తులాపురుషదానాద్యైరశ్వమేధాదిభిర్మఖైః । వారాణసీప్రయాగాది తీర్థస్నానాదిభిః ప్రియే
తులాపురుష దానాలు, అశ్వమేధాది యజ్ఞాలు, వారాణసి, ప్రయాగాది తీర్థస్నానాలు వంటి పుణ్యకార్యాలతో,
గయాశ్రాద్ధాదిభిః పిత్ర్యైర్వేదపాఠాదిభిర్జపైః । తపోభిరుగ్రైర్నియమైర్యమైర్భూతదయాదిభిః
గయాశ్రాద్ధాదులు, వేదపఠనం, కఠిన తపస్సులు, నియమాలు, యమ నియమాలు, భూతదయ వంటి కర్మలతో,
గురుశుశ్రూషణైః సేవ్యైర్ధర్మైర్వర్ణాశ్రమాన్వితైః । జ్ఞానధ్యానాదిభిః సమ్యక్చరితైర్జన్మకోటిభిః
గురువుకు సేవ, వర్ణాశ్రమ ధర్మాలు, జ్ఞానం, ధ్యానం, మంచితనంతో కోట్ల జన్మలు గడిపినా,
న యాంతి తత్పరం శ్రేయో విష్ణుం సర్వేశ్వరేశ్వరమ్ । సర్వభావైః సమాశ్రిత్య పురాణపురుషోత్తమమ్
పురాతన పురుషోత్తముడైన సర్వలోకాధిపతి విష్ణువుని సంపూర్ణంగా శరణు పొందకపోతే, వారు ఆ పరమ శ్రేయస్సును పొందరు.
అనన్యగతయో మర్త్యా భోగినోఽపి పరంతపే । జ్ఞానవైరాగ్యరహితా బ్రహ్మచర్యాదివర్జితాః
వారు అన్యదేవతల వైపు చూడకుండా, అనుభోగాలు అనుభవిస్తూ, జ్ఞానం లేక, విరక్తి లేక, బ్రహ్మచర్యాది నియమాలు లేకపోయినా,
సర్వధర్మోజ్ఝితా విష్ణోర్నామమాత్రైకజల్పినః । సుఖేన యాం గతిం యాంతి న తాం సర్వేఽపి ధార్మికాః
అన్ని ధర్మాలను వదిలేసి, విష్ణునామాన్ని మాత్రమే జపిస్తూ, వారు సులభంగా ఆ గమ్యాన్ని చేరతారు. ఆ స్థాయిని ఇతర ధార్మికులు అందుకోలేరు.
స్మర్త్తవ్యః సతతం విష్ణుర్విస్మర్తవ్యో న జాతుచిత్ । సర్వే విధినిషేధాః స్యురేతస్యైవ విధిం కరాః 6.71.
విష్ణువును ఎప్పుడూ స్మరించాలి, ఎప్పుడూ మరవకూడదు. అన్ని ఆజ్ఞలు, నిషేధాలు కూడా దీనికే సహాయపడేవిగా భావించాలి.
కింతు బ్రహ్మాదయో దేవా ఋషయశ్చ నిరంహసః । నిర్భయం విష్ణునామ్నైవ యథేష్టం పదమాగతాః
కానీ బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు, పాపరహిత ఋషులు విష్ణునామాన్ని మాత్రమే జపించి, నిర్భయంగా కోరిన స్థాయిని చేరారు.
అలబ్ధ్వా చాత్మనః పూజాం సమ్యగారాధితో హరిః । మయాస్మాదపి చ శ్రేష్ఠం వాంచ్ఛతాహం కృతాత్మనా
తనకు తగిన పూజ లభించక, నేను పూజించినా, హరి తనను నియంత్రించుకుంటూ, ఇంకా గొప్పదాన్ని కోరాడు.
తతః సాక్షాజ్జగన్నాథ ప్రసన్నో భక్తవత్సలః । అంశాంశేనాత్మనైవైతాన్పూజయామాస కేశవః
అప్పుడు జగన్నాథుడు, భక్తులకు ప్రీతి కలిగి, ఆనందంతో, తన స్వయంగా భాగాలను ఇచ్చి వారిని పూజించాడు.
