ప్రయాంతి తోయాని ఖురాగ్రవిక్షతే రసాతలేఽధకృతశబ్దసంతతిః। బలాహకానాం చ తతి స్తుతస్య శ్వాసానిలాస్తా పరితః ప్రయాతి
గుర్రపు కాళ్లతో నీళ్లు చీల్చబడగా అవి గట్టిగా శబ్దం చేస్తూ లోకాలలోకి పోతున్నాయి. ఆకాశంలో ఉన్న మేఘాల ఊపిరి గాలులు చుట్టూ తిరుగుతున్నాయి.
ఉత్తిష్ఠతస్తస్య జలార్ద్రకుక్షేర్మహావరాహస్య మహీం విదార్య। విధూన్వతో వేదమయం శ(శి?)రీరం రోమాంతరస్థా మునయో జుషంతి
నీటితో తడిసిన పొట్టతో ఉన్న మహావరాహుడు భూమిని చీల్చి పైకి లేచినప్పుడు, అతని వేదమయమైన శరీరంలోని రోమరంధ్రాల్లో ఉన్న మునులు, అతను తన శరీరాన్ని ఊపుతుండగా ఆనందిస్తున్నారు.
జనేశ్వరాణాం పరమేశ కేశవ ప్రభుర్గదా శంఖదరాసిచక్రధృక్। ప్రభూతి నాశ స్థితి హేతురీశ్వరస్త్వమేవ నాన్యత్పరమం చ యత్పదమ్
ప్రభూ, పరమేశ్వరా, కేశవా, మానవుల పాలకుడా, గద, శంఖం, చక్రాన్ని ధరించినవాడా, సృష్టి, లయ, స్థితికి కారణమైనవాడా, నీవే పరమమైనవాడు, నీకు మించిన స్థానం మరొకటి లేదు.
పాదేషు వేదాస్తవ యూపదంష్ట్రా దంతేషు యజ్ఞాః శ్రుతయశ్చ వక్త్రే। హుతాశ జిహ్వోసి తనూరుహాణి దర్భాః ప్రభో యజ్ఞపుమాంస్త్వమేవ
నీ పాదాలలో వేదాలు ఉన్నాయి, నీ దంతాలు యాగస్తంభాలు, నోరు, పళ్ళల్లో యజ్ఞాలు, శాస్త్రాలు ఉన్నాయి. నీ నాలుకపై అగ్ని, నీ శరీర రోమాలు దర్భలు. ప్రభూ, నీవే యజ్ఞస్వరూపుడవు.
ద్యావాపృథివ్యోరతులప్రభావ యదంతరం తద్వపుషా తవైవ। వ్యాప్తం జగద్వాపి సమస్తమేతద్ధితాయ విశ్వస్య విభో భవత్వమ్
పరమ ప్రభావంతో ఉన్న ఆకాశం, భూమి మధ్య ఖాళీ నీ రూపంతో నిండిపోయింది. ప్రభూ, ఈ జగత్తంతా నీ వల్లే వ్యాపించిఉంది, సర్వజనుల మేలుకోసమే నీవు ఉన్నావు.
పరమాత్మా త్వమేవైకో నాన్యోస్తి జగతః పతే
ప్రభూ, నీవే పరమాత్మ, జగత్తు పాలకుడా, నీకు సమానమైనవాడు మరొకరు లేరు.
తవైష మహిమా యేన వ్యాప్తమేతచ్చరాచరం। జ్ఞానస్వరూపమఖిలం జగదేతదబుద్ధయః
ఈ చరాచర జగత్తంతా నీ మహిమ వల్ల వ్యాపించింది. ఇది అంతా జ్ఞానస్వరూపమే అయినా, అజ్ఞానులు దాన్ని గ్రహించరు.
అర్థస్వరూపం పశ్యంతో భ్రామ్యంతే తమసః ప్లవే। యే తు జ్ఞానవిదశ్శుద్ధచేతసస్తేఽఖిలం జగత్ ౫౦ 1.3.
వస్తువుల రూపాన్ని మాత్రమే చూసేవారు అజ్ఞానంలో తేలుతూ తిరుగుతారు. కానీ, శుద్ధమైన మనస్సుతో జ్ఞానం తెలిసినవారు ఈ జగత్తంతా చూస్తారు.
జ్ఞానాత్మకం ప్రపశ్యంతి త్వద్రూపం పరమేశ్వర। ప్రసీద సర్వభూతాత్మన్భవాయ జగతస్త్విమామ్
పరమేశ్వరా, నీ రూపాన్ని జ్ఞానంగా గ్రహించే వారు ఉన్నారు. సర్వభూతాత్ముడా, జగత్తు మేలుకోసం దయచూపించు.
