దత్తమన్నం తదా తేన భోజనే విధిపూర్వకమ్ । నిశాయాం తు కుటీద్వారే ఉపవిష్టో యదా తదా
అతడు ఆ సమయంలో నియమం ప్రకారం అన్నం ఇస్తాడు. రాత్రి తన గుడిసె తలుపు దగ్గర కూర్చున్నప్పుడు,
బ్రాహ్మణ్యా వారి సంగృహ్య పాదప్రక్షాలనం కృతమ్ । తదా శునీ బలీవర్దౌ పరస్పరమభాషతామ్
బ్రాహ్మణుడి భార్య నీళ్లు తీసుకువచ్చి అతని పాదాలను కడుగుతుంది. అప్పుడు ఆ కుక్క ఆ ఎద్దు పరస్పరం మాట్లాడుకోవడం మొదలుపెట్టాయి.
శృణు కాంత వచో మహ్యం యాదృక్కృతవతీ వధూః । తాదృశం సంప్రవక్ష్యామి నాన్యథా ప్రబ్రవీమ్యహమ్
ప్రియమైనవాడా! నేను చెప్పేది విను. ఆ వధువు ఏం చేసిందో నేను నిక్కచ్చిగా చెబుతాను, వేరేలా చెప్పను.
కదాచిద్దైవయోగేన గతాహం పుత్రసద్మని । తత్రస్థితం పయః పాతుం వధ్వా దృష్టం న తత్పునః
ఒకసారి విధి వల్ల నేను నా కుమారుడి ఇంటికి వెళ్ళాను. అక్కడ వధువు పాలను తాగబోతున్నదాన్ని చూశాను, కానీ మళ్లీ అలా చూడలేదు.
పీతం పయస్తు సర్పేణ తద్దృష్టం తు మయా పునః । పశ్చాత్పీతం మయా సమ్యక్దృష్టం వధ్వా తదా పునః
ఆ పాలను ఒక సర్పం తాగింది, అది నేను చూశాను. తరువాత ఆ వధువు ఆ పాలను సరిగ్గా తాగినదాన్ని మళ్లీ చూశాను.
తేన సంపర్కదోషేణకటిర్భగ్నా చ మే సదా । తేన దుఃఖేన భో స్వామిన్జాతాహం దుఃఖభాగినీ । భగ్నా కటిశ్చ సంజాతా హ్యాహారో నైవ రోచతే
అది తాకిన కారణంగా నా నడుము ఎప్పుడూ నొప్పిగా ఉంది. ఆ బాధ వల్ల ఓ ప్రభూ! నేను బాధపడేవాడిని అయ్యాను. నడుము విరిగిపోవడం వల్ల నాకు భోజనం మీద ఆసక్తి లేదు.
బలీవర్ద్ద ఉవాచ- శృణు త్వం శుని వక్ష్యామి మమ దుఃఖస్య కారణమ్ । అస్మిన్వై దివసే ప్రాప్తే బ్రాహ్మణానాం తు భోజనమ్
ఎద్దు ఇలా అన్నాడు — కుక్కా! నా బాధకి కారణం చెబుతాను, విను. ఈ రోజు బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టినప్పుడు,
కారితం మమ పుత్రేణ మమ చింతా తు నో కృతా । నోదకం న తృణం చైవ న దత్తం కేనచిత్క్వచిత్
నా కుమారుడు అన్నం పెట్టించాడు కానీ నన్ను మాత్రం గుర్తుపెట్టుకోలేదు. ఎవరూ నీళ్లు, గడ్డి ఏమీ నాకు ఎక్కడా ఇవ్వలేదు.
అనాహారోహ్యహం పాపీ బద్ధోఽస్మిన్పాపభావితః । పూర్వపాపవిశేషేణ జాతం శుని న సంశయః
నేను పాపంతో నిండిన వాడిని, ఆకలితో అలమటిస్తున్నాను, ఇక్కడ బంధించబడ్డాను. గత జన్మలో చేసిన ఒక ప్రత్యేకమైన పాపం వల్లనే నేను కుక్కగా పుట్టాను — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
తద్వాక్యం తు తదా దేవి శ్రుతం పుత్రేణ ధీమతా । మమాయం తు పితా సాక్షాజ్జాతో మమ గృహే పశుః
ఆ సమయంలో, ఆ మాటలు తెలివైన కుమారుడు విన్నాడు. 'ఇతనే నిజంగా నా తండ్రి, ఇప్పుడు మా ఇంట్లో జంతువుగా పుట్టాడు' అని గ్రహించాడు.