దేవాన్పితౄన్ద్విజాన్హవ్యకవ్యాద్యైః కరుణామయః । తతః ప్రభృతి పూజ్యంతే త్రైలోక్యే సచరాచరే
దేవతలు, పితృదేవతలు, ద్విజులు — వీరందరికీ హవ్యాలు, కవ్యాలు సమర్పిస్తూ, దయతో కూడినవాడై, అప్పటి నుండి మూడు లోకాలలోని అన్ని చరాచర ప్రాణులచేత పూజింపబడతాడు.
బ్రహ్మాదయః సురాః సర్వే ప్రసాదాచ్ఛార్ఙ్గధన్వనః । మాం చోవాచ యథా మత్తః పూజ్యః శ్రేష్ఠో భవిష్యసి
బ్రహ్మ మొదలైన అందరు దేవతలు, శారంగధన్వుడు ప్రసాదంతో, నన్ను చూసి ఇలా అన్నారు: 'నీవు నా ద్వారా పూజింపబడే గొప్పవాడవుతావు.'
త్వామారాధ్య తథా శంభో గృహీష్యామి వరం సదా । ద్వాపరాదౌ యుగే భూత్వా కలయా మానుషాదిషు
శంభూ, నిన్ను భక్తిగా ఆరాధించి, నేను ఎప్పుడూ కోరిన వరాన్ని పొందుతాను; ద్వాపరయుగంలో నా అంసంతో మానవులలో మరియు ఇతరులలో జన్మిస్తాను.
స్వాగమైః కల్పితైస్త్వం చ జనాన్మద్విముఖాన్కురు । మాం చ గోపయ యేన స్యాత్సృష్టిరేషోత్తరోత్తరా
నీ చేత రచించిన ఆగమగ్రంథాలతో, జనులను నాపై నుండి దూరం చేయు; నన్ను దాచిపెట్టు, తద్వారా సృష్టి వరుసగా కొనసాగుతుంది.
ఏష మోహం సృజామ్యాశు యోజనాన్మోహయిష్యతి । త్వం చ రుద్ర మహాబాహో మోహశాస్త్రాణి కారయ
నేను వెంటనే ఈ మోహాన్ని సృష్టిస్తాను, అది ప్రాణులను మాయలో పడేస్తుంది; నీవు, ఓ రుద్రా, బలమైన భుజాలవాడా, మోహశాస్త్రాలు రచించు.
అతథ్యాని వితథ్యాని దర్శయస్వ మహాభుజ । ప్రకాశం కురు చాత్మానమప్రకాశం చ మాం కురు
నిజం కాని విషయాలను, అబద్ధాలను చూపించు, ఓ మహాబుజుడా; నీవు నీ స్వరూపాన్ని బహిరంగంగా ప్రదర్శించు, నన్ను మాత్రం మరుగున పెట్టు.
తతస్తం ప్రణిపత్యాహమవోచం పరమేశ్వరమ్ । బ్రహ్మహత్యా సహస్రస్య పాపం శామ్యేత్కథంచన
తర్వాత నేను పరమేశ్వరుడికి నమస్కరించి అడిగాను: 'వెయ్యి బ్రాహ్మణ హత్యల పాపం ఏ విధంగా శాంతించగలదు?'
న పునస్త్వదవిజ్ఞానం కల్పకోటిశతైరపి । తస్మాన్మయా కృతా స్పర్ద్ధా పవిత్రః స్యాం కథం హరే
నీ గురించి తెలియని అజ్ఞానం ఇక ఎన్నో కోట్ల కల్పలైనా కలగదు; అందుకే, నీతో పోటీ చేసిన నేను ఎలా పవిత్రుడిని అవగలను, ఓ హరే?
తన్మే కథయ గోవింద పాయశ్చిత్తం యదిచ్ఛసి । తతః ప్రసన్నో భగవానవోచత్తత్త్వమాత్మనః
ఏ expiation కావాలో నీవు చెప్పు, గోవిందా; అప్పుడు భగవంతుడు సంతోషంతో తన స్వరూపసత్యాన్ని వివరించాడు.
యేనాహమధికస్తస్మాదభవం నగనందిని । తమేవ తపసా నిత్యం భజామి స్తౌమి చింతయే
దానివల్లనే నేను గొప్పవాడినయ్యాను, ఓ పర్వతకన్యా; అదే నేను ఎప్పుడూ తపస్సుతో ఆరాధిస్తూ, స్తుతిస్తూ, ధ్యానిస్తాను.
