అగ్నిహోత్రక్రియాయుక్తః షట్కర్మనిరతః సదా । సర్వవర్ణేషు సంపూజ్యః సపుత్రపశుబాంధవః
అగ్నిహోత్రం చేసేవాడు, ఎప్పుడూ ఆరు విధుల పనుల్లో నిమగ్నుడై ఉంటాడు. అతడిని అన్ని వర్ణాలవారు, అతని కుమారులు, పశువులు, బంధువులతో కలిసి గౌరవించాలి.
తస్య బ్రాహ్మణముఖ్యస్య భగ్నా చ గృహవాహినీ । ప్రాప్తే భాద్రపదే మాసే శుక్లపక్షే తు పంచమీ
ఆ బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడైన వాడి ఇంటి అగ్ని ఆరిపోయినప్పుడు, భాద్రపద మాసంలో శుక్ల పక్షంలో ఐదవ రోజు వచ్చినప్పుడు,
పితుఃక్షయాహం కురుతే యతాత్మా చ జితేంద్రియః । రాత్రౌ నిమంత్రయేద్విప్రాన్సుఖసౌభాగ్యదాయకాన్
ఆత్మ నియంత్రణ కలిగి, ఇంద్రియాలను జయించిన వాడు తన తండ్రి వర్ధంతి చేస్తాడు. రాత్రి సమయంలో సుఖసౌభాగ్యాలను ప్రసాదించే బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానిస్తాడు.
ప్రభాతే విమలే ప్రాప్తే భాండాన్యన్యాని కారయేత్ । పాకం సర్వేషు పాత్రేషు స కారయతి జాయయా
పొద్దున్న శుభ్రమైన ఉదయం వచ్చినప్పుడు, వేర్వేరు పాత్రలను సిద్ధం చేసి, భార్యతో కలిసి అన్నం అన్నీ పాత్రల్లో వండిస్తాడు.
అష్టాదశరసోపేతం పితౄణాం ప్రీతిదాయకమ్ । ఆకారణం తతో దత్త్వా విప్రాణాం చ పృథక్పృథక్
పితృదేవతలకు ఆనందాన్ని కలిగించే పదహారుకు పైగా పదార్థాలు తయారు చేసి, ఆహారాన్ని సమర్పించిన తరువాత, వాటిని బ్రాహ్మణులకు ఒక్కొక్కరికి వేర్వేరుగా ఇస్తాడు.
సర్వే విప్రాస్తు సంప్రాప్తా మధ్యాహ్నే వేదపాఠకాః । అర్ఘపాద్యాది విధివత్కృతవాన్ద్విజసత్తమః
మధ్యాహ్నం సమయంలో వేదపారాయణం చేసే బ్రాహ్మణులు అందరూ వస్తారు. ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు అర్ఘ్యం, పాద్యం వంటి ఆహ్వాన కార్యక్రమాలను సక్రమంగా నిర్వహిస్తాడు.
రజసా దూషితః శ్రాద్ధే ప్రక్షాల్య విధివత్తదా । గృహమధ్యే గతాః సర్వే ఆసనే తే నిరూపితాః
శ్రాద్ధ సమయంలో ధూళితో కలిసిపోయిన వారు, తరువాత సరిగా స్నానం చేసి, ఇంట్లోకి వచ్చి, అందరూ తమ తమ కూర్చోవాల్సిన చోట కూర్చుంటారు.
ప్రదత్తం భోజనం తేన మిష్టాన్నేన విశేషతః । విధినా చ కృతం శ్రాద్ధం పిండదానప్రపూర్వకమ్
అతడు వారికి ముఖ్యంగా మిఠాయిలతో కూడిన భోజనం ఇస్తాడు. పిండప్రదానం మొదలైన విధిగా శ్రాద్ధాన్ని నిర్వహిస్తాడు.
తాంబూలం దక్షిణాం చైవ వస్త్రాణి వివిధాని చ । సర్వం దదౌ ద్విజేభ్యో వై పితృధ్యానపరాయణః
తాంబూలం, దక్షిణ, వివిధ రకాల వస్త్రాలు అన్నీ బ్రాహ్మణులకు సమర్పించి, పితృధ్యానంలో నిమగ్నుడై ఉంటాడు.
