మహాప్రలయవిశ్వైకద్వితీయాఖిలనాగరాట్ । శేషదేవః సహస్రాక్షః సహస్రాస్య శిరోభుజః
మహాప్రళయంలో ఒక్కడే మిగిలేవాడు, సమస్త నాగులకు రాజు; శేషదేవుడు, వెయ్యి కళ్ళు, వెయ్యి ముఖాలు, తలలు, చేతులు కలవాడు.
ఫణామణికణాకారయోజితాబ్ధ్యంబుదక్షితిః । కాలాగ్నిరుద్రజనకో ముశలాస్త్రో హలాయుధః
తన పాము మణుల కాంతితో భూమి, సముద్రం, మేఘాలను కలిపినవాడు; కాలాగ్ని రూపుడైన రుద్రుని సృష్టికర్త, ముసలంతో, హలంతో ఆయుధాలు ధరించినవాడు.
నీలాంబరో వారుణీశో మనోవాక్కాయదోషహా । అసంతోషో దృష్టిమాత్రపాతితైకదశాననః
నీలవస్త్రధారి, వారుణికి అధిపతి, మనస్సు, మాట, శరీర దోషాలను తొలగించేవాడు; తృప్తి లేని వాడు, కేవలం చూపుతో పది తలలవాడిని పడగొట్టినవాడు.
బలిసంయమనో ఘోరో రౌహిణేయః ప్రలంబహా । ముష్టికఘ్నో ద్వివిదహా కాలిందీకర్షణో బలః
బలిని నియంత్రించిన భయంకరుడు, రోహిణి కుమారుడు, ప్రలంబుడిని సంహరించినవాడు; ముష్టికుడిని, ద్వివిదుడిని సంహరించినవాడు, యమునను లాగిన బలరాముడు.
రేవతీరమణః పూర్వభక్తిఖేదాచ్యుతాగ్రజః । దేవకీవసుదేవాహ్వ కశ్యపాదితినందనః
రేవతీ ప్రియుడైనవాడు, అచ్యుతునికి అన్నయ్య, మునుపటి భక్తితో అలసిపోయినవాడు, దేవకీ వసుదేవుల కుమారుడని పిలవబడే వాడు, కశ్యపాది వంశజుడు.
వార్ష్ణేయః సాత్వతాం శ్రేష్ఠః శౌరిర్యదుకులోద్వహః । నరాకృతిః పరంబ్రహ్మ సవ్యసాచీ వరప్రదః
వృష్ణి వంశస్థుడు, సాత్వతులలో శ్రేష్ఠుడు, శూరుని కుమారుడు, యదువంశానికి గౌరవాన్ని తెచ్చినవాడు, మానవ రూపంలో వచ్చిన పరబ్రహ్మ, సవ్యసాచితో స్నేహితుడు, వరాలు ప్రసాదించేవాడు.
బ్రహ్మాదికామ్యలాలిత్య జగదాశ్చర్య శైశవః । పూతనాఘ్నః శకటభిద్యమలార్జునభంజనః 6.71.
బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలను తన ఆకర్షణతో ఆనందింపజేసినవాడు, చిన్నప్పటి క్రీడలు ప్రపంచాన్ని ఆశ్చర్యపరిచినవాడు, పూతనను సంహరించినవాడు, శకటాన్ని పగలగొట్టినవాడు, యమలార్జున వృక్షాలను ధ్వంసం చేసినవాడు.
వాతాసురారిః కేశిఘ్నో ధేనుకారిర్గవీశ్వరః । దామోదరో గోపదేవో యశోదానందదాయకః
వాతాసురునికి శత్రువు, కేశిని సంహరించినవాడు, ధేనుకాసురుని శత్రువు, పశువుల అధిపతి, దామోదరుడు, గోపాల దేవుడు, యశోదకు ఆనందాన్ని ఇచ్చినవాడు.
కాలీయమర్దనః సర్వగోపగోపీజనప్రియః । లీలాగోవర్ద్ధనధరో గోవిందో గోకులోత్సవః
కాలీయుని మణిపిడి చేసినవాడు, అన్ని గోపులు గోపికలకు ప్రియుడు, లీలగా గోవర్ధనాన్ని ఎత్తినవాడు, గోవిందుడు, గోకులానికి ఉత్సవకారకుడు.
అరిష్టమథనః కామోన్మత్తగోపీవిముక్తిదః । సద్యః కువలయాపీడఘాతీ చాణూరమర్దనః
అరిష్టాసురుని సంహరించినవాడు, ప్రేమతో మత్తులో ఉన్న గోపికలకు విముక్తిని ఇచ్చినవాడు, కువలయాపీడను వెంటనే సంహరించినవాడు, చాణూరుని నాశనం చేసినవాడు.
