బ్రహ్మణః ప్రతిసర్గశ్చ సర్వసంహారవర్ణనమ్। కల్పేకల్పే చ భూతానాం మహతామపి సంక్షయః
బ్రహ్మదేవుని ద్వితీయ సృష్టి, సమస్త నాశనం, ప్రతి కల్పంలో కూడా గొప్ప జీవులు నశించడాన్ని వివరించబడింది.
సుసంఖ్యాయ చ బుద్ధ్వా వై బ్రహ్మణశ్చాప్యనిత్యతామ్। దౌరాత్మ్యం చైవ భోగానాం సంసారస్య చ కష్టతామ్
సరిగ్గా లెక్కించి, బ్రహ్మదేవుని నిత్యత లేదని, అనుభవాల బాధను, సంసారంలో ఉన్న కష్టాలను తెలుసుకున్నవాడు—
దుర్ల్లభత్వం చ మోక్షస్య వైరాగ్యాద్దోషదర్శనమ్। వ్యక్తావ్యక్తం పరిత్యజ్య సత్వం బ్రహ్మణి సంస్థితమ్
మోక్షం దుర్లభమని, వైరాగ్యంతో లోపాలను చూసి, వ్యక్తమయినదీ, అవ్యక్తమయినదీ వదిలేసి, సత్యంగా బ్రహ్మంలో స్థిరంగా ఉంటాడు.
నానాత్వ దర్శనాత్సుస్థస్తతస్తదభివర్త్తతే। తతస్తాపత్రయాతీతో విరూపాఖ్యో నిరంజనః
విభిన్నతను చూసి స్థిరంగా ఉండి, ఆ తరువాత తాపత్రయాలను దాటి, విరూపాక్షుడు అనే నిష్కలంకుడిగా పిలవబడతాడు.
ఆనందం బ్రహ్మణః ప్రాప్తో న బిభేతి కుతశ్చన। ఇతి కృత్య సముద్దేశః ప్రమాణస్యోపవర్ణితః
బ్రహ్మానందాన్ని పొందినవాడు ఎక్కడి నుంచైనా ఏదీ భయపడడు. ఇలా కర్తవ్యాల గురించి, ప్రమాణాల వివరాన్ని చెప్పాను.
కీర్త్యంతే జగతో యత్ర సర్గప్రలయవిక్రియాః। ప్రవృత్తిశ్చాపి భూతానాం నివృత్తీనాం ఫలాని చ
ఈ లోకంలో సృష్టి, లయ, మార్పులు, జీవుల ప్రవర్తన, వాటి ఉపశమనం, వాటి ఫలితాలు ఇలా అన్నీ వివరంగా చెప్పబడ్డాయి.
ప్రాదుర్భావో వసిష్ఠస్య శక్తేర్జన్మ తథైవ చ। సౌదాసాన్నిగ్రహస్తస్య విశ్వామిత్రకృతేన చ
వశిష్ఠుని అవతారం, శక్తి జననం, సౌదాసుని సంహారం, విశ్వామిత్రుని చేత సౌదాసుని శిక్ష ఇలా వివరించబడింది.
పరాశరస్య చోత్పత్తిరదృశ్యన్త్యాం యథా విభోః। జజ్ఞే పితౄణాం కన్యాయాం వ్యాసశ్చాపి యథా మునిః
పరాశరుని జననం, అతడు పితృదేవతల కుమార్తె ద్వారా కనిపించని ప్రభువు నుండి ఎలా పుట్టాడో, అలాగే వ్యాస మహర్షి ఎలా జన్మించాడో వివరించబడింది.
శుకస్య చ యథా జన్మ పుత్రస్య సహ ధీమతః। పరాశరస్య విద్వేషో విశ్వామిత్రకృతో యథా
ధీమంతుడైన పరాశరుని కుమారుడు శుకుడు ఎలా జన్మించాడో, విశ్వామిత్రుని వల్ల పరాశరునికి కలిగిన వైరం గురించి చెప్పబడింది.
వసిష్ఠసంభృతశ్చాగ్నిర్విశ్వామిత్రజిఘాంసయా। సంధానహేతోర్విభునా జీర్ణః కణ్వేన ధీమతా
వశిష్ఠుడు విశ్వామిత్రుని నాశనం చేయాలనే ఉద్దేశంతో అగ్ని పుట్టించటం, ఆ అగ్నిని శాంతి కోసం ధీమంతుడైన కణ్వుడు ఆర్పిన విధానం వివరించబడింది.
