విభజాత్మానమిత్యుక్త్వా తం బ్రహ్మాంతర్దధేః తతః। తథోక్తోసౌ ద్విధా స్త్రీత్వం పురుషత్వం తథాకరోత్
“నీను నీ రూపాన్ని విడగొట్టు” అని బ్రహ్మ ఆజ్ఞాపించి, వెంటనే అంతర్ధానమయ్యాడు. అప్పుడు రుద్రుడు ఆజ్ఞ ప్రకారం తనను ఇద్దరుగా — ఒకదాన్ని ఆడగా, మరొకదాన్ని మగగా — విడగొట్టాడు.
బిభేద పురుషత్వం చ దశధా చైకధా చ సః। సౌమ్యాసౌమ్యైస్తథా రూపైః శాంతైః స్త్రీత్వం చ స ప్రభుః
ఆ ప్రభువు తన మగ రూపాన్ని పది భాగాలుగా, ఒక్క భాగంగా కూడా పంచాడు. అలాగే, తన ఆడ రూపాన్ని మృదువైనవిగా, ఉగ్రమైనవిగా, శాంతమైనవిగా కూడా విడగొట్టాడు.
బిభేద బహుధా చైవ స్వరూపైరసితైః సితైః। తతో బ్రహ్మా స్వయంభూతం పూర్వం స్వాయంభువం ప్రభుమ్
ఆయన తనను మరికొన్ని రూపాలుగా, నలుపు రంగు, తెలుపు రంగు రూపాలుగా కూడా విభజించాడు. ఆ తరువాత స్వయంభూ బ్రహ్మ మొదటగా స్వాయంభువ మనువును సృష్టించాడు.
ఆత్మానమేవ కృతవాన్ప్రజాపత్యే మనుం నృప। శతరూపాం చ తాం నారీం తపోనిర్ద్ధూతకల్మషామ్
ఓ రాజా! బ్రహ్మ తనను తానే ప్రజాపతి అయిన మనువుగా చేసుకున్నాడు. అలాగే, తపస్సుతో పవిత్రమైన శతరూప అనే ఆడవారిని కూడా సృష్టించాడు.
స్వాయంభువో మనుర్నామ పత్నీత్వే జగృహే ప్రభుః। తస్మాచ్చ పురుషాద్దేవీ శతరూపా వ్యజాయత
స్వాయంభువుడు అనే ప్రభువు ఆమెను తన భార్యగా స్వీకరించాడు. ఆ పురుషుని నుండి శతరూప అనే దేవి జన్మించింది.
ప్రియవ్రతోత్తాతనపాద ప్రసూత్యాకూతి సంజ్ఞితమ్। దదౌ ప్రసూతిం దక్షాయ ఆకూతిం రుచయే పురా
ప్రియవ్రతుడు, ఉత్తానపాదుడు, ప్రసూతి, ఆకూతి అనే వారు జన్మించారు. ప్రసూతిని దక్షునికి ఇచ్చారు, ఆకూతిని రుచికి ఇచ్చారు.
ప్రజాపతిః స జగ్రాహ తయోర్జజ్ఞే స దక్షిణః। పుత్రో యజ్ఞో మహాభాగ దంపత్యోర్మిథునం తతః
ప్రజాపతి వారు ఆ ఇద్దరిని భార్యలుగా చేసుకున్నాడు. వారిద్దరి నుండి దక్షిణుడు జన్మించాడు. ఆ దంపతులకు యజ్ఞుడు అనే మహాభాగుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు.
యజ్ఞస్య దక్షిణాయాం తు పుత్రా ద్వాదశ జజ్ఞిరే। యామా ఇతి సమాఖ్యాతా దేవాః స్వాయంభువే మనౌ
యజ్ఞుడు, దక్షిణ నుండి పన్నెండు మంది కుమారులు పుట్టారు. వారిని యాములు అని పిలిచేవారు. స్వాయంభువ మనువు కాలంలో వారు దేవతలుగా ఉన్నారు.
ప్రసూత్యాం చ తథా దక్షశ్చతస్రో వింశతిం తథా। ససర్జ కన్యాస్తాసాం తు సమ్యఙ్నామాని మే శృణు
ప్రసూతి ద్వారా దక్షుడు ఇరవై నాలుగు కుమార్తెలను సృష్టించాడు. వాటి పేర్లు నేను చెప్పబోతున్నాను, విను.