కంసారిరుగ్రసేనాదిరాజ్యవ్యాపారితాపరః । సుధర్మాంకితభూర్లోకో జరాసంధబలాంతకః
కంసునికి శత్రువు, ఉగ్రసేనుడు మొదలైనవారికి రాజ్యాన్ని స్థాపించినవాడు, సుధర్మా సభతో భూమిని అలంకరించినవాడు, జరాసంధ సైన్యాన్ని నాశనం చేసినవాడు.
త్యక్తభగ్నజరాసంధో భీమసేనయశఃప్రదః । సాందీపనమృతాపత్యదాతా కాలాంతకాదిజిత్
పరాజితుడైన జరాసంధుని వదిలిపెట్టినవాడు, భీమసేనునికి కీర్తిని ఇచ్చినవాడు, సాందీపని గురువుకు మరణించిన కుమారుని తిరిగి ఇచ్చినవాడు, కాలాంతకుని వంటి శత్రువులను జయించినవాడు.
సమస్తనారకిత్రాతా సర్వభూపతికోటిజిత్ । రుక్మిణీరమణో రుక్మిశాసనో నరకాంతకః
అన్ని నరకవాసులను రక్షించినవాడు, కోట్లాది భూపతులను జయించినవాడు, రుక్మిణికి ప్రియుడు, రుక్మిని సంహరించినవాడు, నరకాసురుని నాశనం చేసినవాడు.
సమస్తసుందరీకాంతో మురారిర్గరుడధ్వజః । ఏకాకీజితరుద్రార్క మరుదాద్యఖిలేశ్వరః
అన్ని సుందరీలకు ప్రియమైనవాడు, మురాసురుని శత్రువు, గరుడధ్వజుడు, ఒక్కడే రుద్రుని, సూర్యుని, మరుత్ గణాలను, ఇతర ప్రభువులను జయించినవాడు.
దేవేంద్రదర్పహా కల్పద్రుమాలంకృతభూతలః । బాణబాహుసహచ్ఛిన్నం నద్యాదిగణకోటిజిత్
ఇంద్రుని గర్వాన్ని తొలగించినవాడు, కల్పవృక్షాలతో భూమిని అలంకరించినవాడు, బాణాసురుని వేల చేతులను కోసినవాడు, నదులు మొదలైన అనేక గణాలను జయించినవాడు.
లీలాజిత మహాదేవో మహాదేవైకపూజితః । ఇంద్రార్థార్జుననిర్భంగ జయదః పాండవైకధృక్
లీలగా మహాదేవుని జయించినవాడు, మహాదేవుడు మాత్రమే పూజించినవాడు, ఇంద్రుని కోరికకు అర్జునుని గర్వాన్ని ఛేదించినవాడు, విజయాన్ని ప్రసాదించేవాడు, పాండవులకు ఆధారమైనవాడు.
కాశిరాజశిరశ్ఛేత్తా రుద్రశక్త్యైకమర్దనః । విశ్వేశ్వరప్రసాదాక్షః కాశీరాజసుతార్దనః
కాశిరాజు తలను కోసినవాడు, రుద్రుని శక్తిని సంహరించినవాడు, విశ్వేశ్వరుని అనుగ్రహంతో ప్రసిద్ధి చెందినవాడు, కాశిరాజు కుమార్తెను నాశనం చేసినవాడు.
శంభుప్రతిజ్ఞావిధ్వంసీ కాశీనిర్దగ్ధనాయకః । కాశీశగతకోటిఘ్నో లోకశిక్షాద్విజార్చకః
శంభువు చేసిన ప్రతిజ్ఞను ధ్వంసం చేసినవాడు, కాశిని దహించిన నాయకుడు, కాశికి వెళ్లిన కోట్లాది ప్రాణులను సంహరించినవాడు, లోకానికి బోధించేవాడు, ద్విజులు పూజించే వాడు.
యువతీవ్రతయోవశ్యః పురాశివవరప్రదః । శంకరైకప్రతిష్ఠాధృక్స్వాంశ శంకరపూజకః
యువతుల వ్రతాలకు వశుడైనవాడు, పురాతన కాలంలో శివునికి వరాలు ఇచ్చినవాడు, శంకరునికి ఆధారమైనవాడు, తన స్వరూపాన్ని శంకరునిగా పూజించినవాడు.
శివకన్యావ్రతపతిః కృష్ణరూప శివారిహా । మహాలక్ష్మీవపుర్గౌరీత్రాతా వైదలవృత్రహా
శివుని కుమార్తె వ్రతానికి అధిపతి, కృష్ణ రూపధారి, శివుని శత్రువును సంహరించినవాడు, మహాలక్ష్మి రూపంలో ఉన్నవాడు, గౌరీని రక్షించినవాడు, వైడాలుడు, వృత్రుని సంహరించినవాడు.
