పరమో విష్ణురేవైకస్తజ్జ్ఞానం ముక్తిసాధనమ్ । శాస్త్రాణాం నిర్ణయస్త్వేషస్తదన్యన్మోహనాయ చ
పరమాత్ముడు విష్ణువు ఒక్కడే; ఆయన జ్ఞానం ద్వారా ముక్తి సాధ్యమవుతుంది. ఇదే శాస్త్రాల తుది నిర్ణయం; మిగతావన్నీ మాయకోసం మాత్రమే.
దానం వినా చ యా ముక్తిః సామ్యం చ మమ విష్ణునా । తీర్థాదిమాత్రతో జ్ఞానం మమాధిక్యం చ విష్ణుతః
దానం లేకుండా ముక్తి, విష్ణువుతో సమానత్వం, తీర్థయాత్రల వల్ల జ్ఞానం, నా విష్ణుపై అధిక్యత —
అభేదశ్చాస్మదాదీనాం ముక్తానాం హరిణా తథా । ఇత్యాది సర్వమోహాయ కథ్యతే సతి నాన్యథా । తేనాద్వితీయ మహిమో జగత్పూజ్యోఽస్మి పార్వతి
నాలో, ఇతర ముక్తులలో, హరిలో ఏదైనా అభేదం ఉందని చెప్పడం, ఇవన్నీ మాయకోసం మాత్రమే. నిజానికి, నేను ద్వితీయుడిలేని, జగత్తు పూజించే వాడిని, ఓ పార్వతీ.
పార్వత్యువాచ - తన్మే కథయ దేవేశ యథాహమపి శంకర । సర్వేశ్వరీ నిరుపమా తవ స్యాం సదృశీ ప్రభో
పార్వతీ ఇలా అడిగింది — దేవేశా, నేను కూడా ఎలా నీకు సమానంగా, అందరికీ అధిపతిగా, అపూర్వురాలిగా అవగలను, శంకరా? దయచేసి చెప్పు.
మహాదేవ ఉవాచ- సాధుసాధు త్వయా పృష్టం విష్ణోర్భగవతః ప్రియే । నామ్నాం సహస్రం వక్ష్యామి ముఖ్యం త్రైలోక్యముక్తిదమ్
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు — ప్రియమైనవాడా, నీవు విష్ణువు గురించి మంచి ప్రశ్న అడిగావు. ఇప్పుడు నేను మూడు లోకాలకూ ముక్తిని ఇచ్చే ప్రధానమైన వెయ్యి పేర్లను చెబుతాను.
అస్య శ్రీవిష్ణోర్నామసహస్రస్తోత్రస్య శ్రీమహాదేవ ఋషిరనుష్టుపచ్ఛందః । హ్రీం బీజం శ్రీం శక్తిః క్లీం కీలకం చతుర్వర్గధర్మకామార్థమోక్షార్థే జపే వినియోగః । ఓంవాసుదేవాయ విద్మహే మహాహంసాయ ధీమహి । తన్నో విష్ణుః ప్రచోదయాత్ అంగన్యాసకరన్యాసౌ విధిపూర్వం యదా పఠేత్ । తత్ఫలం కోటిగుణితం భవత్యేవ న సంశయః
ఓంవాసుదేవః పరం బ్రహ్మ పరమాత్మా పరాత్పరః । పరంధామ పరంజ్యోతిః పరంతత్వం పరం పదమ్
ఓం వాసుదేవుడు పరబ్రహ్మ, పరమాత్మ, పరాత్పరుడు; పరమధామం, పరమజ్యోతి, పరమసత్యం, పరమపదం.
పరః శివః పరోధ్యేయః పరం జ్ఞానం పరాగతిః । పరమార్థః పరంశ్రేయః పరానందః పరోదయః
పరమాత్ముడు శివుడు, పరమార్థం ధ్యానం చేయవలసినవాడు, పరమ జ్ఞానం, పరమ గమ్యం; పరమార్థం, పరమ శ్రేయస్సు, పరమ ఆనందం, పరమ ఉదయం అన్నీ ఆయనే.
