యజ్ఞభాగభుజః సర్వే మరుతస్తే తతోభవన్। న జగ్మురైక్యమసురైరతస్తే సురవల్లభాః
యజ్ఞంలో భాగం పొందినవారు అందరూ మరుతులు అయ్యారు. వారు అసురులతో కలవలేదు, అందుకే దేవతలకు ప్రియులుగా మిగిలిపోయారు.
భీష్మ ఉవాచ। ఆదిసర్గస్త్వయా బ్రహ్మన్కథితో విస్తరేణ మే। ప్రతిసర్గశ్చ యో యేషామధిపాంస్తాన్వదస్వ మే
భీష్ముడు ఇలా అడిగాడు: బ్రహ్మన్, మీరు మొదటి సృష్టిని నాకు విపులంగా వివరించారు. ఇప్పుడు రెండవ సృష్టి, అలాగే ప్రతి వానికి పాలకులెవరో కూడా చెప్పండి.
పులస్త్య ఉవాచ। యదాభిషిక్తః సకలేపి రాజ్యే పృథుర్ద్ధరిత్ర్యామధిపో బభూవ। తథౌషధీనామధిపం చకార యజ్ఞవ్రతానాం తపసాం చ సోమమ్
పులస్త్యుడు ఇలా చెప్పాడు: పృథువు భూమి మొత్తానికి రాజుగా అభిషేకించబడినప్పుడు, ఆయుధాలు, యజ్ఞాలు, వ్రతాలు, తపస్సులకు సోముని అధిపతిగా నియమించాడు.
నక్షత్రతారాద్విజవృక్షగుల్మలతావితానస్య చ రుక్మగర్భమ్। అపామధీశం వరుణం ధనానాం రాజ్ఞాం ప్రభుం వైశ్రవణం చ తద్వత్
నక్షత్రాలు, తారలు, బ్రాహ్మణులు, వృక్షాలు, పొదలు, లతలు వీటికి రుక్మగర్భుడిని అధిపతిగా చేసాడు. నీటికి వరుణుడిని, ధనానికి, రాజులకు వైశ్రవణుడిని అధిపతిగా నియమించాడు.
విష్ణుం రవీణామధిపం వసూనామగ్నిం చ లోకాధిపతిం చకార। ప్రజాపతీనామధిపం చ దక్షం చకార శక్రం మరుతామధీశమ్
విష్ణువును సూర్యులకు అధిపతిగా, అగ్నిని వసువులకు మరియు లోకాలకూ అధిపతిగా, దక్షుని ప్రజాపతులకు అధిపతిగా, శక్రుని మరుతులకు అధిపతిగా నియమించాడు.
దైత్యాధిపానామథ దానవానాం ప్రహ్లాదమీశం చ యమం పితౄణామ్। పిశాచరక్షఃపశుభూతయక్షవేతాలరాజం హ్యథ శూలపాణిమ్
దైత్యులకు, దానవులకు ప్రహ్లాదుని అధిపతిగా, పితృదేవతలకు యముని అధిపతిగా, పిశాచులు, రాక్షసులు, జంతువులు, యక్షులు, వేతాళులకు శూలపాణిని అధిపతిగా చేసాడు.
ప్రాలేయశైలం చ పతిం గిరీణామీశం సముద్రం సరితామధీశమ్। గంధర్వవిద్యాధరకిన్నరాణామీశం పునశ్చిత్రరథం చకార
పర్వతాలకు ప్రాలేయశైలాన్ని, నదులకు సముద్రాన్ని అధిపతిగా చేసాడు. గంధర్వులు, విద్యాధరులు, కిన్నరులకు చిత్రరథుని అధిపతిగా నియమించాడు.
నాగాధిపం వాసుకిముగ్రవీర్యం సర్పాధిపం తక్షకమాదిదేశ। దిగ్వారణానామధిపం చకార గజేంద్రమైరావణనామధేయమ్
బలమైన వాసుకిని నాగులకు అధిపతిగా, తక్షకుని సర్పాలకు అధిపతిగా, ఏరావతుని దిక్కుల ఏనుగులకు అధిపతిగా నియమించాడు.
సుపర్ణమీశం పతతామథార్వతాం రాజానముచ్చైఃశ్రవసం చకార। సింహం మృగాణాం వృషభం గవాం చ ప్లక్షం పునః సర్వవనస్పతీనామ్
సుపర్ణుడిని పక్షులకు అధిపతిగా, ఉచ్చైఃశ్రవసును గుర్రాలకు రాజుగా, సింహాన్ని మృగాలకు, వృషభాన్ని ఆవులకు, ప్లక్షాన్ని అన్ని వనస్పతులకు అధిపతిగా చేసాడు.
