పత్న్యర్థం ప్రతిజగ్రాహ ధర్మో దాక్షాయిణీః ప్రభుః। తాభ్యః శిష్టా యవీయస్య(స్ప?) ఏకాదశ సులోచనాః
ధర్ముడు ప్రభువు, దక్షుని కుమార్తెలను భార్యలుగా స్వీకరించాడు. వారిలోనుండి అందమైన కళ్లతో పదకొండు చిన్నవారు పుట్టారు.
ఖ్యాతిః సత్యథ సంభూతిః స్మృతిః ప్రీతిః క్షమా తథా। సన్నతిశ్చానసూయా చ ఊర్జ్జా స్వాహా స్వధా తథా
ఖ్యాతి, సత్య, సంభూతి, స్మృతి, ప్రీతి, క్షమ, సన్నతి, అనసూయ, ఊర్జ, స్వాహా, స్వధా — ఇవి కూడా.
భృగుర్భవో మరీచిశ్చ తథా చైవాంగిరా మునిః। అహం చ పులహశ్చైవ క్రతుర్మునివరస్తథా
భృగు, భవుడు, మరీచి, అలాగే అంగిరసు మహర్షి, నేను, పులహుడు, అలాగే మహర్షుల్లో ప్రముఖుడైన క్రతువు — వీరంతా ఉన్నారు.
అత్రిర్వసిష్ఠో వహ్నిశ్చ పితరశ్చ యథాక్రమమ్। ఖ్యాత్యాద్యా జగృహుః కన్యా మునయో రాజసత్తమ
అత్రి, వశిష్ఠుడు, వహ్ని, పితృదేవతలు — వీరంతా క్రమంగా, ఖ్యాతి మొదలైన కుమార్తెలను మహర్షులు స్వీకరించారు, రాజశ్రేష్ఠ.
శ్రద్ధా కామం బలం లక్ష్మీర్నియమం ధృతిరాత్మజమ్। సంతోషం చ తథా తుష్టిర్లోభం పుష్టిరసూయత
శ్రద్ధ, కోరిక, బలము, ఐశ్వర్యం, నియమం, ధైర్యం కుమారుడిగా, సంతృప్తి, ఆనందం, లోభం, పోషణ — ఇవన్నీ జన్మించాయి.
మేధా శ్రుతం క్రియా దణ్డం నయం వినయమవే చ। బోధం బుద్ధిస్తథా లజ్జా వినయం వపురాత్మజమ్
మెదడు, విద్య, కార్యం, శిక్ష, నీతి, వినయం, జ్ఞానం, బుద్ధి, లజ్జ, వినయం, అందం కుమారుడిగా జన్మించాయి.
వ్యవసాయం ప్రజజ్ఞే వై క్షేమం శాన్తిరసూయత। సుఖమృద్ధిర్యశః కీర్తిరిత్యేతే ధర్మసూనవః
దృఢ సంకల్పం జన్మించింది, రక్షణ, శాంతి కలిగాయి; సుఖం, సంపద, ఖ్యాతి, మహిమ — ఇవన్నీ ధర్ముని కుమారులు.
కామాన్నందీ సుతం హర్షం ధర్మపౌత్రమసూయత। హింసా భార్యాత్వధర్మస్య తస్య జజ్ఞే తదానృతం
కామం, ఆనందం, హర్షం కుమారులుగా, హర్షుడు ధర్ముని మనవడిగా జన్మించాడు; హింస అధర్ముని భార్యగా, ఆమె నుండి అబద్ధం పుట్టింది.
కన్యా చ నికృతిస్తాభ్యాం భయం నరక ఏవ చ। మాయా చ వేదనా చైవ మిథునం ద్వంద్వమేవ చ
ఒక కుమార్తె నికృతిగా, వారిద్దరిలో భయం, నరకం పుట్టాయి; మాయ, బాధ కూడా జంటగా, ద్వంద్వం కూడా జన్మించాయి.
తయోర్జజ్ఞేథ వై మాయా మృత్యుం భూతాపహారిణమ్। వేదనాయాస్తతశ్చాపి దుఃఖం జజ్ఞేథ రౌరవాత్
వారిద్దరిలో మాయ నుండి మరణం, ప్రాణులను తీసుకెళ్లే వాడు జన్మించాడు; బాధ నుండి రౌరవం అనే దుఃఖం పుట్టింది.