పరో వ్యక్తాత్పరం వ్యోమ పరమర్ద్ధిః పరేశ్వరః । నిరామయో నిర్వికారో నిర్వికల్పో నిరాశ్రయః
అయన ప్రత్యక్షమైనదానికంటే పైన ఉన్నవాడు, ఆకాశాన్ని దాటి ఉన్నవాడు, పరమ ఐశ్వర్యం, పరమేశ్వరుడు; ఆయనకు ఎలాంటి వ్యాధి లేదు, మార్పు లేదు, భేదం లేదు, ఆధారం లేదు.
నిరంజనో నిరాతంకో నిర్లేపో నిరవగ్రహః । నిర్గుణో నిష్కలోఽనంతోఽభయోఽచింత్యోఽబలోచితః
అయన మచ్చలేని వాడు, భయములేని వాడు, అంటుకోని వాడు, అడ్డంకులు లేని వాడు; గుణాలు లేని వాడు, భాగాలు లేని వాడు, అనంతుడు, భయరహితుడు, ఊహించలేనివాడు, బలానికి అందని వాడు.
అతీన్ద్రియో మితో పారోఽనీశోఽనీహోఽవ్యయోఽక్షయః । సర్వజ్ఞః సర్వగః సర్వః సర్వదః సర్వభావనః
ఇంద్రియాలకు అందని వాడు, కొలవదగిన వాడు, అవతలవాడు, అధిపతి లేని వాడు, కోరిక లేని వాడు, నశించని వాడు, చెదరని వాడు; అన్నీ తెలిసిన వాడు, అన్నిటిలో ఉన్న వాడు, అన్నీ ఆయనే, అన్నీ ఇచ్చేవాడు, అన్నీ సృష్టించేవాడు.
సర్వశాస్తా సర్వసాక్షీ పూజ్యః సర్వస్య సర్వదృక్? । సర్వశక్తిః సర్వసారః సర్వాత్మా సర్వతోముఖః
అన్నిటికి ఉపదేశకుడు, అన్నిటికి సాక్షి, అందరికీ పూజ్యుడు, అన్నింటిని చూసేవాడు; అన్ని శక్తులు కలవాడు, అన్నిటి సారం, అన్నిటి ఆత్మ, అన్నికొణలు చూసేవాడు.
సర్వావాసః సర్వరూపః సర్వాదిః సర్వదుఃఖహా । సర్వార్థః సర్వతోభద్రః సర్వకారణకారణమ్
అన్నీ నివాసమైన వాడు, అన్నీ రూపాలవాడు, అన్నిటికి ఆదికారణం, అన్ని బాధలను తొలగించేవాడు; అన్నిటి అర్థం, అన్ని దిశలలో మంగళకరుడు, అన్నీ కారణాలకు కారణం.
సర్వాతిశయితః సర్వాధ్యక్షః సర్వసురేశ్వరః । షడ్వింశకో మహావిష్ణుర్మహాగుహ్యో మహావిభుః
అన్నింటిని మించిపోయిన వాడు, అన్నిటిని పర్యవేక్షించే వాడు, దేవతలందరికీ అధిపతి; ఇరవై ఆరవవాడు, మహావిష్ణువు, మహా రహస్యుడు, మహా శక్తిమంతుడు.
నిత్యోదితో నిత్యయుక్తో నిత్యానందః సనాతనః । మాయాపతిర్యోగపతిః కైవల్యపతిరాత్మభూః
ఎప్పుడూ వెలుగుతున్న వాడు, ఎప్పుడూ నిమగ్నుడైన వాడు, ఎప్పుడూ ఆనందంగా ఉన్న వాడు, శాశ్వతుడు; మాయకు అధిపతి, యోగానికి అధిపతి, మోక్షానికి అధిపతి, స్వయంగా ఉద్భవించిన వాడు.