పరమో విష్ణురేవైకస్తజ్జ్ఞానం ముక్తిసాధనమ్ । శాస్త్రాణాం నిర్ణయస్త్వేషస్తదన్యన్మోహనాయ చ
పరమాత్ముడు విష్ణువు ఒక్కడే; ఆయన జ్ఞానం ద్వారా ముక్తి సాధ్యమవుతుంది. ఇదే శాస్త్రాల తుది నిర్ణయం; మిగతావన్నీ మాయకోసం మాత్రమే.
దానం వినా చ యా ముక్తిః సామ్యం చ మమ విష్ణునా । తీర్థాదిమాత్రతో జ్ఞానం మమాధిక్యం చ విష్ణుతః
దానం లేకుండా ముక్తి, విష్ణువుతో సమానత్వం, తీర్థయాత్రల వల్ల జ్ఞానం, నా విష్ణుపై అధిక్యత —
అభేదశ్చాస్మదాదీనాం ముక్తానాం హరిణా తథా । ఇత్యాది సర్వమోహాయ కథ్యతే సతి నాన్యథా । తేనాద్వితీయ మహిమో జగత్పూజ్యోఽస్మి పార్వతి
నాలో, ఇతర ముక్తులలో, హరిలో ఏదైనా అభేదం ఉందని చెప్పడం, ఇవన్నీ మాయకోసం మాత్రమే. నిజానికి, నేను ద్వితీయుడిలేని, జగత్తు పూజించే వాడిని, ఓ పార్వతీ.
పార్వత్యువాచ - తన్మే కథయ దేవేశ యథాహమపి శంకర । సర్వేశ్వరీ నిరుపమా తవ స్యాం సదృశీ ప్రభో
పార్వతీ ఇలా అడిగింది — దేవేశా, నేను కూడా ఎలా నీకు సమానంగా, అందరికీ అధిపతిగా, అపూర్వురాలిగా అవగలను, శంకరా? దయచేసి చెప్పు.
మహాదేవ ఉవాచ- సాధుసాధు త్వయా పృష్టం విష్ణోర్భగవతః ప్రియే । నామ్నాం సహస్రం వక్ష్యామి ముఖ్యం త్రైలోక్యముక్తిదమ్
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు — ప్రియమైనవాడా, నీవు విష్ణువు గురించి మంచి ప్రశ్న అడిగావు. ఇప్పుడు నేను మూడు లోకాలకూ ముక్తిని ఇచ్చే ప్రధానమైన వెయ్యి పేర్లను చెబుతాను.
అస్య శ్రీవిష్ణోర్నామసహస్రస్తోత్రస్య శ్రీమహాదేవ ఋషిరనుష్టుపచ్ఛందః । హ్రీం బీజం శ్రీం శక్తిః క్లీం కీలకం చతుర్వర్గధర్మకామార్థమోక్షార్థే జపే వినియోగః । ఓంవాసుదేవాయ విద్మహే మహాహంసాయ ధీమహి । తన్నో విష్ణుః ప్రచోదయాత్ అంగన్యాసకరన్యాసౌ విధిపూర్వం యదా పఠేత్ । తత్ఫలం కోటిగుణితం భవత్యేవ న సంశయః
ఓంవాసుదేవః పరం బ్రహ్మ పరమాత్మా పరాత్పరః । పరంధామ పరంజ్యోతిః పరంతత్వం పరం పదమ్
ఓం వాసుదేవుడు పరబ్రహ్మ, పరమాత్మ, పరాత్పరుడు; పరమధామం, పరమజ్యోతి, పరమసత్యం, పరమపదం.
పరః శివః పరోధ్యేయః పరం జ్ఞానం పరాగతిః । పరమార్థః పరంశ్రేయః పరానందః పరోదయః
పరమాత్ముడు శివుడు, పరమార్థం ధ్యానం చేయవలసినవాడు, పరమ జ్ఞానం, పరమ గమ్యం; పరమార్థం, పరమ శ్రేయస్సు, పరమ ఆనందం, పరమ ఉదయం అన్నీ ఆయనే.
పరో వ్యక్తాత్పరం వ్యోమ పరమర్ద్ధిః పరేశ్వరః । నిరామయో నిర్వికారో నిర్వికల్పో నిరాశ్రయః
అయన ప్రత్యక్షమైనదానికంటే పైన ఉన్నవాడు, ఆకాశాన్ని దాటి ఉన్నవాడు, పరమ ఐశ్వర్యం, పరమేశ్వరుడు; ఆయనకు ఎలాంటి వ్యాధి లేదు, మార్పు లేదు, భేదం లేదు, ఆధారం లేదు.