మృత్యోర్వ్యాధిజరాశోక తృష్ణాక్రోధాశ్చ జజ్ఞిరే। దుఃఖోత్తరాః స్మృతా హ్యేతే సర్వే చాధర్మలక్షణాః
మరణం నుండి వ్యాధి, వృద్ధాప్యం, శోకం, దాహం, కోపం పుట్టాయి; ఇవన్నీ దుఃఖపు సంతానం, అధర్మ లక్షణాలు.
నైషాం భార్యాస్తి పుత్రో వా తే సర్వే హ్యూర్ద్ధ్వరేతసః। రౌద్రాణ్యేతాని రూపాణి బ్రహ్మణో నృవరాత్మజ
వాటికి భార్యా, కుమారుడు లేరు; ఇవన్నీ ఊర్ధ్వరేతస్సు; వీటన్నీ భయంకరమైన రూపాలు, ఓ మానవోత్తమా, ఇవన్నీ బ్రహ్మునివే.
నిత్యం ప్రలయహేతుత్వం జగతోస్య ప్రయాంతి వై। రుద్రసర్గం ప్రవక్ష్యామి యథా బ్రహ్మా చకార హా(?)
ఇవి ఎప్పుడూ జగత్తుకు వినాశనాన్ని కలిగిస్తాయి; ఇప్పుడు రుద్రుని సృష్టిని, బ్రహ్మ చేసిన విధంగా చెబుతాను.
కల్పాదావాత్మనస్తుల్యం సుతం ప్రధ్యాయతస్తతః। ప్రాదురాసీత్ప్రభోరంకే కుమారో నీలలోహితః
కల్ప ప్రారంభంలో తనలాంటి కుమారుని ఆలోచిస్తూ, ప్రభువు ఒడిలో నీలం, ఎరుపు రంగుల కుమారుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
రుదన్వై సుస్వరం సోథ ద్రవంశ్చ నృపసత్తమ। కిం రోదిషీతి తం దేవో రుదంతం ప్రత్యువాచ హ
అతడు గట్టిగా ఏడ్చి కన్నీళ్లు పారేశాడు, ఓ రాజోత్తమా; దేవుడు అతన్ని ఏడుస్తూ చూసి పలికాడు.
నామధేహీతి తం సోథ ప్రత్యువాచ ప్రజాపతిమ్। రోదనాద్రుద్రనామాసి మా రోదీర్ధైర్యమావహ
‘నీ పేరు ఏమిటి?’ అని అడిగినప్పుడు, ప్రాణికర్త ఇలా అన్నాడు: ‘నీవు ఏడుస్తున్నావు కాబట్టి నీవు రుద్రుడవు; ఇక ఏడవకూ, ధైర్యంగా ఉండు.’
ఏవముక్తః పునస్సోథ సప్తకృత్వో రురోద హ। తతోన్యాని దదౌ తస్మై సప్తనామాని వై ప్రభుః ౨౦౦ 1.3.
అలా చెప్పగానే, అతడు మళ్లీ ఏడు సార్లు ఏడ్చాడు; అప్పుడు ప్రభువు అతనికి మరొకటి ఏడు పేర్లు ఇచ్చాడు.
మూర్త్తీనాం చైవమష్టానాం స్థానాన్యష్టౌ చకార హ। భవం శర్వమథేశానం తథా పశుపతిం నృప
ఈ ఎనిమిది రూపాలకు ఎనిమిది స్థలాలు ఏర్పరిచాడు: భవ, శర్వ, ఈశాన, పశుపతి, ఓ రాజా,
భీమముగ్రం మహాదేవమువాచ స పితామహః। సూర్యో జలం మహీ వహ్నిర్వాయురాకాశమేవ చ
భీమ, ఉగ్ర, మహాదేవుడు — వీటికి పితామహుడు పేర్లు పెట్టాడు; సూర్యుడు, నీరు, భూమి, అగ్ని, గాలి, ఆకాశం,
దీక్షితో బ్రాహ్మణః సోమ ఇత్యేతే తనవః కమాత్। ఏవం ప్రకారో రుద్రోసౌ సతీం భార్యామవిందత
దీక్షితుడు బ్రాహ్మణుడు, సోముడు — ఇవన్నీ అతని రూపాలు; ఇలా రుద్రుడు సతీని భార్యగా పొందాడు.