శ్రద్ధా లక్ష్సీర్ధృతిః పుష్టిస్తుష్టిర్మేధా క్రియా తథా। బుద్ధిర్లజ్జావపుః శాంతిర్ఋద్ధిః కీర్తిస్త్రయోదశీ
శ్రద్ధ, లక్ష్మీ, ధృతి, పుష్టి, తుష్టి, మేధ, క్రియ, బుద్ధి, లజ్జ, వపు, శాంతి, ఋద్ధి, కీర్తి — ఇవి పదమూడు.
పత్న్యర్థం ప్రతిజగ్రాహ ధర్మో దాక్షాయిణీః ప్రభుః। తాభ్యః శిష్టా యవీయస్య(స్ప?) ఏకాదశ సులోచనాః
ధర్ముడు ప్రభువు, దక్షుని కుమార్తెలను భార్యలుగా స్వీకరించాడు. వారిలోనుండి అందమైన కళ్లతో పదకొండు చిన్నవారు పుట్టారు.
ఖ్యాతిః సత్యథ సంభూతిః స్మృతిః ప్రీతిః క్షమా తథా। సన్నతిశ్చానసూయా చ ఊర్జ్జా స్వాహా స్వధా తథా
ఖ్యాతి, సత్య, సంభూతి, స్మృతి, ప్రీతి, క్షమ, సన్నతి, అనసూయ, ఊర్జ, స్వాహా, స్వధా — ఇవి కూడా.
భృగుర్భవో మరీచిశ్చ తథా చైవాంగిరా మునిః। అహం చ పులహశ్చైవ క్రతుర్మునివరస్తథా
భృగు, భవుడు, మరీచి, అలాగే అంగిరసు మహర్షి, నేను, పులహుడు, అలాగే మహర్షుల్లో ప్రముఖుడైన క్రతువు — వీరంతా ఉన్నారు.
అత్రిర్వసిష్ఠో వహ్నిశ్చ పితరశ్చ యథాక్రమమ్। ఖ్యాత్యాద్యా జగృహుః కన్యా మునయో రాజసత్తమ
అత్రి, వశిష్ఠుడు, వహ్ని, పితృదేవతలు — వీరంతా క్రమంగా, ఖ్యాతి మొదలైన కుమార్తెలను మహర్షులు స్వీకరించారు, రాజశ్రేష్ఠ.
శ్రద్ధా కామం బలం లక్ష్మీర్నియమం ధృతిరాత్మజమ్। సంతోషం చ తథా తుష్టిర్లోభం పుష్టిరసూయత
శ్రద్ధ, కోరిక, బలము, ఐశ్వర్యం, నియమం, ధైర్యం కుమారుడిగా, సంతృప్తి, ఆనందం, లోభం, పోషణ — ఇవన్నీ జన్మించాయి.
మేధా శ్రుతం క్రియా దణ్డం నయం వినయమవే చ। బోధం బుద్ధిస్తథా లజ్జా వినయం వపురాత్మజమ్
మెదడు, విద్య, కార్యం, శిక్ష, నీతి, వినయం, జ్ఞానం, బుద్ధి, లజ్జ, వినయం, అందం కుమారుడిగా జన్మించాయి.
వ్యవసాయం ప్రజజ్ఞే వై క్షేమం శాన్తిరసూయత। సుఖమృద్ధిర్యశః కీర్తిరిత్యేతే ధర్మసూనవః
దృఢ సంకల్పం జన్మించింది, రక్షణ, శాంతి కలిగాయి; సుఖం, సంపద, ఖ్యాతి, మహిమ — ఇవన్నీ ధర్ముని కుమారులు.
కామాన్నందీ సుతం హర్షం ధర్మపౌత్రమసూయత। హింసా భార్యాత్వధర్మస్య తస్య జజ్ఞే తదానృతం
కామం, ఆనందం, హర్షం కుమారులుగా, హర్షుడు ధర్ముని మనవడిగా జన్మించాడు; హింస అధర్ముని భార్యగా, ఆమె నుండి అబద్ధం పుట్టింది.
కన్యా చ నికృతిస్తాభ్యాం భయం నరక ఏవ చ। మాయా చ వేదనా చైవ మిథునం ద్వంద్వమేవ చ
ఒక కుమార్తె నికృతిగా, వారిద్దరిలో భయం, నరకం పుట్టాయి; మాయ, బాధ కూడా జంటగా, ద్వంద్వం కూడా జన్మించాయి.
తయోర్జజ్ఞేథ వై మాయా మృత్యుం భూతాపహారిణమ్। వేదనాయాస్తతశ్చాపి దుఃఖం జజ్ఞేథ రౌరవాత్
వారిద్దరిలో మాయ నుండి మరణం, ప్రాణులను తీసుకెళ్లే వాడు జన్మించాడు; బాధ నుండి రౌరవం అనే దుఃఖం పుట్టింది.