పితామహః పూర్వమథాభ్యషించదేతాన్పునః సర్వదిశాధినాథాన్। పూర్వేశ దిక్పాలమథాభ్యషించన్నామ్నా సువర్మాణమరాతికేతుం
పితామహుడు ముందుగా వీరిని, తరువాత అన్ని దిక్కులకు పాలకులను అభిషేకించాడు. తూర్పు దిక్కు పాలకునిగా సువర్మాణుడు, అరాతికేతు అనే పేరుతో అభిషేకించబడ్డాడు.
తతోధిపం దక్షిణతశ్చకార సర్వేశ్వరం శంఖపదాభిధానమ్। సకేతుమంతం దిగధీశమీశం చకార పశ్చాద్భువనాండగర్భః
తర్వాత దక్షిణ దిక్కుకు శంఖపదుడిని, పశ్చిమ దిక్కుకు సకేతుమంతుడిని, లోకాలకూ భువనాండగర్భుడిని అధిపతిగా చేసాడు.
హిరణ్యరోమాణముదగ్దిగీశం ప్రజాపతిం మేఘసుతం చకార। అద్యాపి కుర్వంతి దిశామధీశాః సదా వహంతస్తు భువోభిరక్షామ్
ఉత్తర దిక్కుకు మేఘసుతుడైన హిరణ్యరోమాణుడిని ప్రజాపతిగా చేసాడు. ఇప్పటికీ దిక్కుల పాలకులు భూమిని ఎల్లప్పుడూ కాపాడుతున్నారు.
చతుర్భిరేతైః పృథునామధేయో నృపోభిషిక్తః ప్రథమః పృథివ్యామ్। గతేంతరే చాక్షుషనామధేయే వైవస్వతం చక్రురిమం పృథివ్యాం
ఈ నలుగురితో కలిసి పృథు మొదటి రాజుగా భూమిపై అభిషేకించబడ్డాడు. అతను వెళ్లిన తరువాత, చాక్షుష అనే యుగంలో వైవస్వతుని భూమికి రాజుగా చేసారు.
గతేంతరే చాక్షుషనామధేయే వైవస్వతాఖ్యే చ పునః ప్రవృత్తే। ప్రజాపతిః సోస్య చరాచరస్య బభూవ సూర్యాన్వయజః సచిహ్నః
చాక్షుష యుగం ముగిసి, వైవస్వత యుగం మళ్లీ ప్రారంభమైనప్పుడు, సూర్యుని వంశజుడు, లక్షణాలతో కూడినవాడు, చరాచర సమస్తానికి ప్రభువయ్యాడు.
పులస్త్య ఉవాచ। మన్వంతరాణి సర్వాణి మనూనాం చరితాని యత్। ప్రమాణం చైవ కల్పస్య తత్సృష్టిం చ సమాసతః
పులస్త్యుడు ఇలా చెప్పాడు: కౌరవ వంశజా, అన్ని మన్వంతరాలు, మనువుల చరిత్రలు, కల్పానికి పరిమాణం, ఆ సృష్టి సంగ్రహంగా విను.
ఏకచిత్తః ప్రసన్నాత్మా శృణు కౌరవనందన। యామా నామ పురా దేవా ఆసన్స్వాయంభువాంతరే
ఒకదిశగా, స్వచ్ఛమైన హృదయంతో విను కౌరవ వంశోదయా! స్వాయంభువ మన్వంతరంలో దేవతలు యాములు అనే పేరుతో ఉన్నారు.
సప్తైవ ఋషయః పూర్వం యే మరీచ్యాదయః స్మృతాః। ఆగ్నీధ్రశ్చాగ్నిబాహుశ్చ విభుః సవన ఏవ చ
మునుపటి ఏడుగురు మహర్షులు, మరీచి మొదలైన వారు, అలాగే ఆగ్నీధ్రుడు, ఆగ్నిబాహు, విభువు, సవనుడు కూడా ఉన్నారు.
జ్యోతిష్మాన్ద్యుతిమాన్భవ్యో మేధా మేధాతిథిర్వసుః। స్వాయంభువస్యాస్య మనోర్దశైతే వంశవర్ద్ధనాః
జ్యోతిష్మాన్, ద్యుతిమాన్, భవ్య, మేధ, మేధాతిథి, వసు—ఈ పది మంది స్వాయంభువ మనువు వంశాన్ని పెంచారు.
