తమజం విశ్వకర్మాణం చిత్పతిం లోకసాక్షిణమ్। పురాణాఖ్యానజిజ్ఞాసుర్వ్రజామి శరణం విభుమ్
ఆ జననరహితుడైన విశ్వకర్మకు, చైతన్యానికి అధిపతికి, లోకాల సాక్షికి, పురాణకథలను తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షతో నేను శరణు వెళ్తున్నాను.
బ్రహ్మవిష్ణుగిరీశేభ్యో నమస్కృత్వా సమాహితః। ఇంద్రాయ లోకపాలేభ్యః సవిత్రే చ సమాధినా
బ్రహ్మ, విష్ణువు, శివుడు, ఇంద్రుడు, లోకపాలకులు, సవిత్రి దేవుడు — వీరందరికీ నేను మనసు నిబద్ధతతో నమస్కరించాను.
మునీనాం చ వరిష్ఠాయ వసిష్ఠాయ మహాత్మనే। తద్వక్త్రేభాతతపసే జాతూకర్ణ్యాయ చాక్షుషే
మహర్షుల్లో అగ్రగణ్యుడైన వసిష్ఠ మహాత్ముడికి, తపస్సులో ప్రసిద్ధుడైన జాతూకర్ణునికి, ఆక్షు మహర్షికి కూడా నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
తస్మై భగవతే నత్వా వేదవ్యాసాయ వేధసే। పురుషాయ పురాణాయ భృగువాక్యానువర్తినే
ఆ భగవంతునికి, వేదవ్యాస మహర్షికి, ఆదిపురుషునికి, భృగువు మాటలను అనుసరించేవాడికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
తస్మాదహముపాశ్రౌషం పురాణం బ్రహ్మవాదినః। సర్వజ్ఞాత్సర్వలోకేషు పూజితాద్దీప్తతేజసః
అందువల్లనే, అన్ని లోకాలలో గౌరవింపబడే, సర్వజ్ఞుడైన, తేజస్సుతో ప్రకాశించే బ్రాహ్మణ మహర్షి నుండి నేను పురాణాన్ని వినాను.
అవ్యక్తం కారణం యత్తన్నిత్యం సదసదాత్మకమ్। మహదాదివిశేషాంతం సృజతీతి వినిశ్చయః
అప్రకటితమైన, శాశ్వతమైన, సత్-అసత్ స్వభావమున్న ఆ కారణం, మహత్త్వం మొదలుకొని విశేషాంతం వరకు అన్నిటినీ సృష్టించేదిగా చెప్పబడింది.
అణ్డే హిరణ్మయే పూర్వం బ్రహ్మణః సూతిరుత్తమా। అండస్యావరణం చాద్భిరపామపి చ తేజసా
బ్రహ్మ యొక్క ఉత్తమ జననం మొదటగా హిరణ్మయ అండంలో జరిగింది; ఆ అండాన్ని నీరు, భూతాలు, తేజస్సు చుట్టుముట్టాయి.
వాయునా తస్య వాయోః ఖాత్తద్భూతాదిత ఆవృతమ్। భూతాదిర్మహతా చాపి అవ్యక్తేనావృతో మహాన్
ఆ అండాన్ని గాలి, ఆ గాలిని ఆకాశం, ఆకాశాన్ని భూతాది పదార్థాలు చుట్టుముట్టాయి; భూతాదులను మహత్త్వం, మహత్తును అప్రకటితం ఆవరించాయి.
ప్రాదుర్భావశ్చ లోకానామండ ఏవోపవర్ణితః। నదీనాం పర్వతానాం చ ప్రాదుర్భావోనువర్ణ్యతే
ఆ అండంలో లోకాల ఉద్భవం వివరించబడింది; నదులు, పర్వతాల ఉద్భవం కూడా చెప్పబడింది.
మన్వంతరాణాం సంక్షేపాత్కల్పానాం చోపవర్ణనమ్। బ్రహ్మవృక్షలయ బ్రహ్మప్రజాసర్గోపవర్ణనమ్
మన్వంతరాల సంగ్రహం, కల్పాల వివరణ, బ్రహ్మనివాసం, బ్రహ్మ సంతాన సృష్టి వివరించబడ్డాయి.
