దంపత్యోర్భోజనం దేయముభయోర్భక్తిపూర్వకమ్ । సభోగం దక్షిణోపేతం సశాకం లవణం తథా
భక్తితో దంపతులకు భోజనం పెట్టాలి. ఆ భోజనంలో ఉపహారం, కూరగాయలు, ఉప్పు ఉండాలి.
నిత్యస్నానే నరో దద్యాన్నిస్నేహే సర్పిః సక్తవః । నఖకేశవ్రతే చైవ ప్రాదేశం పరికల్పయేత్
ప్రతిరోజూ స్నానం చేసే వారికి నెయ్యితో చేసిన వంటకాలు, అప్పాలు ఇవ్వాలి. గోరు, జుట్టు నియమంలో కొంత పరిమాణాన్ని సమర్పించాలి.
ఉపానహౌ ప్రదాతవ్యౌ ఉపానహవివర్జనాత్ । ఆమిషస్య పరిత్యాగాత్సవత్సా కపిలా స్మృతా
చెప్పులు వదిలిన వారికి రెండు చెప్పులు ఇవ్వాలి. మాంసాహారం వదిలిన వారికి కుందేలు ఉన్న గోమాతను ఇవ్వాలి.
నిత్యం దీపప్రదో యస్తు సౌవర్ణం దీపమావహేత్ । తం దీపం ఘృతసంయుక్తం దద్యాచ్చైవ ద్విజన్మనే
ఎవరైనా ప్రతిరోజూ దీపం వెలిగిస్తే, వారికి బంగారు దీపాన్ని నెయ్యితో కలిపి సమర్పించాలి.
విష్ణుభక్తాయ విప్రాయ పరిపూర్ణవ్రతేప్సయా । శాకస్య నియమే శాకం మాషే సౌవర్ణమాషకమ్
విష్ణుభక్తుడైన బ్రాహ్మణునికి, నియమాన్ని పూర్తిచేయాలని కోరుకునే వారికి కూరగాయల నియమంలో కూరగాయలు, మినుములు నియమంలో బంగారు మినుములు ఇవ్వాలి.
మైథునానాం తు నియమే రౌప్యం దద్యాద్దివజాతయే । నాగవల్ల్యాస్తు నియమే కర్పూరం సహరిణ్యకమ్
మైథున నియమంలో ద్విజాతికి వెండి ఇవ్వాలి. నాగవల్లి నియమంలో కర్పూరం, జింక ముష్కరసం కలిపి ఇవ్వాలి.
కాలేకాలే ద్విజశ్రేష్ఠ యత్కృతం నియమేన తు । తత్తద్దేయం విశేషేణ పరలోకగతీప్సయా
ఓ ఉత్తమ ద్విజా! ఏ నియమాన్ని ఏ సమయానికి అనుసరించి చేస్తారో, పరలోక ప్రయాణాన్ని కోరేవారు వాటిని ప్రత్యేకంగా సమర్పించాలి.
ఆదౌ స్నానాదికం కృత్వా విష్ణోరగ్రే ప్రకాశయేత్ । అనాదినిధనో దేవః శంఖచక్రగదాధరః । తస్యాగ్రే కే న కుర్వంతి యతో విష్ణుస్తు పాపహా
ముందుగా స్నానం మొదలైన కర్మలు చేసి, ఆ సమర్పణలను ఆదిమాంతములేని, శంఖచక్రగదాధారిగా ఉన్న విష్ణువు ముందు చూపించాలి. ఆయన పాపాలను తొలగించేవాడు కాబట్టి, ఆయన ముందు ఎవరు చేయరు?
ఇతి శ్రీపాద్మే మహాపురాణే పంచపంచాశత్సాహస్ర్యాం సంహితాయాముత్తరఖండే ఉమాపతినారదసంవాదే చాతుర్మాస్యోద్యాపనంనామ పంచషష్టితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మ మహాపురాణంలోని ఉత్తరకండలో ఉమాపతి-నారద సంభాషణలో చాతుర్మాస్య ఉధ్యాపనము అనే అరవయ్యైదవ అధ్యాయం పూర్తయింది.
నారద ఉవాచ- యమస్యారాధనం బ్రూహి మద్ధితార్థం సురోత్తమ । కథం న గమ్యతే దేవ నరేణ నరకాంతరే
నారదుడు ఇలా అడిగాడు — దేవా! నా మేలుకోసం యముని ఆరాధన విధానాన్ని వివరించండి. మనిషి ఎలా నరకానికి పోకుండా ఉంటాడు చెప్పండి.
