పితౄన్దేవాంస్తర్పయతః స్వాధ్యాయేన మహాత్మనః। ఆత్మానం కర్షతశ్చాస్య తుష్టో దేవః పితామహః
ఆ మహాత్ముడు స్వాధ్యాయంతో పితృదేవతలు, దేవతలను తృప్తిపరిచే ప్రయత్నం చేస్తూ, తనను తాను నియంత్రించుకుంటూ ఉండగా, పితామహుడు అతనిపై సంతోషించాడు.
ఉవాచ తనయం బ్రహ్మా పులస్త్యమృషిసత్తమమ్। స త్వం దేవవ్రతం భీష్మం వీరం కురుకులోద్భవమ్
అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు తన కుమారుడైన మహర్షి పులస్త్యునితో ఇలా అన్నాడు: నీవు కురు వంశంలో జన్మించిన వీరుడు, వ్రతపరుడు అయిన భీష్ముని వద్దకు వెళ్ళు.
తపసః సంనివర్త్తస్వ కారణం చాస్య కీర్త్తయ। పితౄన్భక్త్యా మహాభాగో ధ్యాయమానస్సమాస్థితః
అతడిని తపస్సు నుండి బయటకు తీసి, కారణాన్ని వివరించు. ఈ మహాభాగుడు పితృభక్తితో ధ్యానంలో లీనమై ఉన్నాడు.
యో హ్యస్య మనసః కామస్తం సంపాదయమాచిరమ్। పితామహవచః శ్రుత్వా పులస్త్యో మునిసత్తమః
అతని మనసులో ఏ కోరిక ఉందో, దాన్ని త్వరగా నెరవేర్చు. పితామహుని మాటలు విని, పులస్త్య మహర్షి—
గంగాద్వారమథాగత్య భీష్మం వచనమబ్రవీత్। వరం వరయ భద్రం తే యత్తే మనసి వర్త్తతే
గంగాద్వారానికి వచ్చి, భీష్మునితో ఇలా అన్నాడు: నీ మనసులో ఏది ఉందో, దయచేసి కోరుకో, మంగళకరమైన వరాన్ని ఇస్తాను.
తుష్టస్తే తపసా వీర సాక్షాద్దేవః పితామహః। బ్రహ్మణా ప్రేషితస్తేహం వరాన్దాస్యామి కాంక్షితాన్
ఓ వీరుడా! నీ తపస్సుతో పితామహుడు సంతోషించాడు. బ్రహ్మదేవుడు పంపినవాడిని నేను. నీవు కోరిన వరాలు ఇస్తాను.
భీష్మోపి తద్వచః శ్రుత్వా మనఃశ్రోత్రసుఖావహమ్। ఉన్మీల్య నయనే దృష్ట్వా పులస్త్యం పురతః స్థితమ్
ఆ మధురమైన మాటలు విని, భీష్ముడు కళ్లను తెరిచి, తన ముందున్న పులస్త్య మహర్షిని చూశాడు.
అష్టాంగప్రణిపాతేన నత్వా తం మునిసత్తమమ్। ఉవాచ ప్రణతో భూత్వా సర్వాంగాలింగితావనిః
అతడు అష్టాంగ నమస్కారం చేసి, ఆ మహర్షికి భూమిపై పడిపడి నమస్కరించి, వినయంగా ఇలా అన్నాడు.
అద్య మే సఫలం జన్మ దినం చేదం సుశోభనమ్। భవతశ్చరణౌ దృష్టౌ జగద్వంద్యౌ మయా త్విహ
ఈ రోజు నా జన్మ సార్థకమైంది, ఈ రోజు ఎంతో శుభదినం. జగత్తు పూజించే నీ పాదాలను నేను ఇక్కడ దర్శించాను.
తపసశ్చ ఫలం ప్రాప్తం యద్దృష్టోభగవాన్మయా। వరప్రదో విశేషేణ సంప్రాప్తశ్చ నదీతటే
నా తపస్సుకు ఫలం లభించింది. ఎందుకంటే, నేను భగవంతుడిని ప్రత్యక్షంగా చూశాను. వరాలిచ్చే మహర్షి నదీ తీరానికి ప్రత్యేకంగా వచ్చాడు.
ఇయం బ్రసీ మయా క్లప్తా ఆస్యతాం సుఖదా కృతా। అర్ఘ్యపాత్రే తు పాలాశే దూర్వాక్షతసుమైః కుశైః
ఈ బ్రసీ నేను సిద్ధం చేశాను. ఇది ఆనందంగా ఉంచండి. అర్ఘ్య పాత్రగా పాలాశం చెక్కతో చేసిన పాత్రలో దర్భ, దుర్వా గడ్డి, అక్షతలు, పువ్వులు ఉన్నాయి.