దక్షకోపాచ్చ తత్యాజ సా సతీ స్వం కలేవరమ్। హిమవద్దుహితా సాభూన్మేనాయాం నృపసత్తమ
దక్షుని కోపంతో సతీ తన శరీరాన్ని త్యజించింది; ఆమె హిమవంతుని కుమార్తెగా, మేనాయలో జన్మించింది, ఓ రాజోత్తమా.
ఉపయేమే పునశ్చైవ యాచిత్వా భగవాన్భవః। దాక్షీ ధాతృవిధాతారౌ భృగోః ఖ్యాతిరసూయత
భగవంతుడు భవుడు మళ్లీ ఆమెను కోరుకొని పెళ్లి చేసుకున్నాడు; దక్షుని నుండి ధాత, విధాత జన్మించారు, భృగువుని నుండి ఖ్యాతి పుట్టింది.
శ్రియం చ దేవదేవస్య పత్నీ నారాయణస్య యా
దేవతలకీ దేవుడైన నారాయణునికి భార్య అయిన శ్రీదేవి గురించి,
భీష్మ ఉవాచ। క్షీరాబ్ధౌ తు తథా లక్ష్మీః కిలోత్పన్నా మయా శ్రుతా। ఖ్యాత్యాం భృగోః సముత్పన్నా ఏతదాహ కథం భవాన్
భీష్ముడు ఇలా అడిగాడు: 'క్షీరసాగరంలో లక్ష్మీదేవి ఉద్భవించిందని, అలాగే భృగు మహర్షికి కుమార్తె అయిన ఖ్యాతిగా జన్మించిందని నేను విన్నాను. దీనికి కారణం ఏమిటి? మీరు వివరంగా చెప్పగలరా?'
కథం చ దక్షదుహితా దేహం త్యక్తవతీ శుభా। మేనాయాం గర్భసంభూతిముమాయా జన్మ ఏవ చ
డక్షుని కుమార్తె అయిన ఆ మంగళకరమైన అమ్మవారు తన శరీరాన్ని ఎందుకు వదిలింది? అలాగే మేనాదేవి గర్భంలో ఉమాదేవి ఎలా జన్మించింది?
కిమర్థం దేవదేవేన పత్నీ హైమవతీ కృతా। విరోధం చాథ దక్షేణ భగవాంస్తు బ్రవీతు మే
దేవతలకీ దేవుడైన శివుడు హిమవంతుని కుమార్తెను భార్యగా ఎందుకు చేసుకున్నాడు? డక్షునితో జరిగిన విరోధానికి అసలు కారణం ఏమిటి? మహర్షీ, దయచేసి నాకు వివరంగా చెప్పండి.
పులస్త్య ఉవాచ। ఇదం చ శృణు భూపాల యత్పృష్టోహమిహ త్వయా। శ్రీసంబంధో మయాప్యేష శ్రుత ఆసీత్పితామహాత్
పులస్త్యుడు ఇలా చెప్పాడు: 'ఓ రాజా, నువ్వు అడిగిన విషయాన్ని ఇప్పుడు నేను చెబుతాను. శ్రీదేవి గురించి ఈ కథను నేను కూడా నా తాతగారు చెప్పినట్లుగా విన్నాను.'
అత్రిపుత్రస్తు దుర్వాసాః పరిభ్రామ్యన్మహీమిమామ్। విద్యాధరీకరేమాలాం దృష్ట్వా సౌగన్ధికీం శుభామ్
అత్రి మహర్షికి కుమారుడైన దుర్వాసుడు ఈ భూమి మీద సంచరిస్తూ, ఒక విద్యాధర యువతిపై ఉన్న సుగంధమయమైన పుష్పమాలను చూశాడు.
యాచయామాస మే దేహి జటాజూటే కరోమ్యహమ్। ఇతి విద్యాధరీ తేన పృష్టా సా ఋషిణా తథా
ఆ మాలను నాకు ఇవ్వు, నేను నా జటలో వేసుకుంటాను అని ఆ ఋషి విద్యాధర యువతిని అడిగాడు.
దదౌ తస్మై ముదాయుక్తా తాం మాలాం స తదా నృప। గృహీత్వా సుచిరం కాలం శిరోమాలాం బబంధ హ
ఆమె ఆనందంతో ఆ మాలను ఆయనకు ఇచ్చింది. దుర్వాసుడు ఆ మాలను తీసుకుని, చాలా కాలం తన తలపై ధరించాడు.