ఉద్ధరోర్వీమమేయాత్మన్నిమగ్నామబ్జలోచన। సత్వోద్రిక్తోసి భగవన్గోవింద పృథివీమిమామ్
కమలనేత్రుడా, కొలవలేని వాడా, ఈ భూమిని పైకి ఎత్తు. సద్గుణాలనిండిన గోవిందా, ఈ భూమిని రక్షించు.
సముద్ధర భవాయేశ కురు సర్వజగద్ధితం। ఏవం సంస్తూయమానశ్చ పరమాత్మా మహీధరః
ప్రభూ, జగత్తు మేలుకోసం ఈ భూమిని పైకి ఎత్తు. ఇలా స్తుతించబడుతూ, పరమాత్మ, భూమిని మోసేవాడు
ఉజ్జహార క్షితిం క్షిప్రం న్యస్తవాన్స మహార్ణవే। తస్యోపరి జలౌఘేస్య మహతీ నౌరివస్థితా
వేగంగా భూమిని పైకి ఎత్తి, మహాసముద్రంపై ఉంచాడు. ఆ భూమిపై, నీటి సముదాయం పెద్ద నౌకలా నిలిచింది.
తతః క్షితిం సమాం కృత్వా పృథివ్యామచినోద్గిరీన్। యథావిభాగం భగవాననాదిః పురుషోత్తమః
తర్వాత భూమిని సమతలంగా చేసి, ఆదిపురుషుడు, భూమిపై పర్వతాలను వాటి భాగాల ప్రకారం ఏర్పాటు చేశాడు.
భూవిభాగం తతః కృత్వా సప్తద్వీపాన్యథాతథం। భూతాద్యాంశ్చతురోలోకాన్పూర్వవత్సమకల్పయత్
భూమిని విభజించి, ఏడుద్వీపాలను మునుపటిలా ఏర్పరిచాడు. భూతాదుల నుండి నాలుగు లోకాలను కూడా మునుపటిలా సృష్టించాడు.
బ్రహ్మణే విష్ణునా పూర్వమేతదేవ ప్రదర్శితం। తుష్టేన దేవదేవేన త్వం దేవః పురుషోత్తమః
ఇది మునుపు విష్ణువు బ్రహ్మకు చూపించాడు. దేవతలకు సంతృప్తి ఇచ్చిన దేవదేవుడవు నీవే పరమపురుషుడవు.
త్వయా మయా జగచ్చేదం ధార్యం పాల్యం చ యత్నతః। యేషాం త్వసురముఖ్యానాం వరో దత్తో మయాధునా
ఈ జగత్తును నీవు, నేను జాగ్రత్తగా మోయాలి, కాపాడాలి. అసురులలో ముఖ్యులకు నేను ఇప్పుడే వరం ఇచ్చాను.
దేవానాం హితకామేన హంతవ్యాస్తే త్వయా విభో। అహం సృష్టిం కరిష్యామి సా చ పాల్యా త్వయా విభో
దేవతల మేలుకోసం నీవు వారిని సంహరించాలి ప్రభూ. నేను సృష్టిని చేస్తాను, నీవు దాన్ని కాపాడాలి ప్రభూ.
ఏవముక్తో గతో విష్ణుర్దేవాదీనసృజద్విభుః। అబుద్ధిపూర్వకస్తస్య ప్రాదుర్భూతస్తమోమయః
ఇలా చెప్పిన తర్వాత, విష్ణువు వెళ్లిపోయాడు. ప్రభువు దేవతలను సృష్టించాడు. కానీ, ఆయన నుండి తెలియకుండానే ఒక అంధకారమయమైన జీవి పుట్టాడు.
తమో మోహో మహామోహస్తామిస్రో హ్యన్ధసంజ్ఞకః। పంచధావస్థితః సర్గో ధ్యాయతస్తు మహాత్మనః
చీకటి, మాయ, గొప్ప మోహం, తామిస్రం, అంధసంజ్ఞ అనే ఐదు రూపాలలో ఈ సృష్టి మహాత్ముడు ధ్యానం చేయగా ఏర్పడింది.
బహిరంతశ్చాప్రకాశః సంవృతాత్మా నగాత్మకః। ముఖ్యానాగాయతశ్చోక్తా ముఖ్యసర్గస్తతస్త్వయం
బయట, లోపల ఎక్కడా వెలుగు లేకుండా, అంతరంగం మూసివుండి, చెట్ల స్వభావంతో ఉన్నది. ఇది ప్రధానమైన జీవుల మొదటి సృష్టిగా చెప్పబడింది.
తం దృష్ట్వా సాధకం సర్గమమన్యదపరం ప్రభుః। తస్యాభిధ్యాయతస్సర్గస్తిర్యక్స్రోతోభ్యవర్తత
ఆ సృష్టి ఫలితం ఇవ్వలేదని గమనించి, ప్రభువు ఇంకొక కొత్త సృష్టిని ధ్యానం చేశాడు. ఆయన ధ్యానం వల్ల తిర్యక్స్రోతసు అనే సృష్టి ఏర్పడింది.
