ఏతాని సృష్ట్వా భగవాన్బ్రహ్మా తచ్ఛక్తిచోదితః। తతః స్వచ్ఛందతోఽన్యాని వయాంసి వయసోఽసృజత్
ఇలా వీటిని సృష్టించిన బ్రహ్మదేవుడు, ఆ శక్తి ప్రేరణతో, తన ఇష్టానుసారం మరికొన్ని పక్షులను కూడా సృష్టించాడు.
అవయో వక్షసశ్చక్రే ముఖతోజాంశ్చ సృష్టవాన్। సృష్టవానుదరాద్గాశ్చ మహిషాంశ్చ ప్రజాపతిః
తన ఛాతి నుంచి పక్షులను, నోటి నుంచి మేకలను, పొట్ట నుంచి ఆవులను, మహిషులను ప్రాణికర్త అయిన బ్రహ్మ సృష్టించాడు.
పద్భ్యాం చాశ్వాన్స మాతంగాన్రాసభాన్గవయాన్మృగాన్। ఉష్ట్రానశ్వతరాంశ్చైవ న్యంకూనన్యాశ్చ జాతయః
తన కాళ్ల నుంచి గుర్రాలు, ఏనుగులు, గాడిదలు, అడవి ఎద్దులు, జింకలు, ఒంటెలు, ముళ్లు, ఇంకా ఇతర జాతులను సృష్టించాడు.
ఓషధ్యః ఫలమూలిన్యో రోమభ్యస్తస్య జజ్ఞిరే। త్రేతాయుగముఖే బ్రహ్మా కల్పస్యాదౌ నృపోత్తమ
తన జుట్టు నుంచి ఫలమూలాలతో కూడిన ఔషధ మొక్కలు పుట్టాయి. త్రేతాయుగ ప్రారంభంలో, కల్ప ప్రారంభంలో ఇవన్నీ పుట్టాయి, ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా!
సృష్ట్వా పశ్వోషధీస్సమ్యక్యుయోజ స తదాధ్వరే। గామజం మహిషమ్మేషమశ్వాశ్వతరగర్దభాన్
ప్రాణులు, ఔషధ మొక్కలను సరిగ్గా సృష్టించి, వాటిని యజ్ఞానికి కేటాయించాడు. ఆవు, మేక, మహిషి, గొర్రె, గుర్రం, ముళ్లు, గాడిదను యజ్ఞానికి సమర్పించాడు.
ఏతాన్గ్రామ్యపశూనాహురారణ్యాంశ్చ నిబోధమే। శ్వాపదో ద్విఖురో హస్తీ వానరః పఞ్చమః ఖగః
ఇవి గ్రామంలో పెంచే జంతువులు. ఇప్పుడు అడవి జంతువుల గురించి విను: మాంసాహారి, రెండు పాదాల గలవారు, ఏనుగు, కోతి ఐదవది, పక్షి.
ఉష్ట్రకాః పశవష్షష్ఠాస్సప్తమాస్తు సరీసృపాః। గాయత్రం చ ఋచశ్చైవ త్రివృత్సోమం రథన్తరమ్
ఒంటెలు ఆరో రకమైన జంతువులు, సరీసృపాలు ఏడవ రకం. గాయత్రి, ఋచ, త్రివృత్, సోమ, రథంతరం కూడా ఉన్నాయి.
అగ్నిష్టోమం చ యజ్ఞానాం నిర్మమే ప్రథమాన్ముఖాత్। యజూంషి త్రైష్టుభం ఛన్దః స్తోమం పఞ్చదశం తథా
యజ్ఞాలలో ప్రథమమైన అగ్నిష్టోమాన్ని తన నోటి నుంచి సృష్టించాడు. యజుర్వేద మంత్రాలు, త్రిష్టుప్ ఛందస్సు, పందొమ్మిదవ స్థోమాన్ని కూడా సృష్టించాడు.
బృహత్సామ తథోక్థం చ దక్షిణాదసృజన్ముఖాత్। సామాని జగతీచ్ఛన్దః స్తోమం సప్తదశం తథా
దక్షిణ ముఖం నుంచి బృహత్సామ, ఉక్తాన్ని సృష్టించాడు. సామవేద గీతాలు, జగతీ ఛందస్సు, పదిహేడవ స్థోమాన్ని కూడా సృష్టించాడు.
వైరూపమతిరాత్రం చ పశ్చిమాదసృజన్ముఖాత్। ఏకవింశమథర్వాణమప్తోర్యామాణమేవ చ
పశ్చిమ ముఖం నుంచి వైరూపం, అతిరాత్ర యాగాన్ని సృష్టించాడు. ఇరవై ఒకటి భాగాల అథర్వణం, అప్తోర్యామ యాగాన్ని కూడా సృష్టించాడు.