సర్షపైశ్చ దధిక్షౌద్రైర్యవైశ్చ పయసా సహ। అష్టాంగో హ్యేష నిర్ద్దిష్టో హ్యర్ఘో హి మునిభిః పురా
ఆ పాత్రలో ఆవాలు, పెరుగు, తేనె, యవలు, పాలు కలిపి ఎనిమిది రకాల పదార్థాలతో అర్ఘ్యం సిద్ధం చేయమని పూర్వకాలంలో మునులు చెప్పారు.
శ్రుత్వైతద్వచనం తస్య భీష్మస్యామితతేజసః। ఉపవిష్టో బ్రహ్మసుతః పులస్త్యో భగవానృషిః
భీష్ముని అపారమైన తేజస్సుతో కూడిన మాటలు విని, బ్రహ్మ కుమారుడు, మహర్షి పులస్త్యుడు అక్కడ కూర్చున్నాడు.
విష్టరం సహపాద్యేన అర్ఘపాత్రం ముదాన్వితః। జుజోష భగవాన్ప్రీతః సదాచారేణ తేన తు
పాద్యం, ఆసనం, అర్ఘ్య పాత్రను ఆనందంతో స్వీకరించి, సదాచారంతో భగవంతుడు సంతోషంగా అంగీకరించాడు.
పులస్త్య ఉవాచ। సత్యవాన్దానశీలోసి సత్యసంధిర్నరేశ్వరః। హ్రీమాన్మైత్రః క్షమాశీలో విక్రాంతః శత్రుశాసనే
పులస్త్యుడు చెప్పాడు: నీవు నిజాయితీగలవాడవు, దానశీలుడవు, మాట నిలబెట్టుకునే రాజవు. నీకు లజ్జ, స్నేహం, సహనం ఉన్నాయి. శత్రువులను జయించడంలో ధైర్యవంతుడవు.
ధర్మజ్ఞస్త్వం కృతజ్ఞస్త్వం దయావాన్ప్రియభాషితా। మాన్యమానయితా విజ్ఞో బ్రహ్మణ్యః సాధువత్సలః
నీవు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు, కృతజ్ఞుడవు, కరుణగలవాడవు, మధురంగా మాట్లాడేవాడవు. గౌరవించదగినవారిని గౌరవిస్తావు, జ్ఞానవంతుడవు, బ్రాహ్మణ భక్తుడవు, సద్గుణులను ప్రేమించేవాడవు.
తుష్టస్తేహం సదా వత్స ప్రణిపాతపరస్య వై। ప్రబ్రూహి త్వం మహాభాగ కథనం తే వదామ్యహమ్
వత్సా! నీవు నమస్కారానికి ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటావు కాబట్టి నేను ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంటాను. మహాభాగ! నీవు ఏది అడగాలనుకుంటున్నావో చెప్పు, నేను వివరంగా చెబుతాను.
భీష్మ ఉవాచ। భగవన్భగవాన్బ్రహ్మా కస్మిన్కాలే స్థితో విభుః। సృష్టిం చకార వై పూర్వం దేవాదీనాం వదస్వ మే
భీష్ముడు అడిగాడు: భగవంతుడా! బ్రహ్మదేవుడు ఎప్పుడు ఉన్నాడు? మొదట దేవతలతో పాటు ఇతరులను ఎలా సృష్టించాడో నాకు చెప్పండి.
స్థితిం వా భగవాన్విష్ణుః కథం రుద్రస్తు నిర్మితః। కథం వా ఋషయో దేవాస్సృష్టాస్తేన మహాత్మనా
లేదా, భగవంతుడు విష్ణువు ఎలా సంరక్షించాడు? రుద్రుడు ఎలా పుట్టాడు? ఆ మహాత్ముడు ఋషులను, దేవతలను ఎలా సృష్టించాడు?
కథం పృథ్వీ కథం వ్యోమ కథం చేమే తు సాగరాః। కథం ద్వీపాః పర్వతాశ్చ గ్రామారణ్యపురాణి చ
భూమి ఎలా పుట్టింది? ఆకాశం ఎలా ఏర్పడింది? ఈ సముద్రాలు ఎలా వచ్చాయి? ద్వీపాలు, పర్వతాలు, గ్రామాలు, అరణ్యాలు, నగరాలు ఎలా ఏర్పడ్డాయి?
