మమాయం తు పితా సాక్షాద్బన్ధుశ్చైవ తు సర్వదా । తస్యాహం సర్వదా భక్తో హ్యయం మమ పతిః సదా
'ఆయన నాకు నిజమైన తండ్రి, ఎప్పుడూ బంధువు. నేను ఎప్పుడూ ఆయన భక్తుడిని, ఆయన ఎల్లప్పుడూ నా ప్రభువు.'
తదహం సంప్రవక్ష్యామి శృణుష్వ గదతో మమ । సూత ఉవాచ- ఏవముక్త్వా నారదాయ కథయామాస వై ద్విజాః
'అందుకే నేను ఇప్పుడు వివరంగా చెబుతాను — నా మాట విను.' సూతుడు ఇలా అన్నాడు — 'ఇలా నారదునికి చెప్పి, ఆయన ఆ కథను వివరంగా వివరించాడు, ద్విజులారా!'
ఉమాయై యత్పురా ప్రోక్తం విష్ణోర్నామసహస్రకమ్ । మహేశాచ్చైవ తత్ప్రాప్తం కైలాసే నారదేన వై
'పూర్వం ఉమాదేవికి చెప్పిన విష్ణు సహస్రనామాన్ని, నారదుడు కైలాసంలో మహేశ్వరుని నుండి పొందాడు.'
కదాచిద్దైవయోగేన కైలాసాత్స సమాగతః । నైమిషారణ్యసంజ్ఞం తు తీర్థం వై పరమాద్భుతమ్
'ఒకసారి దైవకృపతో, నారదుడు కైలాసం నుండి అద్భుతమైన తీర్థం అయిన నైమిశారణ్యానికి వచ్చాడు.'
తత్రస్థా ఋషయః సర్వే దృష్ట్వా తం ఋషిసత్తమమ్ । పూజాం చక్రుర్విశేషేణ నారదాయ మహాత్మనే
'అక్కడ ఉన్న అన్ని ఋషులు, ఆ మహాత్ముడైన నారదుని చూసి, ఆయనకు ప్రత్యేకంగా పూజ చేశారు.'
ఆగతం నారదం జ్ఞాత్వా విస్మయోత్ఫుల్లలోచనాః । పుష్పవృష్టిం ప్రచక్రుస్తే వైష్ణవా ద్విజసత్తమాః
'నారదుడు వచ్చాడని తెలుసుకుని, ఆశ్చర్యంతో కళ్లు విప్పిన వైష్ణవ ద్విజులు, పుష్పవృష్టి చేశారు.'
పాద్యమర్ఘ్యం తతః కృత్వా కృత్వా చారార్తికం తతః । నివేద్య ఫలమూలాని దండవత్పతితా భువి
'తర్వాత పాద్యార్ఘ్యాలు సమర్పించి, హారతిచేసి, పండ్లు, కందులు సమర్పించి, భూమిపై దండంగా పడ్డారు.'
ఊచుశ్చ కృతకృత్యాః స్మ దేశే హ్యస్మిన్మహామునే । భవతో దర్శనం జాతం పవిత్రం పాపనాశనమ్
'మహర్షీ! ఈ ప్రాంతంలో మీ దర్శనం కలగడం వల్ల మేము సఫలితులమయ్యాం. ఇది పవిత్రమైనది, పాపాలను తొలగించేది.'
త్వత్ప్రసాదాచ్చ దేవేశ పురాణాని శ్రుతాని చ । బ్రహ్మన్కేన ప్రకారేణ సర్వపాపక్షయో భవేత్
'మీ దయవల్ల, దేవేశా! మేము పురాణాలు, వేదాలు విన్నాము. బ్రహ్మన్! అన్ని పాపాలు ఎలా పోతాయో చెప్పండి.'
వినా దానేన తపసా వినా తీర్థ తపో మఖైః । వినా దానైర్వినా ధ్యానైర్వినా చేంద్రియనిగ్రహైః । వినా శాస్త్రసమూహైశ్చ కథం ముక్తిరవాప్యతే
'దానం లేకుండా, తపస్సు లేకుండా, తీర్థయాత్ర లేకుండా, యజ్ఞాలు లేకుండా, ధ్యానం లేకుండా, ఇంద్రియ నిగ్రహం లేకుండా, శాస్త్రాలు చదవకుండా — ముక్తి ఎలా లభిస్తుంది?'