ఆనుష్టుభం సవైరాజముత్తరాదసృజన్ముఖాత్। ఉచ్చావచాని భూతాని గాత్రేభ్యస్తస్య జజ్ఞిరే
ఉత్తర ముఖం నుంచి అనుష్టుప్, సవైరాజం ఛందస్సులను సృష్టించాడు. ఆయన అవయవాల నుంచి వివిధ రూపాలున్న ప్రాణులు పుట్టాయి.
సురాసురపితౄన్సృష్ట్వా మనుష్యాంశ్చ ప్రజాపతిః। తతః పునః ససర్జాసౌ స కల్పాదౌ పితామహః
దేవతలు, అసురులు, పితృదేవతలు, మనుష్యులను సృష్టించిన ప్రాణికర్త బ్రహ్మ, కల్ప ప్రారంభంలో మళ్లీ వారిని సృష్టించాడు.
యక్షాన్పిశాచాన్గంధర్వాంస్తథైవాప్సరసాం గణాన్। సిద్ధకిన్నరరక్షాంసి సింహాన్పక్షిమృగోరగాన్
యక్షులు, పిశాచులు, గంధర్వులు, అలాగే అప్సరసల సమూహాలు, సిద్ధులు, కిన్నరులు, రాక్షసులు, సింహాలు, పక్షులు, మృగాలు, పాములు— ఇవన్నీ కూడా ఆయన సృష్టించాడు.
అవ్యయం చ వ్యయం చైవ యదిదం స్థాణుజంగమమ్। తత్ససర్జ తదా బ్రహ్మా భగవానాదికృద్విభుః
నశించేవి, నశించనివి, నిలిచినవి, కదిలే జీవులు— ఇవన్నీ ఆ సమయంలో ఆ పరమేశ్వరుడు, ఆదికర్త అయిన బ్రహ్మ దేవుడు సృష్టించాడు.
తేషాం యే యాని కర్మాణి ప్రాక్సృష్ట్యాం ప్రతిపేదిరే। తాన్యేవ ప్రతిపద్యంతే సృజ్యమానాః పునః పునః
మునుపటి సృష్టిలో వారు పొందిన కర్మలు, మళ్ళీ మళ్ళీ పుట్టేటప్పుడు, అదే విధంగా వారికి కలుగుతుంటాయి.
హింస్రాహింస్రే మృదుక్రూరే ధర్మాధర్మావృతానృతే। తద్భావితాః ప్రపద్యంతే తస్మాత్తత్తస్య రోచతే
హింస, అహింస, మృదుత్వం, క్రూరత్వం, ధర్మం, అధర్మం, సత్యం, అసత్యం— ఎవరి స్వభావం ఎలా ఉంటే, వారు అదే దారిని ఎంచుకుంటారు; అది వారికే ఇష్టంగా మారుతుంది.
ఇంద్రియార్థేషు భూతేషు శరీరేషు చ స ప్రభుః। నానాత్త్వం వినియోగం చ ధాతైవ వ్యసృజత్స్వయం
ఇంద్రియాల విషయాలలో, భూతాలలో, శరీరాలలో ఆ ప్రభువు తానే అనేక రూపాలు, విధులను ఏర్పరిచాడు.
నామరూపం చ భూతానాం కృత్యానాం చ ప్రపంచనమ్। వేదశబ్దేభ్య ఏవాదౌ దేవాదీనాం చకార సః
భూతాలకు పేర్లు, రూపాలు, వారి విధులు— ఇవన్నీ దేవతలకూ ఇతరులకూ మొదట్లో వేదమంత్రముల ప్రకారం ఆయన ఏర్పరిచాడు.
ఋషీణాం నామధేయాని యథా వేదే శ్రుతాని వై। యథానియోగం యోగ్యాని అన్యేషామపి సోకరోత్
వేదంలో వినిపించే ఋషుల పేర్లను వారికి తగినట్లు ఇచ్చాడు; అలాగే ఇతరులకు కూడా యోగ్యతను బట్టి పేర్లు కట్టాడు.
యథర్తావృతులింగాని నానారూపాణి పర్యయే। దృశ్యంతే తానితాన్యేవ తథా భావా యుగాదిషు
ఋతువుల్లో అనేక లక్షణాలు, రూపాలు క్రమంగా కనిపించునట్లు, యుగాది సమయాల్లో కూడా ఆ స్థితులే మళ్లీ మళ్లీ ప్రత్యక్షమవుతాయి.
