ధర్మాదర్థం చ కామం చ మోక్షం చైతత్త్రయం లభేత్ । తస్మాద్ధర్మం సమీహేత విద్వాన్యః స బుధః స్మృతః
ధర్మం వల్ల ధనం, కామం, మోక్షం — ఈ మూడు లభిస్తాయి. అందుకే జ్ఞానులు ధర్మాన్ని ఆశించాలి; అలాంటి వాడే నిజమైన పండితుడు.
తపసా చైవ దానేన వ్రతేన నియమేన చ । తపసా ప్రాప్యతే స్వర్గః సాత్వికేన తథైవ చ
తపస్సు, దానం, వ్రతం, నియమంతో — తపస్సు వల్ల స్వర్గం లభిస్తుంది; సాత్విక స్వభావంతో కూడా అదే ఫలం వస్తుంది.
ఇహాయాతో లభేద్రాజ్యం క్రోధలోభవివర్జితః । జన్మాంతరేణ ముక్తిః స్యాత్పదం విందతి వైష్ణవమ్
ఇక్కడ కోపం, లోభం లేని వాడు రాజ్యాన్ని పొందుతాడు; మరొక జన్మలో మోక్షం లభించి, వైష్ణవ పదవిని పొందుతాడు.
తపసా రాజసేనేహ రాజసశ్చైవ జాయతే । తప్త్వా తామసభావేన క్రూరకర్మా హి నిష్ఠురః
ఇక్కడ రాజస తపస్సు వల్ల రాజస స్వభావం కలిగినవాడు జన్మిస్తాడు. కానీ తామస స్వభావంతో తపస్సు చేసినవాడు క్రూరమైన పనులు చేస్తాడు.
తపస్తద్రక్షసాం చోక్తం భుక్తిదం తామసాత్మనామ్ । యత్తప్తం సాత్వికం చైవ తత్తపో భవతి ధ్రువమ్
రాక్షసులకు చెప్పిన తపస్సు తామస స్వభావం ఉన్నవారికి భోగాన్ని ఇస్తుంది. కానీ సాత్వికంగా చేసిన తపస్సే నిజమైన తపస్సు అవుతుంది.
రజస్తమోభ్యాం నియతం తపస్యాం వనే సతాం వాయుభుజాం సునిర్జనే । తపస్వినాం చైవ ధనాదివాంచ్ఛతాం వనేఽపి దోషాః ప్రభవంతి రాగిణామ్
రాజసం, తామసం వల్ల, అడవిలో గాలిని మాత్రమే ఆహారంగా తీసుకుంటూ ఒంటరిగా ఉండే సద్గుణులకైనా, ధనం ఆశించే తపస్వులకు లోపాలు కలుగుతాయి.
గృహేఽపి పంచేంద్రియనిగ్రహస్తపస్త్వకుత్సితే కర్మణి యః ప్రవర్త్తతే । నివృత్తరాగస్య తపోవనం గృహం గృహాశ్రమోఽతో గదితః స్వధర్మః
ఇంట్లోనే ఐదు ఇంద్రియాలను నియంత్రించడం తపస్సు. కానీ అపవిత్రమైన పనుల్లో నిమగ్నమై, రాగాన్ని జయించినవాడికి ఇంటే తపోవనం లాంటిది. అందుకే గృహస్థాశ్రమమే స్వధర్మం అంటారు.
సుదుస్తరః సత్వజితేంద్రియాణాం సంహన్యతే శ్రేష్ఠతమః శుభాశ్రమః । గృహస్తు ధర్మః ప్రవరో మనీషిణాం బ్రహ్మాదిభిశ్చాభిహితో నగాత్మజే
ఇంద్రియాలను జయించినవారికి అత్యున్నతమైన ఆశ్రమాన్ని పొందడం చాలా కష్టం. కానీ, ఓ పర్వత కుమారి! బ్రహ్మ మొదలైన వారు కూడా గృహస్థ ధర్మాన్నే మేధావులకు శ్రేష్ఠమని చెప్పారు.
తప్త్వా తపస్వీ విపినే క్షుధార్తో గృహం సమాయాతి సదాన్నదాతుః । భక్త్యా స చాన్నం ప్రదదాతి తస్మై తపోవిభాగం భజతే హి తస్య
తపస్సు చేస్తున్న వాడు అడవిలో ఆకలితో బాధపడి ఎప్పుడూ అన్నదానం చేసే ఇంటికి వస్తే, ఆ ఇంటివాడు భక్తితో అన్నం ఇస్తే, అతడికి తపస్సు ఫలం భాగంగా లభిస్తుంది.
గృహాశ్రమం జ్యేష్ఠమిహాశ్రమాణాం సమ్యక్చ యః పాలయతే మనుష్యః । ఇహైవ భుంజన్సమనుష్యభోగాన్స్వర్గం ప్రయాతీతి న సంశయోఽత్ర । గృహం సదా పాలయతాం నరాణాం పాపం సమాయాతి కథం హి దేవి
అన్ని ఆశ్రమాల్లో గృహస్థాశ్రమమే శ్రేష్ఠం. దానిని సరిగ్గా నిర్వహించే వాడు ఇక్కడే మానవ సుఖాలు అనుభవించి, స్వర్గాన్ని చేరుతాడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఎప్పుడూ గృహస్థ ధర్మాన్ని పాటించే వారికి పాపం ఎలా చేరుతుంది, ఓ దేవి!