ప్రతిసర్గమమీ కృత్వా జగ్ముస్తే పరమం పదమ్। ఏవం స్వాయంభువం ప్రోక్తం స్వారోచిషమతః పరమ్
ప్రళయవివరణను పూర్తిచేసిన తరువాత వారు పరమపదాన్ని పొందారు. ఇంతవరకు స్వాయంభువ మన్వంతర కథను వివరించాను. ఇప్పుడు స్వారోచిష మన్వంతరాన్ని చెబుతాను.
స్వారోచిషస్య తనయాశ్చత్వారో దేవవర్చసః। నభోనభస్య ప్రభృతిర్భావనః కీర్తివర్ద్ధనః
స్వారోచిషునికి నలుగురు ప్రసిద్ధి గల కుమారులు ఉన్నారు: నభోనభ, ప్రభృతి, భావన, కీర్తివర్ధన.
దత్తోగ్నిశ్చ్యవనస్తంభః ప్రాణః కశ్యప ఏవ చ। అర్వా బృహస్పతిశ్చైవ సప్త సప్తర్షయోభవన్
దత్త, అగ్ని, చ్యవన, స్థంభ, ప్రాణ, కశ్యప, అర్వా బృహస్పతి — వీరు ఏడుగురు సప్తర్షులు అయ్యారు.
తదా దేవాశ్చ తుషితాః స్మృతా స్వారోచిషేంతరే। హవీంద్రసుఃకృతో మూర్తిరాపో జ్యోతిరథః స్మృతః
ఆ సమయంలో దేవతలు తుషితులు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందారు. హవీంద్ర, సుకృత, మూర్తి, ఆప, జ్యోతిరథ అనే దేవతలు గుర్తించబడ్డారు.
వసిష్ఠస్య సుతాః సప్త యే ప్రజాపతయస్తదా। ద్వితీయమేతత్కథితం మన్వంతరమతః పరం
వసిష్ఠుని ఏడుగురు కుమారులు అప్పటికి ప్రజాపతులుగా ఉన్నారు. ఇది రెండవ మన్వంతర కథ. ఇప్పుడు తదుపరి మన్వంతరం గురించి చెబుతాను.
అన్యచ్చైవ ప్రవక్ష్యామి తథా మన్వంతరం శుభం। మనుర్నామౌత్తమిస్తత్ర దశ పుత్రానజీజనత్
ఇంకా ఒక శుభమైన మన్వంతరాన్ని వివరించబోతున్నాను. అక్కడ ఉత్తముడు అనే మనువు పది మంది కుమారులను పొందాడు.
ఇషఊర్జస్తనూజశ్చ శుచిః శుక్రస్తథైవ చ। మధుశ్చ మాధవశ్చైవ నభస్యోథ నభస్తథా
ఈష, ఊర్జ, తనూజ, శుచిః, శుక్ర, మధు, మాధవ, నభసి, నభస్ —
సహః సహస్య ఏతేషాముత్తమః కీర్తివర్ద్ధనః। భానవస్తత్ర దేవాః స్యురూర్జాః సప్తర్షయః స్మృతాః
సహ, సహస్య — వీరిలో ఉత్తముడు అత్యంత ప్రసిద్ధి గాంచాడు. భానవులు అక్కడ దేవతలు, ఊర్జలు సప్తర్షులుగా గుర్తించబడ్డారు.
కౌకభిణ్డిః కుతుణ్డశ్చ దాల్భ్యః శంఖః ప్రవాహితః। మితిశ్చ సంమితిశ్చైవ సప్తైతే యోగవర్ద్ధనాః
కౌకభిండీ, కుటుండ, దాల్భ్య, శంఖ, ప్రవాహిత, మితి, సంమితి — వీరు ఏడుగురు యోగంలో అభివృద్ధి చెందినవారు.
మన్వంతరం చతుర్థం తు తామసం నామ విశ్రుతం। కపిః పృథుస్తథైవాగ్నిరకపిః కవిరేవ చ
నాల్గవ మన్వంతరమైన తామస మన్వంతరం ప్రసిద్ధి చెందింది. కపి, పృథు, అగ్ని, అకపి, కవి — వీరే.
తథైవ జన్యధామానౌ మునయః సప్త నామతః। సాధ్యా దేవగణా యే చ కథితాస్తామసేంతరే
అలాగే జన్యధామన్, ఔనౌ — వీరు ఏడుగురు మునులు. తామస మన్వంతరంలో సాధ్యులు దేవతలుగా పేర్కొనబడ్డారు.
అకల్మషస్తపోధన్వీ తపోమూలస్తపోధనః। తపోరాశిస్తపస్యశ్చ సుతపస్యః పరంతపః
అకల్మష, తపోధన్వీ, తపోమూల, తపోధన, తపోరాశి, తపస్య, సుతపస్య, పరంతప — వీరంతా.