కల్పానాం సంచరశ్చైవ జగతః స్థాపనం తథా। శయనం చ హరేరప్సు పృథివ్యుద్ధరణం పునః
కల్పాల పరిభ్రమణం, జగత్తు స్థాపన, హరి జలాల్లో శయనం, భూమిని మళ్లీ పైకి తీయడం వివరించబడ్డాయి.
దశధా జన్మసంచారో భృగుశాపేన కేశవే। సన్నివేశో యుగాదీనాం సర్వాశ్రమవిభాజనమ్
భృగు శాపంతో కేశవునికి పది జన్మల సంచారం, యుగాల క్రమం, అన్ని ఆశ్రమాల విభజన వివరించబడ్డాయి.
స్వర్గస్థానవిభాగశ్చ మర్త్యానాం స్వర్గచారిణాం। పశూనాం పక్షిణాం చైవ సంభవః పరికీర్త్తితః
స్వర్గస్థానాల విభాగం, మానవులు, స్వర్గానికి వెళ్లేవారు, పశువులు, పక్షులు — వీరి ఉద్భవం కూడా వివరించబడింది.
తథా నిర్వచనం కల్పం స్వాధ్యాయస్య పరిగ్రహః। ప్రతిసర్గాః పునః ప్రోక్తా బ్రహ్మణో బుద్ధిపూర్వకాః
అలాగే కల్ప వివరణ, స్వాధ్యాయ స్వీకారం, పునః సృష్టులు, బ్రహ్మ జ్ఞానంతో చేసిన సృష్టులు వివరించబడ్డాయి.
త్రయోన్యేఽబుద్ధిపూర్వాస్తే తథా లోకానకల్పయత్। బ్రహ్మణో వదనేభ్యశ్చ భృగ్వాదీనాం సముద్భవః
మరిన్ని మూడు సృష్టులు జ్ఞానం లేకుండా జరిగాయి; అలాగే బ్రహ్మ వదనాల నుండి భృగు మొదలైన వారు పుట్టారు.
కల్పయోరంతరం ప్రోక్తం ప్రతిసంధిశ్చ సర్గయోః। భృగ్వాదీనామృషీణాం చ ప్రజాసర్గోపవర్ణనమ్
కల్పాల మధ్య వ్యవధి, సృష్టుల అనుసంధానం, భృగు మొదలైన ఋషుల సంతాన సృష్టి వివరించబడింది.
వసిష్ఠస్య చ బ్రహ్మర్షేర్బ్రహ్మత్త్వం పరికీర్త్తితమ్। స్వాయంభువస్య చ మనోస్తతశ్చాప్యనుకీర్తనమ్
వశిష్ఠుడు అనే బ్రహ్మర్షికి బ్రహ్మత్వం ఎలా కలిగిందో, స్వాయంభువుడు అనే మనువు గురించి కూడా వివరించబడింది.
ఉక్తో నాభేర్విసర్గశ్చ రజసశ్చ మహాత్మనః। ద్వీపానాం చ సముద్రాణాం పర్వతానాం చ కీర్తనమ్
రజోగుణంతో జన్మించిన మహాత్ముడు నాభి సృష్టిని, అలాగే ద్వీపాలు, సముద్రాలు, పర్వతాల వివరాలను కూడా చెప్పబడింది.
ద్వీపభేదసముద్రాణామన్తర్భావశ్చ సప్తసు। కీర్త్యన్తే యోజనాగ్రేణ యే చ తత్ర నివాసినః
ఏడు ద్వీపాల విభాగాలు, వాటిలోని సముద్రాలు, అక్కడ నివసించే ప్రజలు, వాటి యోజన పరిమాణాలతో వివరించబడ్డాయి.
తదీయాని చ వర్షాణి నదీభిః పర్వతైః సహ। జంబూద్వీపాదయో ద్వీపాః సముద్రైః సప్తభిర్వృతాః
ఆ ప్రాంతాలు, నదులు, పర్వతాలు, జంబూద్వీపం మొదలైన ద్వీపాలు, ఆరు సముద్రాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నట్టు వివరించబడింది.
