరూ దివ్య మానవులు.
అభిషిచ్య మనుః పూర్వమిలం పుత్రం స ధార్మికమ్। జగామ తపసే భూయః పుష్కరం స తపోవనం
మనువు తన ధార్మికుడైన కుమారుడు ఇళను పట్టాభిషేకం చేసి, మళ్లీ పుష్కరానికి వెళ్లి తపస్సు చేసేందుకు బయలుదేరాడు.
అథాజగామ సిధ్యర్థం తస్య బ్రహ్మా వరప్రదః। వరం వరయ భద్రం తే మానవేయ యథేప్సితం
ఆ సమయంలో, అతని సంకల్పం నెరవేరేందుకు వరాలిచ్చే బ్రహ్మ దేవుడు ప్రత్యక్షమై, 'మానవేయా! నీవు కోరిన వరాన్ని కోరుకో, నీకు మంగళం కలగాలి' అని అన్నాడు.
ఉవాచ స తదా దేవం పద్మాక్షం పద్మజం విభుం। వంశే మే ధర్మసంయుక్తాః పృథివ్యాం సర్వపార్థివాః
అప్పుడు మనువు పద్మాక్షుడైన, పద్మజుడైన ప్రభువుతో ఇలా అన్నాడు: 'నా వంశంలో భూమిపై ఉన్న రాజులు అందరూ ధర్మంతో కూడినవారుగా ఉండాలి'.
భవేయురీశ్వరాః స్వామిన్ప్రసాదాత్తవ కంజజ। తథేత్యుక్త్వా తు దేవేశస్తత్రైవాంతరధీయత
'నీ కృపతో వారు భూమిపై పరిపాలకులుగా ఉండాలి, కమలజా!' అని మనువు కోరగా, దేవతల అధిపతి 'అలా జరుగుతుంది' అని చెప్పి అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.
తతోయోధ్యాం సమాగత్య సమతిష్ఠద్యథా పురా। అథైకదా రథారూఢ ఇలో నిజ సుతో మనోః
ఆ తరువాత మనువు అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చి, మునుపటిలాగే పాలించాడు. ఒకసారి మనువు కుమారుడు ఇళుడు తన రథంపై ఎక్కాడు.
నిర్జగామార్థసిధ్యర్థమినప్రాయాం మహీమిమాం। భ్రమన్ద్వీపాని సర్వాణి క్ష్మాభృతః సంప్రసాధయన్
తన కార్యసిద్ధి కోసం ఇళుడు ఈ భూమిని చుట్టి, అన్ని ద్వీపాల్లో సంచరిస్తూ, భూపతులను జయించాడు.
జగామోపవనం శంభోరథాకృష్టః ప్రతాపవాన్। కల్పద్రుమలతాకీర్ణం నామ్నా శరవణం మహత్
తన పరాక్రమంతో శివుని ఉపవనమైన, కల్పవృక్షాల లతలతో అలంకరించబడిన, శరవణం అనే ప్రసిద్ధ ప్రదేశానికి ఇళుడు వెళ్లాడు.
రమతే యత్ర దేవేశః సోమః సోమార్ద్ధశేఖరః। ఉమయా సమయస్తత్ర పురా శరవణే కృతః
అక్కడ దేవేంద్రుడు, అర్ధచంద్రాన్ని మస్తకంపై ధరించిన సోముడు, ఉమాదేవితో కలిసి ఆనందంగా విహరించేవాడు; పురాతన కాలంలో అక్కడే శరవణంలో ఒక ఒప్పందం జరిగింది.
పుంనామసంజ్ఞం యత్కించిదాగమిష్యతి నో వనం। స్త్రీత్వమేష్యతి తత్సర్వం దశయోజనమండలే
ఈ వనంలో పురుషుని పేరు కలిగి ఎవరైనా ప్రవేశిస్తే, వారు అందరూ పది యోజనాల పరిధిలో స్త్రీలుగా మారిపోతారు.
అజ్ఞాతసమయో రాజా ఇలః శరవణం గతః। స్త్రీత్వం జగామ సహసా బడవాశ్వోఽభవత్క్షణాత్
ఆ ఒప్పందం తెలియక రాజైన ఇళుడు శరవణంలోకి ప్రవేశించగా, వెంటనే అతడు స్త్రీగా మారిపోయి, క్షణంలోనే ఆవులాంటి రూపాన్ని పొందాడు.
పురుషత్వే కృతం సర్వం స్త్రీకాయే విస్మృతం తతః। ఇలేతి సాభవన్నారీ పీనోన్నతఘనస్తనీ
పురుషరూపంలో చేసిన పనులన్నీ స్త్రీరూపంలో మరిచిపోయాడు; అలా ఆమె పేరును ఇళగా పిలిచారు. ఆమెకు పుష్టిగా, ఎత్తుగా, ఘనంగా ఉన్న వక్షోజాలు కలిగివున్నాయి.
ఉన్నతశ్రోణిజఘనా పద్మపత్రాయతేక్షణా। పూర్ణేన్దువదనా తన్వీ విలాసిన్యసితేక్షణా
ఆమెకు ఎత్తైన నితంబాలు, పాదాలు, పద్మదళాల్లా విశాలమైన కళ్ళు, సన్నగా ఉన్న శరీరం, పూర్ణచంద్రునిలాంటి ముఖం, చలాకీగా, నల్లని కళ్ళతో ఉన్నది.
పీనోన్నతాయతభుజా నీలకుంచితమూర్ద్ధజా। తనులోమా సువదనా మృదుగద్గదభాషిణీ
పుష్టిగా, పొడవుగా ఉన్న భుజాలు, నీలంగా వంకరగా ఉన్న జుట్టు, సన్నని రోమాలు, అందమైన ముఖం, మృదువుగా, తియ్యగా మాట్లాడే స్వభావం కలిగివున్నది.
శ్యామాగౌరేణ వర్ణేన తనుతామ్రనఖాంకురా। కార్ముకభ్రూయుగోపేతా హంసావరణగామినీ
ఆమెకు కొద్దిగా నలుపు, కొద్దిగా తెలుపు రంగు, సన్నగా తామ్రవర్ణపు గోళ్లు, విల్లులాంటి వంకర భ్రూవులు, హంస నడకతో నడిచే రూపం కలిగివున్నది.