జన్మమృత్యుజరాతీతః కాలాతీతో భవాతిగః । పూర్ణః సత్యః శుద్ధబుద్ధస్వరూపో నిత్యచిన్మయః
పుట్టుక, మరణం, వృద్ధాప్యాన్ని దాటి ఉన్న వాడు, కాలాన్ని దాటి ఉన్న వాడు, జననాన్ని దాటి ఉన్న వాడు; సంపూర్ణుడు, సత్యస్వరూపుడు, శుద్ధమైన జ్ఞాన స్వరూపుడు, నిత్యంగా చైతన్యమయుడు.
యోగప్రియో యోగగమ్యో భవబంధైకమోచకః । పురాణపురుషః ప్రత్యక్చైతన్యః పురుషోత్తమః
యోగాన్ని ప్రేమించే వాడు, యోగంతో చేరదగిన వాడు, జన్మ మరణ బంధనాన్ని ఒక్కరే విడిపించేవాడు; పురాతన పురుషుడు, అంతరాత్మ, ఉత్తమ పురుషుడు.
వేదాంతవేద్యో దుర్జ్ఞేయస్తపత్రయవివర్జితః । బ్రహ్మవిద్యాశ్రయో నాద్యః స్వప్రకాశః స్వయంప్రభుః
వేదాంతం ద్వారా తెలుసుకోవలసిన వాడు, గ్రహించడానికి కష్టమైన వాడు, మూడు రకాల బాధలు లేని వాడు; బ్రహ్మవిద్యకు ఆధారం, మొదటివాడు కాదు, తనలో తానే ప్రకాశించే వాడు, తనకు తానే ప్రభువు.
సర్వోపేయ ఉదాసీనః ప్రణవః సర్వతః సమః । సర్వానవద్యో దుష్ప్రాప్యస్తురీయస్తమసః పరః
అన్నీ చేరదగిన గమ్యం, సమభావంతో ఉండేవాడు, ఓంకార స్వరూపుడు, అందరితో సమంగా ఉండేవాడు; అన్ని విధాలా నిందలేనివాడు, అందరికీ దుర్లభుడు, తురీయ స్థితి, అంధకారాన్ని దాటి ఉన్న వాడు.
కూటస్థః సర్వసంశ్లిష్టో వాఙ్మనోగోచరాతిగః । సంకర్షణః సర్వహరః కాలః సర్వభయంకరః
మార్పు లేని వాడు, అన్నింటితో ఏకత్వం కలిగి ఉన్న వాడు, మాటకు మనసుకు అందని వాడు; సమీకర్షించే వాడు, అన్నింటిని హరించేవాడు, కాలస్వరూపుడు, అన్నింటికీ భయంకరుడు.
అనుల్లంఘ్యశ్చిత్రగతిర్మహారుద్రో దురాసదః । మూలప్రకృతిరానందః ప్రద్యుమ్నో విశ్వమోహనః
అతను దాటి పోలేని వాడు, అద్భుతమైన నడక కలవాడు, మహారుద్రుడు, చేరదగని వాడు; మూల ప్రకృతి, ఆనంద స్వరూపుడు, ప్రద్యుమ్నుడు, విశ్వాన్ని మాయ చేయగల వాడు.
మహామాయో విశ్వబీజం పరశక్తిః సుఖైకభూః । సర్వకామ్యోఽనతలీలః సర్వభూతవశంకరః
మహామాయ, విశ్వానికి విత్తనం, పరాశక్తి, సుఖానికి ఏకైక నిలయం; అందరికీ ఇష్టుడు, అంతులేని లీలలు కలవాడు, అన్ని జీవులను తన వశంలో ఉంచేవాడు.
అనిరుద్ధః సర్వజీవో హృషీకేశో మనఃపతిః । నిరుపాధిప్రియో హంసోక్షరః సర్వనియోజకః
అనిరుద్ధుడు, అన్ని జీవుల్లో జీవం, హృషీకేశుడు, మనస్సుకు అధిపతి; రూపరహితునికి ప్రియుడు, హంస, అక్షర స్వరూపుడు, అన్నింటిని నియమించేవాడు.