గృహాశ్రమః పుణ్యతమః సర్వదా తీర్థవద్గృహమ్ । అస్మిన్గృహాశ్రమే పుణ్యే దానం దేయం విశేషతః
గృహస్థాశ్రమం అత్యంత పవిత్రమైనది. మన ఇల్లు ఎప్పుడూ తీర్థస్థలంలా ఉంటుంది. ఈ పవిత్రమైన గృహస్థాశ్రమంలో దానం చేయడం ముఖ్యంగా అవసరం.
దేవానాం పూజనం యత్ర అతిథీనాం చ భోజనమ్ । పథికానాం చ శరణం అతో ధన్యతమో మతః
దేవతలను పూజించే చోట, అతిథులకు భోజనం పెట్టే ఇంట్లో, ప్రయాణికులకు ఆశ్రయం ఇచ్చే ఇల్లు — అటువంటి ఇల్లు అత్యంత ధన్యమైనదిగా భావించబడుతుంది.
తద్గృహం తు సమాశ్రిత్య యేఽర్చయంతి ద్విజాన్నరాః । ఆయుర్లక్ష్మీస్తథా పుత్రా న హీయంతే కదాచన
అలాంటి ఇంట్లో నివసిస్తూ, బ్రాహ్మణులను గౌరవించే వారు ఆయుష్షు, ఐశ్వర్యం, పిల్లలు — ఇవన్నీ ఎప్పుడూ తగ్గిపోవు.
శృణు సుందరి వక్ష్యామి మహాపాపవిశోధనమ్ । సర్వసంపత్కరం దానం ఇహాముత్రఫలప్రదమ్
ఓ సుందరి! నేను నీకు మహా పాపాలను తొలగించే మార్గాన్ని చెబుతాను. దానం చేయడం అన్ని సంపదలను ఇస్తుంది, ఇహలోకంలోను పరలోకంలోను ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
శుభేకాలే సమాయాతే సమభ్యర్చ్య స్వదైవతమ్ । నిత్యం నైమిత్తకం కృత్వా దద్యాద్దానం స్వశక్తితః
శుభమైన సమయం వచ్చినప్పుడు, తన ఇష్టదైవాన్ని పూజించి, నిత్యకర్మలు, నైమిత్తిక కర్మలు చేసి, తన శక్తికి తగినట్లు దానం చేయాలి.
గృహీత్వా పరద్రవ్యం చ ద్విజదేవేభ్య ఏవ హి । దద్యాత్స నిరయం దృష్ట్వా పశ్చాద్యాతి పరాం గతిమ్
వేరొకరి సంపదను తీసుకున్నవాడు కూడా, బ్రాహ్మణులకు, దేవతలకు దానం చేస్తే, నరకాన్ని చూసిన తరువాత, చివరికి ఉత్తమ స్థితిని పొందుతాడు.
శతానీకో యథా దానాత్సపుత్రశ్చైవ తారితః । దత్త్వాన్యే చ ద్విజేభ్యశ్చ స గంతా ధర్మతో దివమ్
శతానీకుడు తన కుమారుడితో కలిసి దానం వల్ల రక్షించబడ్డాడు. అలాగే, బ్రాహ్మణులకు దానం చేసే వారు ధర్మమార్గంలో స్వర్గానికి చేరుతారు.
ధర్మస్థానేషు యైర్దత్తం తేషాం ధర్మముదాహృతమ్ । శృణు దేవి ప్రవక్ష్యామి విత్తదానం సమాసతః
ధర్మస్థానాల్లో దానం చేసినవారు నిజమైన ధర్మవంతులుగా చెప్పబడ్డారు. ఓ దేవి! సంపదను దానం చేయడం గురించి నేను సంక్షిప్తంగా వివరిస్తాను, విను.
దేహశుద్ధికరం దానం న భూతం న భవిష్యతి । పాపహీనో యేన పుమాన్జాయతే నాత్ర సంశయః
దానం చేయడం వల్ల శరీరం పవిత్రమవుతుంది. ఇలాంటి దానం గతంలో ఎప్పుడూ లేదు, భవిష్యత్తులో ఉండదు. దీని వల్ల మనిషి పాపరహితుడిగా జన్మిస్తాడు — దీనిలో సందేహం లేదు.
భోగాన్భుక్త్వా తతశ్చాయం యాతి విష్ణుం సనాతనమ్ । పురా వై బ్రహ్మణా ప్రోక్తం భార్గవాయ మహాత్మనే
ఇహలోకంలో అన్ని భోగాలు అనుభవించిన తరువాత, అనంతుడు అయిన విష్ణువుని చేరుతాడు. ఈ విషయాన్ని బ్రహ్మ దేవుడు మహాత్ముడైన భార్గవునికి పుర్వం చెప్పాడు.