ఈ శ్రీవిష్ణు నామసహస్రస్తోత్రానికి మహాదేవుడు ఋషి, అనుష్టుప్ ఛందస్సు. హ్రీం బీజం, శ్రీం శక్తి, క్లీం కీలకం. ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షాల కోసం జపించాలి. ఓం వాసుదేవుని ధ్యానం చేద్దాం, మహాహంసుని మనసులో ఉంచుదాం, విష్ణువు మనకు ప్రేరణనివ్వాలి. శరీర, హస్త న్యాసాలు చేసి ఈ స్తోత్రాన్ని చదివితే, దాని ఫలం కోటిగుణంగా లభిస్తుంది — ఇందులో సందేహం లేదు.
శ్రీవాసుదేవః పరంబ్రహ్మ ఇతి హృదయే । మూలప్రకృతిరితి శిరః । మహావరాహ ఇతి శిఖా । సూర్యవంశధ్వజ ఇతి కవచమ్ । బ్రహ్మాదికామ్యలలిత జగదాశ్చర్య శైశవ ఇతి నేత్రమ్ । యథార్థఖండితాశేష ఇత్యస్త్రమ్ । నమోనారాయణాయేతి న్యాసం సర్వత్ర కారయేత్ । ఓంనమోనారాయణాయ పురుషాయ మహాత్మనే । విశుద్ధసత్వధిష్ణ్యాయ మహాహంసాయ ధీమహి । ఓంహ్రాం హ్రీం హ్రూం హ్రైం హ్రౌం హ్రః । క్లీం కృష్ణాయ విష్ణవే హ్రీం రామాయ ధీమహి తన్నో దేవః ప్రచోదయాత్ । క్ష్రౌం నృసింహాయ విద్మహే శ్రీం శ్రీకంఠాయ ధీమహి తన్నో విష్ణుః ప్రచోదయాత్ । ఓంవాసుదేవాయ విద్మహే దేవకీసుతాయ ధీమహి తన్నః కృష్ణః ప్రచోదయాత్ । ఓం హ్రాం హ్రీం హ్రూం హ్రైం హ్రౌం హ్రః। క్లీం కృష్ణాయ గోవిందాయ గోపీజనవల్లభాయ స్వాహా । ఇతి మంత్రమ్ సముచ్చార్య జపేద్వా విష్ణుమవ్యయమ్ । శ్రీనివాసం జగన్నాథం తస్య స్తోత్రం పఠేత్సుధీః
శ్రీ వాసుదేవుడు పరబ్రహ్మ, హృదయంలో ఉన్నాడు; మూలప్రకృతి తలలో; మహావరాహుడు శిఖలో; సూర్యవంశపు జెండా కవచంగా; బ్రహ్మ మొదలైన వారు జగత్తు ఆశ్చర్యకరమైన బాల్యాన్ని కనులలో చూస్తారు; యథార్థంగా అశేషాన్ని నాశనం చేసే ఆయుధం; 'నమో నారాయణాయ' అని అన్ని చోట్ల న్యాసం చేయాలి. ఓం నమో నారాయణాయ, పురుషాయ మహాత్మనే, విశుద్ధ సత్వస్థాయ మహాహంసాయ ధీమహి. ఓం హ్రాం హ్రీం హ్రూమ్ హ్రైం హ్రౌం హ్రః; క్లీం కృష్ణాయ విష్ణవే హ్రీం రామాయ ధీమహి, దేవుడు మనకు ప్రేరణనివ్వాలి. క్ష్రౌం నృసింహాయ విద్యామహే, శ్రీం శ్రీకంఠాయ ధీమహి, విష్ణువు మనకు ప్రేరణనివ్వాలి. ఓం వాసుదేవాయ విద్యామహే, దేవకీసుతాయ ధీమహి, మనకు కృష్ణుడు ప్రేరణనివ్వాలి. ఓం హ్రాం హ్రీం హ్రూమ్ హ్రైం హ్రౌం హ్రః; క్లీం కృష్ణాయ గోవిందాయ గోపీ జనవల్లభాయ స్వాహా. ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించి, విష్ణువును — శ్రీనివాసుని, జగన్నాథుని — ధ్యానించాలి. విజ్ఞానులు ఆయన స్తోత్రాన్ని చదవాలి.