ఇయం బ్రసీ మయా క్లప్తా ఆస్యతాం సుఖదా కృతా। అర్ఘ్యపాత్రే తు పాలాశే దూర్వాక్షతసుమైః కుశైః
ఈ బ్రసీ నేను సిద్ధం చేశాను. ఇది ఆనందంగా ఉంచండి. అర్ఘ్య పాత్రగా పాలాశం చెక్కతో చేసిన పాత్రలో దర్భ, దుర్వా గడ్డి, అక్షతలు, పువ్వులు ఉన్నాయి.
సర్షపైశ్చ దధిక్షౌద్రైర్యవైశ్చ పయసా సహ। అష్టాంగో హ్యేష నిర్ద్దిష్టో హ్యర్ఘో హి మునిభిః పురా
ఆ పాత్రలో ఆవాలు, పెరుగు, తేనె, యవలు, పాలు కలిపి ఎనిమిది రకాల పదార్థాలతో అర్ఘ్యం సిద్ధం చేయమని పూర్వకాలంలో మునులు చెప్పారు.
శ్రుత్వైతద్వచనం తస్య భీష్మస్యామితతేజసః। ఉపవిష్టో బ్రహ్మసుతః పులస్త్యో భగవానృషిః
భీష్ముని అపారమైన తేజస్సుతో కూడిన మాటలు విని, బ్రహ్మ కుమారుడు, మహర్షి పులస్త్యుడు అక్కడ కూర్చున్నాడు.
విష్టరం సహపాద్యేన అర్ఘపాత్రం ముదాన్వితః। జుజోష భగవాన్ప్రీతః సదాచారేణ తేన తు
పాద్యం, ఆసనం, అర్ఘ్య పాత్రను ఆనందంతో స్వీకరించి, సదాచారంతో భగవంతుడు సంతోషంగా అంగీకరించాడు.
పులస్త్య ఉవాచ। సత్యవాన్దానశీలోసి సత్యసంధిర్నరేశ్వరః। హ్రీమాన్మైత్రః క్షమాశీలో విక్రాంతః శత్రుశాసనే
పులస్త్యుడు చెప్పాడు: నీవు నిజాయితీగలవాడవు, దానశీలుడవు, మాట నిలబెట్టుకునే రాజవు. నీకు లజ్జ, స్నేహం, సహనం ఉన్నాయి. శత్రువులను జయించడంలో ధైర్యవంతుడవు.
ధర్మజ్ఞస్త్వం కృతజ్ఞస్త్వం దయావాన్ప్రియభాషితా। మాన్యమానయితా విజ్ఞో బ్రహ్మణ్యః సాధువత్సలః
నీవు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు, కృతజ్ఞుడవు, కరుణగలవాడవు, మధురంగా మాట్లాడేవాడవు. గౌరవించదగినవారిని గౌరవిస్తావు, జ్ఞానవంతుడవు, బ్రాహ్మణ భక్తుడవు, సద్గుణులను ప్రేమించేవాడవు.
తుష్టస్తేహం సదా వత్స ప్రణిపాతపరస్య వై। ప్రబ్రూహి త్వం మహాభాగ కథనం తే వదామ్యహమ్
వత్సా! నీవు నమస్కారానికి ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటావు కాబట్టి నేను ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంటాను. మహాభాగ! నీవు ఏది అడగాలనుకుంటున్నావో చెప్పు, నేను వివరంగా చెబుతాను.
భీష్మ ఉవాచ। భగవన్భగవాన్బ్రహ్మా కస్మిన్కాలే స్థితో విభుః। సృష్టిం చకార వై పూర్వం దేవాదీనాం వదస్వ మే
భీష్ముడు అడిగాడు: భగవంతుడా! బ్రహ్మదేవుడు ఎప్పుడు ఉన్నాడు? మొదట దేవతలతో పాటు ఇతరులను ఎలా సృష్టించాడో నాకు చెప్పండి.
స్థితిం వా భగవాన్విష్ణుః కథం రుద్రస్తు నిర్మితః। కథం వా ఋషయో దేవాస్సృష్టాస్తేన మహాత్మనా
లేదా, భగవంతుడు విష్ణువు ఎలా సంరక్షించాడు? రుద్రుడు ఎలా పుట్టాడు? ఆ మహాత్ముడు ఋషులను, దేవతలను ఎలా సృష్టించాడు?