విప్రా విసర్జితాః సర్వే ఆశీర్వాదపరాయణాః । గోత్రిణాం బాంధవానాం చ అన్యేషాం చ బుభుక్షతామ్
అందరు బ్రాహ్మణులు ఆశీర్వాదాలు ఇస్తూ వెళ్ళిపోతారు. తన వంశస్థులు, ఇతర ఆకలితో ఉన్నవారికి
దత్తమన్నం తదా తేన భోజనే విధిపూర్వకమ్ । నిశాయాం తు కుటీద్వారే ఉపవిష్టో యదా తదా
అతడు ఆ సమయంలో నియమం ప్రకారం అన్నం ఇస్తాడు. రాత్రి తన గుడిసె తలుపు దగ్గర కూర్చున్నప్పుడు,
బ్రాహ్మణ్యా వారి సంగృహ్య పాదప్రక్షాలనం కృతమ్ । తదా శునీ బలీవర్దౌ పరస్పరమభాషతామ్
బ్రాహ్మణుడి భార్య నీళ్లు తీసుకువచ్చి అతని పాదాలను కడుగుతుంది. అప్పుడు ఆ కుక్క ఆ ఎద్దు పరస్పరం మాట్లాడుకోవడం మొదలుపెట్టాయి.
శృణు కాంత వచో మహ్యం యాదృక్కృతవతీ వధూః । తాదృశం సంప్రవక్ష్యామి నాన్యథా ప్రబ్రవీమ్యహమ్
ప్రియమైనవాడా! నేను చెప్పేది విను. ఆ వధువు ఏం చేసిందో నేను నిక్కచ్చిగా చెబుతాను, వేరేలా చెప్పను.
కదాచిద్దైవయోగేన గతాహం పుత్రసద్మని । తత్రస్థితం పయః పాతుం వధ్వా దృష్టం న తత్పునః
ఒకసారి విధి వల్ల నేను నా కుమారుడి ఇంటికి వెళ్ళాను. అక్కడ వధువు పాలను తాగబోతున్నదాన్ని చూశాను, కానీ మళ్లీ అలా చూడలేదు.
పీతం పయస్తు సర్పేణ తద్దృష్టం తు మయా పునః । పశ్చాత్పీతం మయా సమ్యక్దృష్టం వధ్వా తదా పునః
ఆ పాలను ఒక సర్పం తాగింది, అది నేను చూశాను. తరువాత ఆ వధువు ఆ పాలను సరిగ్గా తాగినదాన్ని మళ్లీ చూశాను.
తేన సంపర్కదోషేణకటిర్భగ్నా చ మే సదా । తేన దుఃఖేన భో స్వామిన్జాతాహం దుఃఖభాగినీ । భగ్నా కటిశ్చ సంజాతా హ్యాహారో నైవ రోచతే
అది తాకిన కారణంగా నా నడుము ఎప్పుడూ నొప్పిగా ఉంది. ఆ బాధ వల్ల ఓ ప్రభూ! నేను బాధపడేవాడిని అయ్యాను. నడుము విరిగిపోవడం వల్ల నాకు భోజనం మీద ఆసక్తి లేదు.
బలీవర్ద్ద ఉవాచ- శృణు త్వం శుని వక్ష్యామి మమ దుఃఖస్య కారణమ్ । అస్మిన్వై దివసే ప్రాప్తే బ్రాహ్మణానాం తు భోజనమ్
ఎద్దు ఇలా అన్నాడు — కుక్కా! నా బాధకి కారణం చెబుతాను, విను. ఈ రోజు బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టినప్పుడు,
కారితం మమ పుత్రేణ మమ చింతా తు నో కృతా । నోదకం న తృణం చైవ న దత్తం కేనచిత్క్వచిత్
నా కుమారుడు అన్నం పెట్టించాడు కానీ నన్ను మాత్రం గుర్తుపెట్టుకోలేదు. ఎవరూ నీళ్లు, గడ్డి ఏమీ నాకు ఎక్కడా ఇవ్వలేదు.
అనాహారోహ్యహం పాపీ బద్ధోఽస్మిన్పాపభావితః । పూర్వపాపవిశేషేణ జాతం శుని న సంశయః
నేను పాపంతో నిండిన వాడిని, ఆకలితో అలమటిస్తున్నాను, ఇక్కడ బంధించబడ్డాను. గత జన్మలో చేసిన ఒక ప్రత్యేకమైన పాపం వల్లనే నేను కుక్కగా పుట్టాను — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
తద్వాక్యం తు తదా దేవి శ్రుతం పుత్రేణ ధీమతా । మమాయం తు పితా సాక్షాజ్జాతో మమ గృహే పశుః
ఆ సమయంలో, ఆ మాటలు తెలివైన కుమారుడు విన్నాడు. 'ఇతనే నిజంగా నా తండ్రి, ఇప్పుడు మా ఇంట్లో జంతువుగా పుట్టాడు' అని గ్రహించాడు.