బ్రహ్మప్రాణేశ్వరః సర్వభూతభృద్దేహనాయకః । క్షేత్రజ్ఞః ప్రకృతిః స్వామీ పురుషో విశ్వసూత్రధృక్
బ్రహ్మప్రాణానికి అధిపతి, అన్ని భూతాలకు ఆధారం, శరీరానికి నాయకుడు; క్షేత్రజ్ఞుడు, ప్రకృతికి అధిపతి, పురుషుడు, విశ్వాన్ని పట్టే దారాన్ని కలవాడు.
అంతర్యామీ త్రిధామాంతః సాక్షీ త్రిగుణ ఈశ్వరః । యోగిగమ్యః పద్మనాభః శేషశాయీ శ్రియఃపతిః
అంతర్యామి, మూడు నిలయాలు కలవాడు, సాక్షి, మూడు గుణాలకు అధిపతి; యోగులకు అందదగిన వాడు, పద్మనాభుడు, శేషశయి, శ్రీదేవికి భర్త.
శ్రీసదోపాస్యపాదాబ్జో నిత్యశ్రీః శ్రీనికేతనః । నిత్యం వక్షఃస్థలస్థశ్రీః శ్రీనిధిః శ్రీధరో హరిః
శ్రీదేవి ఎల్లప్పుడూ పూజించే పద్మపాదులు కలవాడు, ఎప్పుడూ ఐశ్వర్యంతో ఉండేవాడు, శ్రీదేవికి నిలయమైనవాడు. శ్రీదేవి ఎల్లప్పుడూ ఆయన వక్షస్థలంపై నివసిస్తుంది. ఆయన ధనానికి నిలయమైనవాడు, శ్రీను ధరించినవాడు, హరి.
వశ్యశ్రీర్నిశ్చలః శ్రీదో విష్ణుః క్షీరాబ్ధిమందిరః । కౌస్తుభోద్భాసితోరస్కో మాధవో జగదార్తిహా
ఆయన శ్రీదేవిని వశపరిచినవాడు, స్థిరమైనవాడు, ఐశ్వర్యాన్ని ప్రసాదించేవాడు, విష్ణువు, పాలసముద్రంలో నివసించేవాడు. కౌస్తుభ మణి ఆయన వక్షస్థలాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది. మాధవుడు, జగత్తు బాధలను తొలగించేవాడు.
శ్రీవత్సవక్షా నిఃసీమ కల్యాణగుణభాజనః । పీతాంబరో జగన్నాథో జగత్త్రాతా జగత్పితా
ఆయన వక్షస్థలంపై శ్రీవత్స చిహ్నం ఉంది, అనంతమైన శుభగుణాల నిలయం. పసుపు వస్త్రాలు ధరించినవాడు, జగన్నాథుడు, జగత్తును కాపాడేవాడు, జగత్పిత.
జగద్బంధుర్జర్గత్స్రష్టా జగద్ధాతా జగన్నిధిః । జగదేకస్ఫురద్వీర్యోఽనహంవాదీ జగన్మయః
ఆయన జగత్తుకు బంధువు, జగత్తును సృష్టించేవాడు, పోషించేవాడు, ధనంగా నిలిపే వాడు. జగత్తులో ఆయన వీర్యం వెలుగుతుంటుంది. ఆయనకు అహంకారం లేదు, జగత్తంతా ఆయనతో నిండిపోయి ఉంది.