మృత్యోర్వ్యాధిజరాశోక తృష్ణాక్రోధాశ్చ జజ్ఞిరే। దుఃఖోత్తరాః స్మృతా హ్యేతే సర్వే చాధర్మలక్షణాః
మరణం నుండి వ్యాధి, వృద్ధాప్యం, శోకం, దాహం, కోపం పుట్టాయి; ఇవన్నీ దుఃఖపు సంతానం, అధర్మ లక్షణాలు.
నైషాం భార్యాస్తి పుత్రో వా తే సర్వే హ్యూర్ద్ధ్వరేతసః। రౌద్రాణ్యేతాని రూపాణి బ్రహ్మణో నృవరాత్మజ
వాటికి భార్యా, కుమారుడు లేరు; ఇవన్నీ ఊర్ధ్వరేతస్సు; వీటన్నీ భయంకరమైన రూపాలు, ఓ మానవోత్తమా, ఇవన్నీ బ్రహ్మునివే.
నిత్యం ప్రలయహేతుత్వం జగతోస్య ప్రయాంతి వై। రుద్రసర్గం ప్రవక్ష్యామి యథా బ్రహ్మా చకార హా(?)
ఇవి ఎప్పుడూ జగత్తుకు వినాశనాన్ని కలిగిస్తాయి; ఇప్పుడు రుద్రుని సృష్టిని, బ్రహ్మ చేసిన విధంగా చెబుతాను.
కల్పాదావాత్మనస్తుల్యం సుతం ప్రధ్యాయతస్తతః। ప్రాదురాసీత్ప్రభోరంకే కుమారో నీలలోహితః
కల్ప ప్రారంభంలో తనలాంటి కుమారుని ఆలోచిస్తూ, ప్రభువు ఒడిలో నీలం, ఎరుపు రంగుల కుమారుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
రుదన్వై సుస్వరం సోథ ద్రవంశ్చ నృపసత్తమ। కిం రోదిషీతి తం దేవో రుదంతం ప్రత్యువాచ హ
అతడు గట్టిగా ఏడ్చి కన్నీళ్లు పారేశాడు, ఓ రాజోత్తమా; దేవుడు అతన్ని ఏడుస్తూ చూసి పలికాడు.
నామధేహీతి తం సోథ ప్రత్యువాచ ప్రజాపతిమ్। రోదనాద్రుద్రనామాసి మా రోదీర్ధైర్యమావహ
‘నీ పేరు ఏమిటి?’ అని అడిగినప్పుడు, ప్రాణికర్త ఇలా అన్నాడు: ‘నీవు ఏడుస్తున్నావు కాబట్టి నీవు రుద్రుడవు; ఇక ఏడవకూ, ధైర్యంగా ఉండు.’
ఏవముక్తః పునస్సోథ సప్తకృత్వో రురోద హ। తతోన్యాని దదౌ తస్మై సప్తనామాని వై ప్రభుః ౨౦౦ 1.3.
అలా చెప్పగానే, అతడు మళ్లీ ఏడు సార్లు ఏడ్చాడు; అప్పుడు ప్రభువు అతనికి మరొకటి ఏడు పేర్లు ఇచ్చాడు.
మూర్త్తీనాం చైవమష్టానాం స్థానాన్యష్టౌ చకార హ। భవం శర్వమథేశానం తథా పశుపతిం నృప
ఈ ఎనిమిది రూపాలకు ఎనిమిది స్థలాలు ఏర్పరిచాడు: భవ, శర్వ, ఈశాన, పశుపతి, ఓ రాజా,
భీమముగ్రం మహాదేవమువాచ స పితామహః। సూర్యో జలం మహీ వహ్నిర్వాయురాకాశమేవ చ
భీమ, ఉగ్ర, మహాదేవుడు — వీటికి పితామహుడు పేర్లు పెట్టాడు; సూర్యుడు, నీరు, భూమి, అగ్ని, గాలి, ఆకాశం,
దీక్షితో బ్రాహ్మణః సోమ ఇత్యేతే తనవః కమాత్। ఏవం ప్రకారో రుద్రోసౌ సతీం భార్యామవిందత
దీక్షితుడు బ్రాహ్మణుడు, సోముడు — ఇవన్నీ అతని రూపాలు; ఇలా రుద్రుడు సతీని భార్యగా పొందాడు.