కథం పృథ్వీ కథం వ్యోమ కథం చేమే తు సాగరాః। కథం ద్వీపాః పర్వతాశ్చ గ్రామారణ్యపురాణి చ
భూమి ఎలా పుట్టింది? ఆకాశం ఎలా ఏర్పడింది? ఈ సముద్రాలు ఎలా వచ్చాయి? ద్వీపాలు, పర్వతాలు, గ్రామాలు, అరణ్యాలు, నగరాలు ఎలా ఏర్పడ్డాయి?
మునీన్ప్రజాపతీంశ్చైవ సప్తర్షీన్ప్రవరానపి। వర్ణాన్వాయుం పురాస్థానం గంధర్వాన్యక్షరాక్షసాన్
మునులు, ప్రజాపతులు, ప్రసిద్ధ సప్తర్షులు, వర్ణాలు, వాయువు, పురాతన స్థలాలు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు ఎలా పుట్టారు?
తీర్థాని సరితో వాథ సూర్యాదీన్గ్రహతారకాన్। యథా ససర్జ భగవాంస్తథా మే త్వం వదస్వ హ
తీర్థాలు, నదులు, సూర్యుడు, గ్రహాలు, నక్షత్రాలు—ఇవన్నీ భగవంతుడు ఎలా సృష్టించాడో నాకు యథావిధిగా చెప్పండి.
పులస్త్య ఉవాచ। పరః పరాణాం పరమః పరమాత్మా పితామహః। రూపవర్ణాదిరహితో విశేషణ వివర్జితః
పులస్త్యుడు చెప్పాడు: పరమాత్ముడు, అందరికీ అధికుడు, పితామహుడు. ఆయనకు రూపం లేదు, రంగు లేదు, లక్షణాలు లేవు, ప్రత్యేకతలు లేవు.
అపక్షయవినాశాభ్యాం పరిణామర్ద్ధిజన్మభిః। గుణైర్వివర్జితః సర్వైః స భాతీతి హి కేవలమ్
ఆయనకు క్షయం, నాశనం, మార్పు, అభివృద్ధి, జననం లేవు. అన్ని గుణాలు లేనివాడు. కేవలం ఆయనే ప్రకాశిస్తాడు.
సర్వత్రాసౌ సమశ్చాపి వసన్ననుపమో మతః। భావయన్బ్రహ్మరూపేణ విద్వద్భిః పరిపఠ్యతే
ఆయన ఎక్కడైనా సమానంగా ఉంటాడు, అందరిలో నివసిస్తాడు, అతనికి సమానం ఎవరూ లేరు. బ్రహ్మరూపంగా ధ్యానం చేస్తూ, పండితులు ఆయనను వివరంగా చెప్పుతారు.
తం గుహ్యం పరమం నిత్యమజమక్షయమవ్యయమ్। తథా పురుషరూపేణ కాలరూపేణ సంస్థితమ్
ఆ రహస్యమైన, పరమమైన, నిత్యమైన, జననం లేని, నశించని, మారని వాడే పురుషరూపంగా, కాలరూపంగా కూడా స్థితిచేస్తాడు.
తం నత్వాహం ప్రవక్ష్యామి యథా సృష్టిం చకార హ। పూర్వం తు పద్మశయనాదుత్థాయ జగతఃప్రభుః
ఆయనకు నమస్కరించి, ఆయన ప్రపంచాన్ని ఎలా సృష్టించాడో నేను చెబుతాను. మొదట పద్మాసనంలో నుండి లేచి, జగత్తు యొక్క ప్రభువు సృష్టిని ప్రారంభించాడు.
గుణవ్యంజనసంభూతః సర్గకాలే నరాధిప। సాత్వికో రాజసశ్చైవ తామసశ్చ త్రిధా మహాన్
సృష్టి సమయంలో, ఓ రాజా! ఆ మహాత్ముడు గుణాలతో కూడినవాడిగా, సత్వ, రజ, తమ గుణాలతో మూడు రూపాలలో ప్రబలంగా వెలిసాడు.
ప్రధానతత్వేన సమం తథా బీజాదిభిర్వృతః। వైకారికస్తైజసశ్చ భూతాదిశ్చైవ తామసః
ప్రధానతత్వంగా, అది సమంగా విత్తనాలు మొదలైన వాటితో చుట్టబడి ఉంది. అక్కడ వైకారికం (సత్త్వగుణం కలది), తైజసం (రజోగుణం కలది), భూతాది (తమోగుణం కలది) అనే మూడు రూపాలు ఏర్పడ్డాయి.