మునీన్ప్రజాపతీంశ్చైవ సప్తర్షీన్ప్రవరానపి। వర్ణాన్వాయుం పురాస్థానం గంధర్వాన్యక్షరాక్షసాన్
మునులు, ప్రజాపతులు, ప్రసిద్ధ సప్తర్షులు, వర్ణాలు, వాయువు, పురాతన స్థలాలు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు ఎలా పుట్టారు?
తీర్థాని సరితో వాథ సూర్యాదీన్గ్రహతారకాన్। యథా ససర్జ భగవాంస్తథా మే త్వం వదస్వ హ
తీర్థాలు, నదులు, సూర్యుడు, గ్రహాలు, నక్షత్రాలు—ఇవన్నీ భగవంతుడు ఎలా సృష్టించాడో నాకు యథావిధిగా చెప్పండి.
పులస్త్య ఉవాచ। పరః పరాణాం పరమః పరమాత్మా పితామహః। రూపవర్ణాదిరహితో విశేషణ వివర్జితః
పులస్త్యుడు చెప్పాడు: పరమాత్ముడు, అందరికీ అధికుడు, పితామహుడు. ఆయనకు రూపం లేదు, రంగు లేదు, లక్షణాలు లేవు, ప్రత్యేకతలు లేవు.
అపక్షయవినాశాభ్యాం పరిణామర్ద్ధిజన్మభిః। గుణైర్వివర్జితః సర్వైః స భాతీతి హి కేవలమ్
ఆయనకు క్షయం, నాశనం, మార్పు, అభివృద్ధి, జననం లేవు. అన్ని గుణాలు లేనివాడు. కేవలం ఆయనే ప్రకాశిస్తాడు.
సర్వత్రాసౌ సమశ్చాపి వసన్ననుపమో మతః। భావయన్బ్రహ్మరూపేణ విద్వద్భిః పరిపఠ్యతే
ఆయన ఎక్కడైనా సమానంగా ఉంటాడు, అందరిలో నివసిస్తాడు, అతనికి సమానం ఎవరూ లేరు. బ్రహ్మరూపంగా ధ్యానం చేస్తూ, పండితులు ఆయనను వివరంగా చెప్పుతారు.
తం గుహ్యం పరమం నిత్యమజమక్షయమవ్యయమ్। తథా పురుషరూపేణ కాలరూపేణ సంస్థితమ్
ఆ రహస్యమైన, పరమమైన, నిత్యమైన, జననం లేని, నశించని, మారని వాడే పురుషరూపంగా, కాలరూపంగా కూడా స్థితిచేస్తాడు.
తం నత్వాహం ప్రవక్ష్యామి యథా సృష్టిం చకార హ। పూర్వం తు పద్మశయనాదుత్థాయ జగతఃప్రభుః
ఆయనకు నమస్కరించి, ఆయన ప్రపంచాన్ని ఎలా సృష్టించాడో నేను చెబుతాను. మొదట పద్మాసనంలో నుండి లేచి, జగత్తు యొక్క ప్రభువు సృష్టిని ప్రారంభించాడు.
గుణవ్యంజనసంభూతః సర్గకాలే నరాధిప। సాత్వికో రాజసశ్చైవ తామసశ్చ త్రిధా మహాన్
సృష్టి సమయంలో, ఓ రాజా! ఆ మహాత్ముడు గుణాలతో కూడినవాడిగా, సత్వ, రజ, తమ గుణాలతో మూడు రూపాలలో ప్రబలంగా వెలిసాడు.
ప్రధానతత్వేన సమం తథా బీజాదిభిర్వృతః। వైకారికస్తైజసశ్చ భూతాదిశ్చైవ తామసః
ప్రధానతత్వంగా, అది సమంగా విత్తనాలు మొదలైన వాటితో చుట్టబడి ఉంది. అక్కడ వైకారికం (సత్త్వగుణం కలది), తైజసం (రజోగుణం కలది), భూతాది (తమోగుణం కలది) అనే మూడు రూపాలు ఏర్పడ్డాయి.
త్రివిధోయమహంకారో మహత్తత్త్వాదజాయత। భూతేంద్రియాణాం పంచానాం తథా కర్మేన్ద్రియైః సహ
ఈ మూడు విధాల అహంకారం మహత్తత్వం నుండి పుట్టింది. ఐదు భూతాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలతో పాటు అవి కలిగాయి.