నారద ఉవాచ- కైలాసశిఖరాసీనం దేవదేవం జగద్గురుమ్ । ప్రణిపత్య మహాదేవం పర్యపృచ్ఛదుమాప్రియమ్
నారదుడు ఇలా అన్నాడు — 'కైలాస శిఖరంపై కూర్చున్న ఉమాప్రియుడైన మహాదేవుని, దేవదేవుడిని, జగద్గురువును నమస్కరించి, నేను ప్రశ్నించాను.'
పార్వత్యువాచ- భగవంస్త్వం పరో దేవః సర్వజ్ఞః సర్వపూజితః । స త్వమత్త్యర్చ్యతే దేవైరింద్రసూర్యాదికైరపి
పార్వతీ ఇలా అన్నది — 'భగవన్! నీవు పరమదేవుడు, సర్వజ్ఞుడు, అందరికి ఆరాధ్యుడు. ఇంద్రుడు, సూర్యుడు వంటి దేవతలు కూడా నిన్ను పూజిస్తారు.'
లభంతేఽభిమతాం సిద్ధిం సర్వేఽభ్యర్చ్య వరప్రదమ్ । త్వం జన్మమృత్యురహితః స్వయంభూః సర్వశక్తిమాన్
వరాలిచ్చే దేవుని భక్తిగా పూజించే వారు కోరిన ఫలితాన్ని అందుకుంటారు. నీవు జననం, మరణం లేని స్వయంభూ, అన్ని శక్తులు కలవాడవు.
సదా ధ్యాయసి కిం స్వామిన్దిగ్వాసా మదనాంతకః । తపశ్చరసి కస్మాత్త్వం జటిలో భస్మధూసరః
ప్రభూ! దిక్కులను వస్త్రంగా ధరించి, మన్మథుని సంహరించినవాడవు, ఎప్పుడూ ధ్యానం చేస్తూ, జటలు వేసుకుని, బస్మంతో పూతపడి, ఎందుకు తపస్సు చేస్తావు?
కిం వా జపసి దేవేశ పరం కౌతూహలం హి మే । అనుగ్రాహ్యా యదా తేఽస్మి తత్త్వం కథయ సువ్రతమ్
దేవాదిదేవా! నీవు ఎందుకు జపం చేస్తావు? నాకు చాలా ఆశ్చర్యంగా ఉంది. నీవు నాకు అనుగ్రహించబోతున్నావు కాబట్టి, నిజం చెప్పు, ఓ సద్భక్తుడా.
మహాదేవ ఉవాచ- నేదం కస్యాపి కథితం గోపనీయమిదం మమ । కింతు వక్ష్యామి తే భద్రే త్వం భక్తాసి ప్రియాసి మే
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు — ఇది ఎవరికీ చెప్పలేదు, ఇది నా రహస్యము. అయినా, నువ్వు నాకు భక్తురాలు, ప్రియురాలు కనుక, నీకు చెబుతాను.
పురా సత్యయుగే దేవి విశుద్ధమతయోఽఖిలాః । యజంతి విష్ణుమేవైకం జ్ఞాత్వా సర్వేశ్వరేశ్వరమ్
పురాతన సత్యయుగంలో, ఓ దేవి! శుద్ధమైన మనస్సు కలిగినవారు అందరూ, సర్వలోకాధిపతిగా విష్ణువును మాత్రమే పూజించేవారు.
ప్రయాంతి పరమామృద్ధిమైహికాముష్మికీం ప్రియే । యాం న ప్రాప్తాః సురాః సర్వే ఋషయః క్లేశసంయుతాః
ప్రియమైనవాడా! వారు భౌతికంగా, పరలోకంగా అత్యున్నతమైన ఐశ్వర్యాన్ని పొందారు. ఆ స్థాయిని దేవతలు, కష్టపడే ఋషులు కూడా పొందలేకపోయారు.
తే తాం గతిం ప్రపద్యంతే యే నామకృతనిశ్చయాః । మన్ముఖాదపి సంశ్రుత్య దేవా విష్ణుబహిర్ముఖాః
విష్ణువుపై అచంచలమైన నమ్మకంతో ఉన్నవారు ఆ గమ్యాన్ని చేరతారు. నా నోటితోనే విని కూడా, దేవతలు విష్ణువుని దూరం చేసుకుంటారు.