అండస్యాంతస్త్విమేలోకాః సప్తద్వీపా చ మేదినీ। సూర్యాచంద్రమసోశ్చారో గ్రహాణాం జ్యోతిషాం తథా
ఆండంలో లోపల ఉన్న లోకాలు, ఏడు ద్వీపాలతో కూడిన భూమి, సూర్యుడు, చంద్రుడు, గ్రహాలు, నక్షత్రాల గమనాలు వివరించబడ్డాయి.
కీర్త్యతే ధ్రువసామర్థ్యాత్ప్రజానాం చ శుభాశుభమ్। బ్రహ్మణా నిర్మితః సౌరః స్యందనోర్థవశాత్స్వయమ్
ధ్రువుని శక్తితో ప్రాణుల శుభాశుభ ఫలితాలు చెప్పబడ్డాయి; బ్రహ్మదేవుడు సృష్టించిన సూర్యుని రథం తన శక్తితో ప్రయాణిస్తుంది.
కల్పితో భగవాంస్తేన ప్రసర్పతి దివాకరః। సూర్యాదీనాం స్యందనానాం ధ్రువాదేవ ప్రవర్త్తనం
ఆ భగవంతుడు ఆ రథాన్ని రూపొందించాడు, అందువల్ల సూర్యుడు ముందుకు సాగుతాడు; సూర్యుని మొదలుకొని ఇతర గ్రహాల రథాల ప్రయాణం ధ్రువునుంచే ప్రారంభమవుతుంది.
కల్పితః శింశుమారశ్చ యస్య పుచ్ఛే ధ్రువః స్థితః। సంభవాంతే చ సంహారః సంహారాంతే చ సంభవః
శింశుమార అనే నక్షత్ర సమూహం రూపొందించబడింది, దాని తోకలో ధ్రువుడు స్థిరంగా ఉన్నాడు; సృష్టి చివర నాశనం, నాశనం తర్వాత మళ్లీ సృష్టి జరుగుతుంది.
దేవతానామృషీణాం చ మనోః పితృగణస్య చ। న శక్యం విస్తరాద్వక్తుమిత్యుక్తం చ సమాసతః
దేవతలు, ఋషులు, మనువు, పితృగణుల గురించి పూర్తిగా వివరించడం సాధ్యం కాదని, సంక్షిప్తంగా మాత్రమే చెప్పగలమని చెప్పబడింది.
అతీతానాగతానాం వై సమం స్వాయంభువేన తు। మన్వంతరేషు దేవానాం ప్రజేశానాం చ కీర్తనమ్
గత, భవిష్యత్తు కాలాల్లో ప్రతి మన్వంతరంలో స్వాయంభువుడు దేవతలు, ప్రజల అధిపతులను సమానంగా వివరించాడు.
నైమిత్తికః ప్రాకృతికస్తథైవాత్యంతికః స్మృతః। త్రివిధః సర్వభూతానాం కల్పితః ప్రతిసంచరః
ప్రాణులందరికీ మూడు విధాలుగా నాశనం జరుగుతుందని — నైమిత్తికం, ప్రాకృతికం, అత్యంతికం అని వివరించబడింది.
అనావృష్టిర్భాస్కరాచ్చ ఘోరః సంవర్త్తకానలః। మేఘాశ్చైకార్ణవా యే తు తథా రాత్రిర్మహాత్మనః
సూర్యుని వల్ల వర్షాలు లేకపోవడం, భయంకరమైన సంహారాగ్ని, ఒకే సముద్రాన్ని నింపే మేఘాలు, మహారాత్రి — ఇవన్నీ వివరించబడ్డాయి.
సంధ్యాలక్షణముద్దిష్టం తథా బ్రాహ్మం విశేషతః। భూతానాం చాపి లోకానాం సప్తానామనువర్ణనమ్
సంధ్యాకాల లక్షణాలు, ప్రత్యేకంగా బ్రహ్మా కాలం, అలాగే భూతాలకు సంబంధించిన ఏడు లోకాల వివరాలు చెప్పబడ్డాయి.
సంకీర్త్యం తే మయా చాత్ర పాపానాం రౌరవాదయః। సర్వేషామేవ సత్వానాం పరిణామవినిర్ణయః
పాపుల కోసం ఉన్న రౌరవాది నరకాలు, అన్ని జీవుల పరిణామాలు ఇక్కడ నేను వివరించాను.