దేవేన విప్రా విప్రాణాం విశ్వామిత్రహితైషిణా। ఏకం వేదం చతుఃపాదం చతుర్ధా పునరీశ్వరః
బ్రాహ్మణులకూ, విశ్వామిత్రునికీ మేలు కావాలని దేవుడు, ఒకే నాలుగు భాగాలుగా ఉన్న వేదాన్ని మళ్లీ నాలుగు భాగాలుగా విభజించాడు.
యథా బిభేద భగవాన్ వ్యాసః సర్వేష్వనుగ్రహాత్। తస్య శిష్యప్రశిష్యైశ్చ శాఖాభేదాః పునః కృతాః
భగవంతుడైన వ్యాసుడు అందరి మేలు కోసం వేదాన్ని ఎలా విభజించాడో, ఆయన శిష్యులు, వారి శిష్యులు మళ్లీ వేదాన్ని శాఖలుగా ఎలా విభజించారో చెప్పబడింది.
ప్రయాగే మునివర్యైశ్చ యథా పృష్టః స్వయం ప్రభుః। కృష్ణేన చానుశిష్టాస్తే మునయో ధర్మకాంక్షిణః
ప్రయాగలో మహర్షులు ప్రభువును ఎలా ప్రశ్నించారో, ధర్మాన్ని కోరిన ఆ మహర్షులకు కృష్ణుడు ఎలా ఉపదేశించాడో వివరించబడింది.
ఏతత్సర్వం యథాతత్వమాఖ్యాతం ద్విజసత్తమాః। మునీనాం ధర్మనిత్యానాం లోకతంత్రమనుత్తమమ్
ఇవి అన్నీ నిజమైన విధంగా వివరించబడ్డాయి, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా! ధర్మాన్ని పాటించే మునులకోసం లోకంలో ఉన్న అత్యుత్తమ సంప్రదాయాన్ని చెప్పాను.
బ్రహ్మణా యత్పురా ప్రోక్తం పులస్త్యాయ మహాత్మనే। పులస్త్యేనాథ భీష్మాయ గంగాద్వారే ప్రభాషితమ్
బ్రహ్మదేవుడు పూర్వం మహాత్ముడైన పులస్త్యునికి చెప్పినది, ఆ పులస్త్యుడు గంగా తీరంలో భీష్మునికి చెప్పినది వివరించబడింది.
ధన్యం యశస్యమాయుష్యం సర్వ్వపాపప్రణాశనమ్। కీర్తనం శ్రవణం చాస్య ధారణం చ విశేషతః
ఇది పఠించడం, వినడం, ముఖ్యంగా హృదయంలో నిలుపుకోవడం ధన్యమైనది, కీర్తిని ఇస్తుంది, ఆయుష్షును పెంచుతుంది, అన్ని పాపాలను నశింపజేస్తుంది.
సూతేనానుక్రమేణేదం పురాణం సంప్రకాశితమ్। బ్రాహ్మణేషు పురా యచ్చ బ్రహ్మణోక్తం సవిస్తరమ్
ఈ పురాణాన్ని సూతుడు క్రమంగా వెల్లడించాడు. బ్రాహ్మణుల మధ్య బ్రహ్మదేవుడు విస్తృతంగా చెప్పినదాన్ని కూడా వివరించాడు.
పాదమస్య విదన్సమ్యగ్యోధీయీత జితేంద్రియః। తేనాధీతం పురాణం స్యాత్సర్వం నాస్త్యత్ర సంశయః౫౦ 1.2.
దీనిలో నాలుగవ వంతు భాగాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకుని, ఇంద్రియాలను నియంత్రించి చదివినవాడు, మొత్తం పురాణాన్ని చదివినట్టే అవుతుంది. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యో విద్యాచ్చతురో వేదాన్సాంగోపనిషదో ద్విజః। పురాణం చ విజానాతి యః స తస్మాద్విచక్షణః
నాలుగు వేదాలను, వాటి ఉపవేదాలు, ఉపనిషత్తులతో పాటు పురాణాన్ని కూడా తెలిసిన ద్విజుడు నిజంగా జ్ఞానవంతుడు.
ఇతిహాసపురాణాభ్యాం వేదం సముపబృంహయేత్। బిభేత్యల్పశ్రుతాద్వేదో మామయం ప్రతరిష్యతి
వేదాన్ని ఇతిహాస, పురాణాలతో కలిపి చదవాలి. తక్కువ జ్ఞానం ఉన్నవాడు వేదాన్ని వక్రీకరిస్తాడేమో అని వేదం భయపడుతుంది.