త్రివిధోయమహంకారో మహత్తత్త్వాదజాయత। భూతేంద్రియాణాం పంచానాం తథా కర్మేన్ద్రియైః సహ
ఈ మూడు విధాల అహంకారం మహత్తత్వం నుండి పుట్టింది. ఐదు భూతాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలతో పాటు అవి కలిగాయి.
పృథివ్యాపస్తథాతేజో వాయురాకాశమేవ చ। ఏకైకశః స్వరూపేణ కథయామి యథోత్తరమ్
భూమి, నీరు, అగ్ని, గాలి, ఆకాశం—ఇవి ఒక్కొక్కటి వాటి స్వభావంతో, క్రమంగా నేను వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.
శబ్దమాత్రమథాకాశం భూతాదిః ఖం సమావృణోత్। అథాకాశం వికుర్వాణం స్పర్శమాత్రం ససర్జ హ
తమోగుణం కల భూతాది, శబ్దమే లక్షణంగా ఉన్న ఆకాశాన్ని కప్పేసింది. ఆ తరువాత ఆకాశం మారి, కేవలం స్పర్శను సృష్టించింది.
బలవానేష వై వాయుస్తస్య స్పర్శో గుణో మతః। ఆకాశం శబ్దమాత్రం తు స్పర్శమాత్రం సమావృణోత్
ఈ గాలి బలమైనది, దానికి స్పర్శ లక్షణంగా భావించబడుతుంది. శబ్దమే ఉన్న ఆకాశాన్ని, కేవలం స్పర్శతో కప్పేసింది.
తతో వాయుర్వికుర్వాణో రూపమాత్రం ససర్జ హ। జ్యోతీరూపన్తు తద్వాయుస్తద్రూపగుణముచ్యతే
ఆ తరువాత గాలి మారి, కేవలం రూపాన్ని సృష్టించింది. ఆ రూపమే జ్యోతి, గాలికి ఆ రూప లక్షణంగా చెప్పబడుతుంది.
స్పర్శరూపస్తు వై వాయూ రూపమాత్రం సమావృణోత్। జ్యోతిశ్చాపి వికుర్వాణం రసమాత్రం ససర్జ హ
స్పర్శ, రూపం కలిగిన గాలి, కేవలం రూపంతో కప్పబడింది. జ్యోతి మారి, కేవలం రుచిని సృష్టించింది.
సంభవంతి తతోంభాంసి రూపమాత్రం సమావృణోత్। వికుర్వాణాని చాంభాంసి గంధమాత్రం ససర్జిరే
అదివల్ల నీరు పుట్టింది, అది కేవలం రూపంతో కప్పబడింది. నీరు మారి, కేవలం వాసనను సృష్టించింది.
సంఘాతో జాయతే తస్మాత్తస్య గంధో మతో గుణః। తైజసానీన్ద్రియాణ్యాహుర్దేవా వైకారికా దశ
అదివల్ల ఒక సముదాయం ఏర్పడింది, దానికి వాసన లక్షణంగా భావించబడుతుంది. దేవతలు రజోగుణం నుండి పుట్టిన ఇంద్రియాలను పది అని చెప్పారు.
ఏకాదశమ్మనశ్చాత్ర దేవా వైకారికాః స్మృతాః। త్వక్చక్షుర్నాసికా జిహ్వా శ్రోత్రమత్ర చ పంచమమ్౧౦౦ 1.2.
ఇక్కడ మనస్సే పదకొండవది. సత్త్వగుణం నుండి పుట్టిన దేవతలు ఇలా గుర్తించబడ్డారు: చర్మం, కన్ను, ముక్కు, నాలుక, చెవి ఐదవది.
ఏతేషాం తు మతం కృత్యం శబ్దాది గ్రహణం పునః। వాక్పాణిపాదపాయూని చోపస్థం తత్ర పఞ్చమమ్
వాటికి శబ్దం మొదలైన వాటిని గ్రహించడం పని అని చెప్పబడింది. మాట, చేయి, కాలు, గుదం, ఉపస్థానం—ఇవి ఐదు కర్మేంద్రియాలు.
విసర్గశిల్పగత్యుక్తిర్గుణా ఏషాం విపర్యయాత్। ఆకాశ వాయు తేజాంసి సలిలం పృథివీ తథా
విసర్జన, కళ, కదలిక, మాట—ఇవి వాటి లక్షణాలు, వెనుకటి క్రమంలో. ఆకాశం, గాలి, అగ్ని, నీరు, భూమి కూడా.