ఇయం తు జననీ సాక్షాన్మమ చైవ న సంశయః । దైవయోగాచ్ఛునీ జాతా కిం కరోమి సునిశ్చయమ్
ఇవ్వాళ నా తల్లి కూడా ఇదే అనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. విధి వల్ల ఆమె కుక్కగా పుట్టింది. నేను చేసేదేమీ లేదు, ఇది ఖచ్చితమే.
ఏవం విచార్యాసౌ విప్రో నైవ నిద్రామవాప సః । రాత్రౌ చింతాపరో భూత్వా స్మరన్విశ్వేశ్వరం పరమ్
ఇలా ఆలోచిస్తూ ఆ బ్రాహ్మణుడు రాత్రి నిద్రపోలేకపోయాడు. రాత్రంతా ఆందోళనతో ఉండి, పరమేశ్వరుని స్మరించాడు.
నానాధర్మపరోఽహం చ మమైవం చ కథం శుభమ్ । విచారయిత్వా చ తతో రాత్రౌ సుప్తస్తదా పునః
నేను ఎన్నో ధర్మ కర్తవ్యాలు చేస్తున్నా, నాకు మంచి జరగడం ఎలా సాధ్యం? ఇలా ఆలోచించి, ఆ రాత్రి మళ్లీ నిద్రపోయాడు.
ప్రభాతే విమలే ప్రాప్తే ఋషీణాం పురతో గతః । తేషాం మధ్యే వసిష్ఠేన తస్య సుస్వాగతం కృతమ్
పొద్దున్న శుభ్రమైన ఉదయం రాగానే, ఆయన ఋషుల ముందుకు వెళ్లాడు. వారిలో వసిష్ఠుడు ఆయనకు హర్షపూర్వకంగా స్వాగతం పలికాడు.
బ్రూహి త్వం బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠ తవాగమనకారణమ్ । ఇతి పృష్టస్తదా విప్రః ప్రణామమకరోత్తదా
బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, నువ్వు ఎందుకు వచ్చావో చెప్పు. అని అడిగినప్పుడు, ఆ బ్రాహ్మణుడు నమస్కారం చేశాడు.
అద్య మే సఫలం జన్మ అద్య మే సఫలా క్రియా । అద్య మే పితరస్తృప్తా దుర్లభాత్తవ దర్శనాత్
ఈరోజు నా జన్మ ఫలించిందని, నా కర్మలు ఫలించాయని, నా పితృదేవతలు సంతోషించారని భావిస్తున్నాను. ఎందుకంటే, నీ దర్శనం చాలా అరుదు.
యథోక్తం చ కృతం శ్రాద్ధం ద్విజాశ్చైవ సుభోజితాః । కుటుంబినాం తు సర్వేషాం భోజనం కారితం తథా
విధిగా శ్రాద్ధం పూర్తయ్యింది. ద్విజులు బాగా భోజనం చేశారు. అలాగే ఇంటివారు అందరికీ భోజనం ఏర్పాటు చేశాను.
భోజనానంతరం ప్రాప్తా శునీ తత్ర ఉవాచ హ । అస్మాకం తు గృహే హ్యేకో బలీవర్దస్తు వర్త్తతే
భోజనం అయ్యాక, ఆ కుక్క అక్కడికి వచ్చి ఇలా చెప్పింది: 'మా ఇంట్లో ఒక్క ఎద్దే మిగిలి ఉంది.'
తం పతిం ప్రతివాక్యం యద్దివజ మత్తః శృణుష్వ తత్ । గృహేస్థితం దుగ్ధభాండమహినా దూషితం మయా
భర్తా, నేను నీకు చెప్పేది విను. ఇంట్లో ఉన్న పాల పాత్రను పాము మలినం చేసింది, నేను అది చూశాను.
దృష్టం మే మహతీ చింతా తదా జాతా న సంశయః । అనేన పయసా చైవ పక్వమన్నం యదా భవేత్
అది చూసి నాకు చాలా ఆందోళన కలిగింది. ఆ పాలతో అన్నం వండితే,
తదాత్ర సర్వే విప్రాశ్చ మ్రియంతే భోజనాత్తతః । ఏవం విచార్య తత్స్వామిన్దుగ్ధం పీతం తదా మయా
ఇక్కడ ఉన్న బ్రాహ్మణులందరూ ఆ భోజనం వల్ల చనిపోతారు. అలా ఆలోచించి, నేను ఆ పాలను తానే తాగేశాను.