కరోత్యేవంవిధాం సృష్టిం కల్పాదౌ స పునఃపునః। సిసృక్షుశ్శక్తియుక్తోసౌ సృజ్య శక్తిప్రచోదితః
ప్రతి కల్ప ప్రారంభంలో, సృష్టించాలనే ఆకాంక్షతో, శక్తితో కూడి, ఆ బ్రహ్మ దేవుడు మళ్లీ మళ్లీ ఇలాంటి సృష్టిని చేస్తుంటాడు.
భీష్మ ఉవాచ। అర్వాక్స్రోతాస్తు కథితో భవతా యస్తు మానుషః। బ్రహ్మన్విస్తరతో బ్రూహి బ్రహ్మా తమసృజద్యథా
భీష్ముడు అన్నాడు: మానవ సృష్టి ఎలా జరిగిందో మీరు వివరంగా చెప్పారు. బ్రహ్మ దేవుడు దానిని ఎలా సృష్టించాడో విస్తరించి చెప్పండి.
యథా సవర్ణానసృజద్గుణాంశ్చ స మహామునే। యచ్చ తేషాం స్మృతం కర్మ విప్రాదీనాం తదుచ్యతామ్
ఆ మహర్షీ! ఆయన వారిని ఎలా, ఏ రంగులో, ఏ లక్షణాలతో సృష్టించాడో చెప్పండి. బ్రాహ్మణులు మొదలైనవారి కర్తవ్యాలు ఏమిటో కూడా వివరించండి.
పులస్త్య ఉవాచ। సత్వాభిధ్యాయినః పూర్వం సిసృక్షోర్బ్రహ్మణః ప్రజాః। అజాయంత కురుశ్రేష్ఠ సత్వోద్రిక్తా ముఖాత్ప్రజాః
పులస్త్యుడు అన్నాడు: సృష్టించాలనే సంకల్పంతో బ్రహ్మ దేవుని నోటినుండి సత్వగుణం ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాణులు ముందుగా పుట్టారు, ఓ కురువంశశ్రేష్ఠ.
వక్షసో రజసోద్రిక్తాస్తథాన్యా బ్రహ్మణోభవన్। రజసస్తమసశ్చైవ సముద్రిక్తాస్తథోరుతః
బ్రహ్మ దేవుని ఛాతి నుండి రజోగుణం అధికంగా ఉన్నవారు, తొడల నుండి రజస్సు, తమస్సు కలిసినవారు పుట్టారు.
పద్భ్యామన్యాః ప్రజా బ్రహ్మా ససర్జ కురుసత్తమ। తమఃప్రధానాస్తాః సర్వాశ్చాతుర్వర్ణ్యమిదం తతః
అతని పాదాల నుండి మిగతా ప్రాణులు పుట్టారు, ఓ కురువంశశ్రేష్ఠ. వీరందరిలో తమోగుణమే ప్రధానంగా ఉండేది. అలా ఈ నాలుగు వర్ణాలు ఏర్పడ్డాయి.
బ్రాహ్మణాః క్షత్రియా వైశ్యాః శూద్రాశ్చ నృపసత్తమ। పాదోరువక్షస్థలతో ముఖతశ్చ సముద్గతాః
బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు— ఓ రాజశ్రేష్ఠ! వీరు పాదాల నుండి, తొడల నుండి, ఛాతి నుండి, నోటినుండి పుట్టారు.
యజ్ఞనిష్పత్తయే సర్వమేతద్బ్రహ్మా చకార హ। చాతుర్వర్ణ్యం మహారాజ యజ్ఞసాధనముత్తమమ్
యజ్ఞసాధన కోసం బ్రహ్మ దేవుడు ఈ నాలుగు వర్ణాలను సృష్టించాడు, మహారాజా! ఇవే ఉత్తమమైన యజ్ఞ మార్గాలు.
యజ్ఞేనాప్యాయితా దేవా వృష్ట్యుత్సర్గేణ మానవాః। ఆప్యాయంతే ధర్మయజ్ఞా యతః కల్యాణహేతవః
యజ్ఞాల వల్ల దేవతలు సంతృప్తి చెందుతారు; వర్షం కురిసినప్పుడు మనుషులు సంతోషిస్తారు. ధర్మయజ్ఞాలే శుభఫలితాలకు కారణం.
నిష్పద్యంతే నరైస్తే తు సుకర్మనిరతైః సదా। విరుద్ధాచరణాపేతైః సద్భిః సన్మార్గగామిభిః
శుభకార్యాలలో నిత్యం నిమగ్నమై, చెడ్డ ప్రవర్తనను వదిలి, సద్గుణాలు కలిగి, సన్మార్గంలో నడిచే మనుషుల వల్ల ఇవన్నీ ఫలిస్తాయి.