వేదైః పురాణైః సిద్ధాంతైర్భిన్నైర్విభ్రాంతచేతసః । నిశ్చయం నాధిగచ్ఛంతి కిం తత్వం కిం పరం పదమ్
వేదాలు, పురాణాలు, వేర్వేరు సిద్ధాంతాలు విని, మనస్సు అయోమయానికి లోనై, నిజం ఏమిటో, పరమపదం ఏదో నిర్ణయించుకోలేరు.
తులాపురుషదానాద్యైరశ్వమేధాదిభిర్మఖైః । వారాణసీప్రయాగాది తీర్థస్నానాదిభిః ప్రియే
తులాపురుష దానాలు, అశ్వమేధాది యజ్ఞాలు, వారాణసి, ప్రయాగాది తీర్థస్నానాలు వంటి పుణ్యకార్యాలతో,
గయాశ్రాద్ధాదిభిః పిత్ర్యైర్వేదపాఠాదిభిర్జపైః । తపోభిరుగ్రైర్నియమైర్యమైర్భూతదయాదిభిః
గయాశ్రాద్ధాదులు, వేదపఠనం, కఠిన తపస్సులు, నియమాలు, యమ నియమాలు, భూతదయ వంటి కర్మలతో,
గురుశుశ్రూషణైః సేవ్యైర్ధర్మైర్వర్ణాశ్రమాన్వితైః । జ్ఞానధ్యానాదిభిః సమ్యక్చరితైర్జన్మకోటిభిః
గురువుకు సేవ, వర్ణాశ్రమ ధర్మాలు, జ్ఞానం, ధ్యానం, మంచితనంతో కోట్ల జన్మలు గడిపినా,
న యాంతి తత్పరం శ్రేయో విష్ణుం సర్వేశ్వరేశ్వరమ్ । సర్వభావైః సమాశ్రిత్య పురాణపురుషోత్తమమ్
పురాతన పురుషోత్తముడైన సర్వలోకాధిపతి విష్ణువుని సంపూర్ణంగా శరణు పొందకపోతే, వారు ఆ పరమ శ్రేయస్సును పొందరు.
అనన్యగతయో మర్త్యా భోగినోఽపి పరంతపే । జ్ఞానవైరాగ్యరహితా బ్రహ్మచర్యాదివర్జితాః
వారు అన్యదేవతల వైపు చూడకుండా, అనుభోగాలు అనుభవిస్తూ, జ్ఞానం లేక, విరక్తి లేక, బ్రహ్మచర్యాది నియమాలు లేకపోయినా,
సర్వధర్మోజ్ఝితా విష్ణోర్నామమాత్రైకజల్పినః । సుఖేన యాం గతిం యాంతి న తాం సర్వేఽపి ధార్మికాః
అన్ని ధర్మాలను వదిలేసి, విష్ణునామాన్ని మాత్రమే జపిస్తూ, వారు సులభంగా ఆ గమ్యాన్ని చేరతారు. ఆ స్థాయిని ఇతర ధార్మికులు అందుకోలేరు.
స్మర్త్తవ్యః సతతం విష్ణుర్విస్మర్తవ్యో న జాతుచిత్ । సర్వే విధినిషేధాః స్యురేతస్యైవ విధిం కరాః 6.71.
విష్ణువును ఎప్పుడూ స్మరించాలి, ఎప్పుడూ మరవకూడదు. అన్ని ఆజ్ఞలు, నిషేధాలు కూడా దీనికే సహాయపడేవిగా భావించాలి.
కింతు బ్రహ్మాదయో దేవా ఋషయశ్చ నిరంహసః । నిర్భయం విష్ణునామ్నైవ యథేష్టం పదమాగతాః
కానీ బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు, పాపరహిత ఋషులు విష్ణునామాన్ని మాత్రమే జపించి, నిర్భయంగా కోరిన స్థాయిని చేరారు.
అలబ్ధ్వా చాత్మనః పూజాం సమ్యగారాధితో హరిః । మయాస్మాదపి చ శ్రేష్ఠం వాంచ్ఛతాహం కృతాత్మనా
తనకు తగిన పూజ లభించక, నేను పూజించినా, హరి తనను నియంత్రించుకుంటూ, ఇంకా గొప్పదాన్ని కోరాడు.
తతః సాక్షాజ్జగన్నాథ ప్రసన్నో భక్తవత్సలః । అంశాంశేనాత్మనైవైతాన్పూజయామాస కేశవః
అప్పుడు జగన్నాథుడు, భక్తులకు ప్రీతి కలిగి, ఆనందంతో, తన స్వయంగా భాగాలను ఇచ్చి వారిని పూజించాడు.