ఇయం తు జననీ సాక్షాన్మమ చైవ న సంశయః । దైవయోగాచ్ఛునీ జాతా కిం కరోమి సునిశ్చయమ్
ఇవ్వాళ నా తల్లి కూడా ఇదే అనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. విధి వల్ల ఆమె కుక్కగా పుట్టింది. నేను చేసేదేమీ లేదు, ఇది ఖచ్చితమే.
ఏవం విచార్యాసౌ విప్రో నైవ నిద్రామవాప సః । రాత్రౌ చింతాపరో భూత్వా స్మరన్విశ్వేశ్వరం పరమ్
ఇలా ఆలోచిస్తూ ఆ బ్రాహ్మణుడు రాత్రి నిద్రపోలేకపోయాడు. రాత్రంతా ఆందోళనతో ఉండి, పరమేశ్వరుని స్మరించాడు.
నానాధర్మపరోఽహం చ మమైవం చ కథం శుభమ్ । విచారయిత్వా చ తతో రాత్రౌ సుప్తస్తదా పునః
నేను ఎన్నో ధర్మ కర్తవ్యాలు చేస్తున్నా, నాకు మంచి జరగడం ఎలా సాధ్యం? ఇలా ఆలోచించి, ఆ రాత్రి మళ్లీ నిద్రపోయాడు.
ప్రభాతే విమలే ప్రాప్తే ఋషీణాం పురతో గతః । తేషాం మధ్యే వసిష్ఠేన తస్య సుస్వాగతం కృతమ్
పొద్దున్న శుభ్రమైన ఉదయం రాగానే, ఆయన ఋషుల ముందుకు వెళ్లాడు. వారిలో వసిష్ఠుడు ఆయనకు హర్షపూర్వకంగా స్వాగతం పలికాడు.
బ్రూహి త్వం బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠ తవాగమనకారణమ్ । ఇతి పృష్టస్తదా విప్రః ప్రణామమకరోత్తదా
బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, నువ్వు ఎందుకు వచ్చావో చెప్పు. అని అడిగినప్పుడు, ఆ బ్రాహ్మణుడు నమస్కారం చేశాడు.
అద్య మే సఫలం జన్మ అద్య మే సఫలా క్రియా । అద్య మే పితరస్తృప్తా దుర్లభాత్తవ దర్శనాత్
ఈరోజు నా జన్మ ఫలించిందని, నా కర్మలు ఫలించాయని, నా పితృదేవతలు సంతోషించారని భావిస్తున్నాను. ఎందుకంటే, నీ దర్శనం చాలా అరుదు.
యథోక్తం చ కృతం శ్రాద్ధం ద్విజాశ్చైవ సుభోజితాః । కుటుంబినాం తు సర్వేషాం భోజనం కారితం తథా
విధిగా శ్రాద్ధం పూర్తయ్యింది. ద్విజులు బాగా భోజనం చేశారు. అలాగే ఇంటివారు అందరికీ భోజనం ఏర్పాటు చేశాను.
భోజనానంతరం ప్రాప్తా శునీ తత్ర ఉవాచ హ । అస్మాకం తు గృహే హ్యేకో బలీవర్దస్తు వర్త్తతే
భోజనం అయ్యాక, ఆ కుక్క అక్కడికి వచ్చి ఇలా చెప్పింది: 'మా ఇంట్లో ఒక్క ఎద్దే మిగిలి ఉంది.'
తం పతిం ప్రతివాక్యం యద్దివజ మత్తః శృణుష్వ తత్ । గృహేస్థితం దుగ్ధభాండమహినా దూషితం మయా
భర్తా, నేను నీకు చెప్పేది విను. ఇంట్లో ఉన్న పాల పాత్రను పాము మలినం చేసింది, నేను అది చూశాను.
దృష్టం మే మహతీ చింతా తదా జాతా న సంశయః । అనేన పయసా చైవ పక్వమన్నం యదా భవేత్
అది చూసి నాకు చాలా ఆందోళన కలిగింది. ఆ పాలతో అన్నం వండితే,
తదాత్ర సర్వే విప్రాశ్చ మ్రియంతే భోజనాత్తతః । ఏవం విచార్య తత్స్వామిన్దుగ్ధం పీతం తదా మయా
ఇక్కడ ఉన్న బ్రాహ్మణులందరూ ఆ భోజనం వల్ల చనిపోతారు. అలా ఆలోచించి, నేను ఆ పాలను తానే తాగేశాను.