స్వధామముచుకుందైకనిష్కాలయవనేష్టకృత్ । యమునాపతిరానీత పరిలీనద్విజాత్మజః
తన స్వస్థానంలో ముచుకుందుడు, యవనుల కోసం ప్రత్యేక యజ్ఞాన్ని చేసినవాడు, యమునా నది అధిపతి, మునుల కుమారుని తిరిగి తీసుకొచ్చినవాడు.
శ్రీదామరంకభక్తార్థభూమ్యానీతేంద్రవైభవః । దుర్వృత్తశిశుపాలైకముక్తిదో ద్వారకేశ్వరః
శ్రీదామ, అంక భక్తుల కోసమై భూమిపై ఇంద్రుని వైభవాన్ని తీసుకొచ్చినవాడు, దుర్మార్గుడైన శిశుపాలునికి మోక్షాన్ని ఇచ్చిన ఏకైకుడు, ద్వారకకు అధిపతి.
ఆచాండాలదికప్రాప్య ద్వారకానిధికోటికృత్ । అక్రూరోద్ధవముఖ్యైకభక్తస్వచ్ఛందముక్తిదః
చండాలుల వరకూ అందరికీ సులభంగా లభించే వాడు, ద్వారకా నగర ధనాన్ని ఎన్నో రెట్లు అధికంగా కలిగి ఉన్నవాడు, అక్రూరుడు, ఉద్ధవుడు వంటి భక్తులకే స్వేచ్ఛగా మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవాడు.
సబాలస్త్రీజలక్రీడామృతవాపీకృతార్ణవః । బ్రహ్మాస్త్రదగ్ధగర్భస్థ పరీక్షిజ్జీవనైకకృత్
తన పిల్లలు, భార్యలతో కలిసి నీటిలో ఆడుతూ, సముద్రాన్ని అమృతంతో నిండిన చెరువుగా మార్చిన వాడు, బ్రహ్మాస్త్రంతో గర్భం కాలిపోయిన పారిక్షిత్తును తిరిగి బ్రతికించిన వాడు.
పరిలీనద్విజసుతానేతాఽర్జునమదాపహః । గూఢముద్రాకృతిగ్రస్త భీష్మాద్యఖిలకౌరవః
అంతర్ధానమైన బ్రాహ్మణ కుమారులను తీసుకెళ్లిన వాడు, అర్జునుడి గర్వాన్ని పోగొట్టిన వాడు, రహస్య సంకేతంతో భీష్ముడు మొదలైన కౌరవులను జయించిన వాడు.
యథార్థఖండితాశేష దివ్యాస్త్రపార్థమోహహృత్ । గర్భశాపఛలధ్వస్తయాదేవోర్వీ భయాపహః
దివ్యాస్త్రాల వల్ల అర్జునుడికి కలిగిన మోహాన్ని పూర్తిగా తొలగించిన వాడు, గర్భ శాపం వల్ల తప్పుడు బాధను అనుభవించిన భూమిదేవికి భయాన్ని పోగొట్టిన వాడు.
జరావ్యాధారిగతిదః స్మృతిమాత్రాఖిలేష్టదః । కామదేవో రతిపతిర్మన్మథః శంబరాంతకః
వృద్ధాప్యం, వ్యాధితో బాధపడే వారికి కదలికను ఇచ్చేవాడు, జ్ఞాపకం చేస్తే ఏ కోరిక అయినా తీరుస్తాడు, కామదేవుడు, రతిపతి, మన్మథుడు, శంబరాసురుని సంహారకుడు.
అనంగో జితగౌరీశో రతికాంతః సదేప్సితః । పుష్పేషుర్విశ్వవిజయి స్మరః కామేశ్వరీప్రియః
అంగరహితుడు, గౌరీశ్వరుని జయించిన వాడు, రతి ప్రియుడు, ఎప్పుడూ కోరబడే వాడు, పుష్పబాణాన్ని ధరించిన వాడు, సర్వలోక విజేత, స్మరుడు, కామేశ్వరీకి ప్రియమైన వాడు.
ఉషాపతిర్విశ్వకేతుర్విశ్వదృప్తోఽధిపూరుషః । చతురాత్మా చతుర్వ్యూహశ్చతుర్యుగవిధాయకః
ఉషా భర్త, విశ్వధ్వజుడు, జగత్తుకు గర్వకారణుడు, పరమపురుషుడు, నాలుగు స్వరూపాలు, నాలుగు వ్యూహాలు కలవాడు, నాలుగు యుగాలను ఏర్పరిచిన వాడు.
చతుర్వేదైకవిశ్వాత్మా సర్వోత్కృష్టాంశకోటిశః । ఆశ్రమాత్మా పురాణర్షిర్వ్యాసః శాఖాసహస్రకృత్
నాలుగు వేదాలకు ఏకాత్మస్వరూపుడైన వాడు, అనేక గొప్ప భాగాలతో ఉన్న వాడు, అన్ని ఆశ్రమాలకు ఆత్మ, పురాతన ఋషి, వ్యాసుడు, వేలాది శాఖలను సృష్టించిన వాడు.