ఈ శ్రీవిష్ణు నామసహస్రస్తోత్రానికి మహాదేవుడు ఋషి, అనుష్టుప్ ఛందస్సు. హ్రీం బీజం, శ్రీం శక్తి, క్లీం కీలకం. ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షాల కోసం జపించాలి. ఓం వాసుదేవుని ధ్యానం చేద్దాం, మహాహంసుని మనసులో ఉంచుదాం, విష్ణువు మనకు ప్రేరణనివ్వాలి. శరీర, హస్త న్యాసాలు చేసి ఈ స్తోత్రాన్ని చదివితే, దాని ఫలం కోటిగుణంగా లభిస్తుంది — ఇందులో సందేహం లేదు.
శ్రీవాసుదేవః పరంబ్రహ్మ ఇతి హృదయే । మూలప్రకృతిరితి శిరః । మహావరాహ ఇతి శిఖా । సూర్యవంశధ్వజ ఇతి కవచమ్ । బ్రహ్మాదికామ్యలలిత జగదాశ్చర్య శైశవ ఇతి నేత్రమ్ । యథార్థఖండితాశేష ఇత్యస్త్రమ్ । నమోనారాయణాయేతి న్యాసం సర్వత్ర కారయేత్ । ఓంనమోనారాయణాయ పురుషాయ మహాత్మనే । విశుద్ధసత్వధిష్ణ్యాయ మహాహంసాయ ధీమహి । ఓంహ్రాం హ్రీం హ్రూం హ్రైం హ్రౌం హ్రః । క్లీం కృష్ణాయ విష్ణవే హ్రీం రామాయ ధీమహి తన్నో దేవః ప్రచోదయాత్ । క్ష్రౌం నృసింహాయ విద్మహే శ్రీం శ్రీకంఠాయ ధీమహి తన్నో విష్ణుః ప్రచోదయాత్ । ఓంవాసుదేవాయ విద్మహే దేవకీసుతాయ ధీమహి తన్నః కృష్ణః ప్రచోదయాత్ । ఓం హ్రాం హ్రీం హ్రూం హ్రైం హ్రౌం హ్రః। క్లీం కృష్ణాయ గోవిందాయ గోపీజనవల్లభాయ స్వాహా । ఇతి మంత్రమ్ సముచ్చార్య జపేద్వా విష్ణుమవ్యయమ్ । శ్రీనివాసం జగన్నాథం తస్య స్తోత్రం పఠేత్సుధీః
శ్రీ వాసుదేవుడు పరబ్రహ్మ, హృదయంలో ఉన్నాడు; మూలప్రకృతి తలలో; మహావరాహుడు శిఖలో; సూర్యవంశపు జెండా కవచంగా; బ్రహ్మ మొదలైన వారు జగత్తు ఆశ్చర్యకరమైన బాల్యాన్ని కనులలో చూస్తారు; యథార్థంగా అశేషాన్ని నాశనం చేసే ఆయుధం; 'నమో నారాయణాయ' అని అన్ని చోట్ల న్యాసం చేయాలి. ఓం నమో నారాయణాయ, పురుషాయ మహాత్మనే, విశుద్ధ సత్వస్థాయ మహాహంసాయ ధీమహి. ఓం హ్రాం హ్రీం హ్రూమ్ హ్రైం హ్రౌం హ్రః; క్లీం కృష్ణాయ విష్ణవే హ్రీం రామాయ ధీమహి, దేవుడు మనకు ప్రేరణనివ్వాలి. క్ష్రౌం నృసింహాయ విద్యామహే, శ్రీం శ్రీకంఠాయ ధీమహి, విష్ణువు మనకు ప్రేరణనివ్వాలి. ఓం వాసుదేవాయ విద్యామహే, దేవకీసుతాయ ధీమహి, మనకు కృష్ణుడు ప్రేరణనివ్వాలి. ఓం హ్రాం హ్రీం హ్రూమ్ హ్రైం హ్రౌం హ్రః; క్లీం కృష్ణాయ గోవిందాయ గోపీ జనవల్లభాయ స్వాహా. ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించి, విష్ణువును — శ్రీనివాసుని, జగన్నాథుని — ధ్యానించాలి. విజ్ఞానులు ఆయన స్తోత్రాన్ని చదవాలి.