ఇయం తు జననీ సాక్షాన్మమ చైవ న సంశయః । దైవయోగాచ్ఛునీ జాతా కిం కరోమి సునిశ్చయమ్
ఇవ్వాళ నా తల్లి కూడా ఇదే అనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. విధి వల్ల ఆమె కుక్కగా పుట్టింది. నేను చేసేదేమీ లేదు, ఇది ఖచ్చితమే.
ఏవం విచార్యాసౌ విప్రో నైవ నిద్రామవాప సః । రాత్రౌ చింతాపరో భూత్వా స్మరన్విశ్వేశ్వరం పరమ్
ఇలా ఆలోచిస్తూ ఆ బ్రాహ్మణుడు రాత్రి నిద్రపోలేకపోయాడు. రాత్రంతా ఆందోళనతో ఉండి, పరమేశ్వరుని స్మరించాడు.
నానాధర్మపరోఽహం చ మమైవం చ కథం శుభమ్ । విచారయిత్వా చ తతో రాత్రౌ సుప్తస్తదా పునః
నేను ఎన్నో ధర్మ కర్తవ్యాలు చేస్తున్నా, నాకు మంచి జరగడం ఎలా సాధ్యం? ఇలా ఆలోచించి, ఆ రాత్రి మళ్లీ నిద్రపోయాడు.
ప్రభాతే విమలే ప్రాప్తే ఋషీణాం పురతో గతః । తేషాం మధ్యే వసిష్ఠేన తస్య సుస్వాగతం కృతమ్
పొద్దున్న శుభ్రమైన ఉదయం రాగానే, ఆయన ఋషుల ముందుకు వెళ్లాడు. వారిలో వసిష్ఠుడు ఆయనకు హర్షపూర్వకంగా స్వాగతం పలికాడు.
బ్రూహి త్వం బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠ తవాగమనకారణమ్ । ఇతి పృష్టస్తదా విప్రః ప్రణామమకరోత్తదా
బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, నువ్వు ఎందుకు వచ్చావో చెప్పు. అని అడిగినప్పుడు, ఆ బ్రాహ్మణుడు నమస్కారం చేశాడు.
అద్య మే సఫలం జన్మ అద్య మే సఫలా క్రియా । అద్య మే పితరస్తృప్తా దుర్లభాత్తవ దర్శనాత్
ఈరోజు నా జన్మ ఫలించిందని, నా కర్మలు ఫలించాయని, నా పితృదేవతలు సంతోషించారని భావిస్తున్నాను. ఎందుకంటే, నీ దర్శనం చాలా అరుదు.
యథోక్తం చ కృతం శ్రాద్ధం ద్విజాశ్చైవ సుభోజితాః । కుటుంబినాం తు సర్వేషాం భోజనం కారితం తథా
విధిగా శ్రాద్ధం పూర్తయ్యింది. ద్విజులు బాగా భోజనం చేశారు. అలాగే ఇంటివారు అందరికీ భోజనం ఏర్పాటు చేశాను.
భోజనానంతరం ప్రాప్తా శునీ తత్ర ఉవాచ హ । అస్మాకం తు గృహే హ్యేకో బలీవర్దస్తు వర్త్తతే
భోజనం అయ్యాక, ఆ కుక్క అక్కడికి వచ్చి ఇలా చెప్పింది: 'మా ఇంట్లో ఒక్క ఎద్దే మిగిలి ఉంది.'
తం పతిం ప్రతివాక్యం యద్దివజ మత్తః శృణుష్వ తత్ । గృహేస్థితం దుగ్ధభాండమహినా దూషితం మయా
భర్తా, నేను నీకు చెప్పేది విను. ఇంట్లో ఉన్న పాల పాత్రను పాము మలినం చేసింది, నేను అది చూశాను.
దృష్టం మే మహతీ చింతా తదా జాతా న సంశయః । అనేన పయసా చైవ పక్వమన్నం యదా భవేత్
అది చూసి నాకు చాలా ఆందోళన కలిగింది. ఆ పాలతో అన్నం వండితే,