యస్మాత్తిర్యక్ప్రవృత్తిః స్యాత్తిర్యక్స్రోతస్తతః స్మృతః। పశ్వాదయస్తే విఖ్యాతాస్తమః ప్రాయా హ్యవేదినః
వాటి ప్రవర్తన పక్కదారి వైపు ఉండటం వల్ల వాటిని తిర్యక్స్రోతసు అంటారు. పశువులు మొదలైన ఇవి చీకటిలో మునిగిపోయి, అజ్ఞానం ఎక్కువగా కలిగి ఉంటాయి.
ఉత్పథగ్రాహిణశ్చైవ తే జ్ఞానే జ్ఞానమానినః। అహంకృతాస్త్వహంమానా అష్టావింశద్విధాత్మకాః। అంతఃప్రకాశాస్తే సర్వ ఆవృతాస్తే పరస్పరమ్
వీరు తప్పుదారి పట్టే వారు, తెలియకపోయినా తాము తెలివైనవారమని అనుకునే వారు. అహంకారం, గర్వం ఎక్కువగా ఉండి, ఇరవై ఎనిమిది రకాలుగా ఉంటారు. అంతరంగంలో వెలుగు ఉన్నా, పరస్పరం దాచిపోతారు.
తమప్యసాధకం మత్వా ధ్యాయతోన్యస్తతోభవత్। ఊర్ద్ధ్వస్రోతస్తృతీయస్తు సాత్వికోర్ధ్వమవర్తత
ఆ సృష్టి కూడా ఫలించలేదని భావించి, ఆయన మళ్లీ ధ్యానం చేశాడు. అప్పుడు మూడవ సృష్టి అయిన సాత్వికమైన, పైకి పోయే సృష్టి ఏర్పడింది.
తే సుఖప్రీతిబహులా బహిరంతరనావృతాః। ప్రకాశా బహిరంతశ్చ ఊర్ద్ధ్వస్రోతాస్తతః స్మృతాః
వారు ఆనందంతో, సంతోషంతో నిండినవారు. బయట, లోపల ఎక్కడా అడ్డుపడే దేమీ లేదు. వెలుగు లోపల, బయట రెండింటిలోనూ ఉంది. అందుకే వారిని ఊర్ధ్వస్రోతసు అంటారు.
తుష్టాత్మనస్తృతీయస్తు దేవసర్గస్తు సంస్మృతః। తస్మిన్సర్గే భవత్ప్రీతిర్నిష్పన్నే బ్రహ్మణస్తదా
మూడవ సృష్టి సంతృప్తి గలదిగా, దేవతల సృష్టిగా గుర్తించబడింది. ఆ సృష్టి పూర్తయినప్పుడు బ్రహ్మకి హర్షం కలిగింది.
తతోన్యం స తదా దధ్యౌ సాధకం సర్గముత్తమమ్। అసాధకాంస్తుతాన్జ్ఞాత్వా ముఖ్యసర్గాదిసంభవాన్
అప్పుడు ఆయన, మొదటి సృష్టి మొదలైన ఫలించని వాటిని తెలుసుకొని, ఉత్తమమైన ఫలదాయకమైన మరో సృష్టిని ధ్యానం చేశాడు.
తథాభిధ్యాయతస్తస్య సత్యాభిధ్యాయినస్తతః। ప్రాదుర్భూతస్తదావ్యక్తాదర్వాక్స్రోతస్తు సాధకః
అలా ఆయన నిజమైన సంకల్పంతో ధ్యానం చేయగా, అవ్యక్తం నుండి అవాక్స్రోతసు అనే ఫలదాయకమైన సృష్టి ప్రकटమైంది.
యస్మాదర్వాక్ప్రవర్తంతే తతోఽవాక్స్రోతసస్తు తే। తే చ ప్రకాశబహులాస్తమోద్రిక్తా రజోధికాః
వారి ప్రవర్తన క్రిందికి సాగిపోవడం వల్ల వారిని అవాక్స్రోతసు అంటారు. వీరిలో వెలుగు ఎక్కువైనా, చీకటి మరియు రజోగుణం ప్రబలంగా ఉంటుంది.
తస్మాత్తే దుఃఖబహులా భూయోభూయశ్చ కారిణః। ప్రకాశా బహిరంతశ్చ మనుష్యాః సాధకాశ్చ తే
అందువల్ల వీరికి బాధలు ఎక్కువగా ఉంటాయి, మళ్లీ మళ్లీ కార్యాలు చేస్తుంటారు. లోపల, బయట రెండింటిలోనూ వెలుగు ఉంది. వీరే మనుషులు, ఫలదాయకులు కూడా.