అధీత్య చైకమధ్యాయం స్వయం ప్రోక్తం స్వయంభువా। ఆపదః ప్రాప్య ముచ్యేత యథేష్టాం ప్రాప్నుయాద్గతిమ్
స్వయంభువుడు చెప్పిన ఒక అధ్యాయాన్ని అయినా చదివినవాడు, కష్టాల నుండి విముక్తి పొంది, తాను కోరిన స్థితిని పొందుతాడు.
పురా పరంపరాం వక్తి పురాణం తేన వై స్మృతమ్। నిరుక్తిమస్య యో వేద సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే
ఇది పూర్వ సంప్రదాయాన్ని చెబుతుంది కాబట్టి దీనికి పురాణం అని పేరు వచ్చింది. దీని అర్థాన్ని తెలిసినవాడు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.
ఋషయోహ్యబ్రువన్సూతం కథం భీష్మేణ సఙ్గతః। బ్రహ్మణో మానసః పుత్రః పులస్త్యో భగవానృషిః
ఓ సూతా! బ్రహ్మదేవుని మనసులో పుట్టిన కుమారుడు, మహర్షి పులస్త్యుడు భీష్ముడితో ఎలా కలిసాడు? దయచేసి మాకు చెప్పు.
దుర్లభం దర్శనం యస్య నరైః పాపసమన్వితైః। అత్యాశ్చర్యమిదం సూత క్షత్రియేణ కథం మునిః
పాపంతో కలిసిన మనుషులకు ఆయన దర్శనం చాలా అరుదైనది. ఓ సూతా! ఒక క్షత్రియుడికి ఆ మహర్షి ఎలా కలిసాడో చెప్పు, ఇది నిజంగా ఆశ్చర్యకరం.
ఆరాధితో బృహద్భూతస్తన్నో వద మహామతే। కీదృశం వా తపస్తేన కో వాన్యో నియమః కృతః
ఓ జ్ఞానవంతుడా! ఆ మహర్షిని ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి భీష్ముడు ఏ విధమైన గొప్ప తపస్సు చేశాడు? ఆయన ఎలాంటి నియమాలు పాటించాడు? ఇంకా ఏ ఇతర వ్రతాలు చేశాడో మాకు వివరించు.
యేన తుష్టో మునిర్బ్రాహ్మస్తథా తేన ప్రభాషితః। పర్వం వాప్యథ పర్వార్ధం సమగ్రం వా ప్రభాషితమ్
ఆ బ్రాహ్మణ మహర్షి ఏ తపస్సు వల్ల సంతోషించి మాట్లాడాడో చెప్పు. ఆయన పండుగను మొత్తం చెప్పాడా, లేక కొంత భాగాన్ని మాత్రమే వివరించాడా?
యస్మిన్స్థానే యథాదృష్టః పులస్త్యో భగవానృషిః। తన్నో వద మహాభాగ కల్యాః స్మ శ్రవణే వయమ్
పులస్త్య మహర్షి ఎక్కడ, ఎలా దర్శనమిచ్చాడో మాకు చెప్పు, ఓ భాగ్యశాలి! మేమంతా వినడానికి ఆసక్తిగా ఉన్నాము.
సూత ఉవాచ। యత్ర గంగా మహాభాగా సాధూనాం హితకారిణీ। విభిద్య పర్వతం వేగాన్నిఃసృతా లోకపావనీ
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: గంగా దేవి, సద్గుణులకోసం మేలు చేసే తల్లి, పర్వతాన్ని చీల్చుకొని వేగంగా ప్రవహించి లోకాలను పవిత్రం చేసింది.
గంగాద్వారే మహాతీర్థే భీష్మః పితృపరాయణః। శుశ్రూషుః సుచిరం కాలం మహతాం నియమే స్థితః
ఆ గంగాద్వార మహాక్షేత్రంలో భీష్ముడు తన పితృదేవతలకు అంకితమై, గొప్ప నియమంలో స్థిరంగా, చాలా కాలం అక్కడ ఉండేవాడు.
యావద్వర్షశతం సాగ్రం పరమేణ సమాధినా। ధ్యాయమానః పరం బ్రహ్మ త్రికాలం స్నానమాచరత్
అతడు పరమ ధ్యానంతో వంద సంవత్సరాలకు పైగా పరబ్రహ్మను ధ్యానిస్తూ, రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం చేసేవాడు.