తదా దృష్టం తు వధ్వా వై తయా మే తాడనం కృతమ్ । చరామి తేన సంభగ్నా కిం కరోమి సుదుఃఖితా
అప్పుడు ఇంటి యజమానురాలు నన్ను చూసి కొట్టింది. దాంతో నేను బాధతో తిరుగుతున్నాను. చాలా దుఃఖంగా ఉన్నాను, నేను చేసేది ఏముంది?
తస్యా దుఃఖం తు సంస్మృత్య వృషః ప్రాహ శునీం ప్రతి । శృణు శుని ప్రవక్ష్యామి మమ దుఃఖస్య కారణమ్
ఆమె బాధను గుర్తు చేసుకుని, ఆ ఎద్దు ఆ కుక్కతో ఇలా అన్నాడు: 'ఓ కుక్కా, నా దుఃఖానికి కారణం చెబుతాను, విను.'
అస్యాహం తు పితా సాక్షాత్పూర్వజన్మని వై శుని । అద్య వై భోజితా విప్రా దత్తమన్నం తు భూరిశః
నేను గత జన్మలో ఆమెకు తండ్రిని, ఓ కుక్కా. ఈరోజు బ్రాహ్మణులు అన్నం తిన్నారు, విరివిగా భోజనం ఇచ్చారు.
న తృణం నోదకం చైవ మమాగ్రే సంనివేదితమ్ । తేన దుఃఖేన మే దుఃఖం జాతం బహుతరం తదా
కానీ నాకు గడ్డి గానీ, నీళ్ళు గానీ ఇవ్వలేదు. ఆ బాధతో నాకు మరింత ఎక్కువ దుఃఖం కలిగింది.
ఏతత్కథానకం శ్రుత్వా రాత్రౌ నిద్రామవాప న । మమ చింతా తు తత్రైవ జాతా వై ఋషిసత్తమ
ఈ కథ విని నేను రాత్రి నిద్రపోలేకపోయాను. నా మనసు అంతా ఆందోళనతో నిండిపోయింది, ఓ ఋషిశ్రేష్ఠా.
వేదాధ్యయనశీలోఽహం కుశలో వేదకర్మణి । అనయోశ్చ మహద్దుఃఖం కిం కరోమీతి చింతయన్ । ఆగతస్త్వత్సమీపే తు మమకష్టం నివారయ
నేను వేదాధ్యయనంలో నిష్ణాతుడిని, వేదకర్మల్లో నిపుణుడిని. ఈ ఇద్దరికీ వచ్చిన గొప్ప బాధను చూసి, 'ఏం చేయాలి?' అని ఆలోచిస్తూ, నీ వద్దకు వచ్చాను. నా కష్టాన్ని తొలగించు.
ఋషిరువాచ- ఉగ్రజన్మన్శృణుష్వ త్వం పూర్వజన్మని యత్కృతమ్ । అయం వై తు ద్విజశ్రేష్ఠో కుండనే నగరే శుభే
ఋషి ఇలా అన్నాడు — ఉగ్రజన్ముడా, మునుపటి జన్మలో ఏమి జరిగిందో విను. ఈ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు కుందన నగరంలో ఉండేవాడు.
మాసే భాద్రపదే చైవ పంచమీ యా సమాగతా । తద్వ్రతం తేన నాజ్ఞాతం పితుః శ్రాద్ధాదికారణాత్
భాద్రపద మాసంలో వచ్చిన పంచమి రోజున, తన తండ్రి శ్రాద్ధాది కార్యక్రమాల కారణంగా ఆ వ్రతాన్ని అతడు చేయలేకపోయాడు.
స్త్రీధర్మేణ తు సంప్రాప్తా క్షయహేతు తదానఘ । తయా చైవ కృతం సర్వం బ్రాహ్మణానాం చ భోజనమ్
ఆ వ్రతాన్ని ఒక మహిళ చేపట్టింది. అందువల్ల అది క్షయానికి కారణమైంది. ఆమె బ్రాహ్మణులకు అన్నదానం చేసింది.
న జ్ఞాతం చ కృతం తేన పాపిష్ఠేన దురాత్మనా । ప్రథమేఽహని చాండాలీ ద్వితీయే బ్రహ్మఘాతినీ
ఆ పాపాత్ముడు ఏమి జరిగిందో తెలియకుండానే చేశాడు. మొదటి రోజున ఆమె చాండాలిగా మారింది, రెండవ రోజున బ్రాహ్మణహంతకురాలైంది.