తదా దృష్టం తు వధ్వా వై తయా మే తాడనం కృతమ్ । చరామి తేన సంభగ్నా కిం కరోమి సుదుఃఖితా
అప్పుడు ఇంటి యజమానురాలు నన్ను చూసి కొట్టింది. దాంతో నేను బాధతో తిరుగుతున్నాను. చాలా దుఃఖంగా ఉన్నాను, నేను చేసేది ఏముంది?
తస్యా దుఃఖం తు సంస్మృత్య వృషః ప్రాహ శునీం ప్రతి । శృణు శుని ప్రవక్ష్యామి మమ దుఃఖస్య కారణమ్
ఆమె బాధను గుర్తు చేసుకుని, ఆ ఎద్దు ఆ కుక్కతో ఇలా అన్నాడు: 'ఓ కుక్కా, నా దుఃఖానికి కారణం చెబుతాను, విను.'
అస్యాహం తు పితా సాక్షాత్పూర్వజన్మని వై శుని । అద్య వై భోజితా విప్రా దత్తమన్నం తు భూరిశః
నేను గత జన్మలో ఆమెకు తండ్రిని, ఓ కుక్కా. ఈరోజు బ్రాహ్మణులు అన్నం తిన్నారు, విరివిగా భోజనం ఇచ్చారు.
న తృణం నోదకం చైవ మమాగ్రే సంనివేదితమ్ । తేన దుఃఖేన మే దుఃఖం జాతం బహుతరం తదా
కానీ నాకు గడ్డి గానీ, నీళ్ళు గానీ ఇవ్వలేదు. ఆ బాధతో నాకు మరింత ఎక్కువ దుఃఖం కలిగింది.
ఏతత్కథానకం శ్రుత్వా రాత్రౌ నిద్రామవాప న । మమ చింతా తు తత్రైవ జాతా వై ఋషిసత్తమ
ఈ కథ విని నేను రాత్రి నిద్రపోలేకపోయాను. నా మనసు అంతా ఆందోళనతో నిండిపోయింది, ఓ ఋషిశ్రేష్ఠా.
వేదాధ్యయనశీలోఽహం కుశలో వేదకర్మణి । అనయోశ్చ మహద్దుఃఖం కిం కరోమీతి చింతయన్ । ఆగతస్త్వత్సమీపే తు మమకష్టం నివారయ
నేను వేదాధ్యయనంలో నిష్ణాతుడిని, వేదకర్మల్లో నిపుణుడిని. ఈ ఇద్దరికీ వచ్చిన గొప్ప బాధను చూసి, 'ఏం చేయాలి?' అని ఆలోచిస్తూ, నీ వద్దకు వచ్చాను. నా కష్టాన్ని తొలగించు.
ఋషిరువాచ- ఉగ్రజన్మన్శృణుష్వ త్వం పూర్వజన్మని యత్కృతమ్ । అయం వై తు ద్విజశ్రేష్ఠో కుండనే నగరే శుభే
ఋషి ఇలా అన్నాడు — ఉగ్రజన్ముడా, మునుపటి జన్మలో ఏమి జరిగిందో విను. ఈ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు కుందన నగరంలో ఉండేవాడు.
మాసే భాద్రపదే చైవ పంచమీ యా సమాగతా । తద్వ్రతం తేన నాజ్ఞాతం పితుః శ్రాద్ధాదికారణాత్
భాద్రపద మాసంలో వచ్చిన పంచమి రోజున, తన తండ్రి శ్రాద్ధాది కార్యక్రమాల కారణంగా ఆ వ్రతాన్ని అతడు చేయలేకపోయాడు.
స్త్రీధర్మేణ తు సంప్రాప్తా క్షయహేతు తదానఘ । తయా చైవ కృతం సర్వం బ్రాహ్మణానాం చ భోజనమ్
ఆ వ్రతాన్ని ఒక మహిళ చేపట్టింది. అందువల్ల అది క్షయానికి కారణమైంది. ఆమె బ్రాహ్మణులకు అన్నదానం చేసింది.