పాపయుక్తాయ రామాయ తులావృషభమేవ చ । పాపకర్మరతశ్చైవ భవబంధక్రియో నృపః
పాపకార్యాలలో లీనమై, లోకబంధనాల్లో చిక్కుకున్న రామునికి, అలాగే పాపకార్యాలలో ఆనందించే రాజుకూ, తులాదానం, వృషభదానం గురించి బ్రహ్మ చెప్పాడు.
అభక్షభక్షణరతా భ్రూణహా గురుతల్పగః । ఏతేప్యనృతవాదీ చ ప్రసూయంతే వియోనిషు
విసిద్ధమైన ఆహారం తినేవారు, గర్భాన్ని హతమార్చేవారు, గురుపత్నిని అపహరించేవారు, అబద్ధం చెప్పేవారు — వీరు 모두 నీచమైన యోనుల్లో జన్మిస్తారు.
అయాజ్యయాజనం కృత్వా యాచయిత్వా తు నిందితాన్ । సదా కోపసమాయుక్తాః సాధూనాం పీడనే రతాః
నిషిద్ధ యజ్ఞాలు చేసే వారు, అపహాస్యమైనవారిని అడిగే వారు, ఎప్పుడూ కోపంతో ఉండేవారు, సద్గుణుల్ని బాధించడంలో ఆనందించే వారు —
విశ్వాసోపహతాశ్చైషామసుభిర్ధర్మనిందకాః । పాపైరేభిః సమాయుక్తా జ్ఞాత్వాత్మానం గతాయుషమ్
విశ్వాసాన్ని కోల్పోయినవారు, దుష్టులు, ధర్మాన్ని దూషించే వారు, పాపాల్లో లీనమైనవారు, తమ ఆయుష్షు తక్కువగా ఉందని తెలిసినవారు —
ఇతి జ్ఞాత్వా తు తైర్దేవి దానం దేయం విశేషతః । బహవో ధర్మకర్త్తారో వైష్ణవా భువి విశ్రుతాః
ఇలా తెలుసుకున్నవారు, ఓ దేవి! వారు ముఖ్యంగా దానం చేయాలి. ఈ భూమిపై అనేకమంది ధర్మాన్ని ఆచరించే వైష్ణవులు ప్రసిద్ధులుగా ఉన్నారు.
ఇతి శ్రీపాద్మే మహాపురాణే పంచపంచాశత్సాహస్ర్యాం సంహితాయాముత్తరఖండే ఉమాపతినారదసంవాదే దానధర్మోనామ చతుఃసప్తతితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మ మహాపురాణంలో, ఉత్తరకండలో, ఉమాపతి-నారద సంభాషణలో, దానధర్మం అనే డెబ్బై నాలుగవ అధ్యాయం పూర్తయ్యింది. ఈ భాగంలో మొత్తం యాభై ఐదు వేల శ్లోకాలు ఉన్నాయి.
మహాదేవ ఉవాచ- గండికాయాస్తు మాహాత్మ్యం వక్ష్యే దేవి విధానతః । యథా గంగా తథా సా చ కథితా నగనందిని
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు — ఓ దేవి! గండికా మహిమను నేను నీకు వివరంగా చెబుతాను. యథా గంగా పవిత్రంగా ఉంటుందో, అలాగే ఆ గండికా కూడా పవిత్రమైనదని, ఓ పర్వత కుమారీ!
శాలగ్రామశిలా యత్ర జాయతే బహుధా తథా । మాహాత్మ్యం చైవ తస్యాశ్చ కథితం మునిసత్తమైః
ఎక్కడ శాలగ్రామ శిలలు అనేక రూపాల్లో కనబడతాయో, అక్కడే ఆ గండికా మహిమ కూడా ఉంది అని మునిశ్రేష్ఠులు చెప్పారు.
అండజా ఉద్భిజా యత్ర స్వేదజాశ్చ జరాయుజాః । యస్యా దర్శనమాత్రేణ పుణ్యరూపాస్తు పార్వతి
పార్వతీదేవీ! గుడ్లలో పుట్టేవాళ్లు, మొక్కలలో పుట్టేవాళ్లు, చెమటతో పుట్టేవాళ్లు, గర్భంలో పుట్టేవాళ్లు—ఇవన్నీ అక్కడ నివసిస్తారు. ఆమెను కేవలం చూసినంత మాత్రానా, వారు పుణ్యమయులవుతారు.
ఉత్తరే సా తు సంభూతా గండికా తు మహానదీ । సంస్మృతా సంస్మృతా నూనం పాపం హంత్యగనందిని
ఉత్తర దిశలో గొప్ప నది గండికా పుట్టింది. పాపాలను తొలగించేవాడా! ఆమెను మళ్ళీ మళ్ళీ స్మరించినప్పుడు, తప్పకుండా అన్ని పాపాలు నశిస్తాయి.