తృతీయే రజకీ ప్రోక్తా చతుర్థేఽహని శుధ్యతి । తేన పాపేన సా జాతా శునీ స్వగృహచారిణీ । బలీవర్దస్త్వయం జాతః కర్మణానేన సువ్రత
మూడవ రోజున ఆమె దుప్పట్టిదువ్వే మహిళగా పిలవబడింది; నాలుగవ రోజున పాపం తొలగిపోయింది. ఆ పాపం వల్ల ఆమె తన ఇంట్లో తిరిగే కుక్కగా జన్మించింది. ఈయన ఆ కర్మ వల్ల ఎద్దుగా పుట్టాడు, సత్ప్రవర్తకుడా.
ఉగ్రజన్మోవాచ- వ్రతం దానం తథా యజ్ఞం తీర్థం వామమసువ్రత । బ్రూహి యేన విశేషేణ ముక్తిః పిత్రోర్భవేన్మమ
ఉగ్రజన్ముడు అడిగాడు — వ్రతం, దానం, యజ్ఞం, తీర్థయాత్ర — వీటిలో ఏదైనా ప్రత్యేకంగా చేస్తే నా తల్లిదండ్రులకు మోక్షం కలుగుతుందో చెప్పు.
ఋషిరువాచ- మాసే భాద్రపదే శుక్లే జాయతే ఋషిపంచమీ । రజసా వికృతం పాపం నశ్యతే కరణాద్యతః
ఋషి ఇలా అన్నాడు — భాద్రపద మాసంలో శుక్లపక్షంలో ఋషిపంచమి వస్తుంది. దాన్ని ఆచరిస్తే మలినత వల్ల కలిగిన పాపం నశిస్తుంది.
పుత్రపౌత్రప్రదాత్రీ చ పితౄణాం ముక్తిదాయినీ । నద్యా కూపే తడాగే వా బ్రాహ్మణస్య గృహే తథా
ఆ వ్రతం వల్ల సంతాన భాగ్యం, మనవళ్లు లభిస్తారు; పితృదేవతలకు మోక్షం కలుగుతుంది. నది, బావి, చెరువు లేదా బ్రాహ్మణుడి ఇంట్లోనైనా చేయవచ్చు.
గోమయం మండలం కుర్యాత్కుంభం తత్రైవ విన్యసేత్ । తస్యోపరి న్యసేత్పాత్రమృషిధాన్యేన పూరితమ్ 6.77.
గోమయంతో వృత్తాన్ని వేసి, దానిపై కుంభాన్ని పెట్టాలి. ఆ కుంభంపై ఋషిధాన్యంతో నిండిన పాత్రను ఉంచాలి.
యజ్ఞోపవీతసూత్రం చ సహిరణ్యం ఫలం తథా । స్థాప్యాశ్చ ఋషయః సప్త సుఖసౌభాగ్యదాయకాః
యజ్ఞోపవీతం, బంగారం, పండ్లు అక్కడ ఉంచాలి. సుఖసౌభాగ్యాన్ని ప్రసాదించే ఏడు ఋషులను ప్రతిష్ఠించాలి.
ఆవాహయిత్వా తే సర్వే పూజనీయా వ్రతస్థితైః । నైవేద్యమృషిధాన్యం చ ఋషిధాన్యం తు భోజనమ్
వ్రతాన్ని ఆచరించే వారు వారిని ఆహ్వానించి, భక్తితో పూజించాలి. ఋషిధాన్యాన్ని నైవేద్యంగా సమర్పించి, అదే ధాన్యంతో ఋషులను తృప్తిపర్చాలి.
ఏకభక్తేన కర్తవ్యమృషీణామర్చనం తదా । పూజయేత్పరయా భక్త్యా మంత్రేణ విధిపూర్వకమ్
ఋషుల పూజను ఒకే భోజనంతో, పరమ భక్తితో, మంత్రోచ్చారణతో శాస్త్రోక్తంగా చేయాలి.
నిర్వాపం సఘృతం దేయం దక్షిణాసంయుతం తదా । దేయం విప్రాయ విధివదృషీణాం ప్రీయతాం ప్రతి
నెయ్యితో కూడిన నివేదనను, దక్షిణతో కలిపి, బ్రాహ్మణుడికి శాస్త్రోక్తంగా సమర్పించాలి. ఋషులు సంతుష్టి పొందేందుకు ఇది చేయాలి.