శ్రూయతే యమలోకే తు సదా వైతరణీ నదీ । అనాధృష్యాత్వపారా చ దుస్తరా బహుశోణితా
యమలోకంలో ఎప్పుడూ వైతరణి నది ప్రవహిస్తుందని విన్నాను. ఆ నది దాటి పోవడం అసాధ్యం, అంతం లేని, చాలా రక్తంతో నిండినదిగా ఉంది.
దుస్తరా సర్వభూతానాం సా కథం సుతరా భవేత్ । భయమేతన్మహాదేవ యమలోకం ప్రతి ప్రభో
ప్రతి జీవికి ఆ నది దాటి పోవడం కష్టమే. అది ఎలా సులభంగా దాటగలమో చెప్పండి. యమలోకానికి వెళ్లే భయం నాకు ఉంది ప్రభూ!
తస్య నిర్మోచనార్థాయ బ్రూహి కృత్యమశేషతః । భగవన్దేవదేవేశ కృపాం కృత్వా మమోపరి
దానినుండి విముక్తి పొందేందుకు ఏం చేయాలో పూర్తిగా చెప్పండి. దేవదేవా! నా మీద కరుణ చూపి వివరించండి.
మహాదేవ ఉవాచ- ద్వారవత్యాం పురా విప్ర స్నాతోఽహం లవణాంభసి । దదృశే మునిమాయాంతం ముద్గలం నామ వాడవ
మహాదేవుడు ఇలా చెప్పాడు — బ్రాహ్మణా! ఒకప్పుడు ద్వారవతిలో ఉప్పు నీటిలో నేను స్నానం చేశాను. అక్కడ ముద్గల మహర్షిని చూశాను.
జ్వలంతమివచాదిత్యం తపసా ద్యోతతాంగకమ్ । మాం ప్రణమ్య మునిః ప్రాహ ముద్గలో విస్మయాన్వితః
ఆ ముని austerity వల్ల ఎండుతున్న సూర్యునిలా ప్రకాశించేవాడు. నాకు నమస్కరించి, ఆశ్చర్యంతో ముద్గలుడు ఇలా అన్నాడు.
ముద్గల ఉవాచ- అకస్మాన్మూర్చ్ఛితో దేవ పతితోఽస్మి ధరాతలే । ప్రజ్వలంతి మమాంగాని గృహీతో యమకింకరైః
ముద్గలుడు ఇలా అన్నాడు — ప్రభూ! నేను అకస్మాత్తుగా మూర్చపోయి నేలపై పడిపోయాను. నా అవయవాలు మండిపోతున్నాయి. యముని దూతలు నన్ను పట్టుకున్నారు.
బలాదాకృష్యమాణోఽహం పురుషఓంగుష్ఠమాత్రకః । బద్ధో యమభటైర్గాఢం నీతోఽస్మి శమనాంతికమ్
నన్ను బలవంతంగా లాగుతూ, మనిషి వొంగుళ్లంత పరిమాణానికి తగ్గిపోయిన నన్ను, యముని సేవకులు గట్టిగా కట్టేసి, యముని సమక్షానికి తీసుకెళ్లారు.
క్షణాత్సభాయాం పశ్యామి యమం పింగలలోచనమ్ । కృష్ణముఖం మహారౌద్రం మృత్యువ్యాధిశతాన్వితమ్
అక్కడ క్షణంలోనే నేను యముని సభలో చూశాను. ఆయన కన్నులు పసుపు రంగులో, ముఖం నలుపు, చాలా భయంకరంగా, చుట్టూ వందలాది వ్యాధులు, మరణంతో కూడి ఉన్నారు.
వాతపిత్త శ్లేష్మదోషైర్మూర్తిమద్భిస్తు సేవితమ్ । కాయశోషజ్వరాతంక స్ఫోటికా లూతకాదిభిః
ఆయన చుట్టూ వాయు, పిత్త, కఫ దోషాలతో కూడిన రూపాలు, శరీరం క్షీణించడం, జ్వరం, పుండ్లు, గాయాలు, ఇంకా ఇతర బాధలు ఉన్నవారు ఉన్నారు.
జ్వాలాంగమర్దశీర్షార్తి భగందర బలక్షయైః । కంఠమాలాక్షిరోగైశ్చ మూత్రకృచ్ఛ్రజ్వరవ్రణైః
అక్కడ మంటతో కూడిన నొప్పులు, తలనొప్పులు, అవయవాల్లో వేదన, భగందరాలు, బలహీనత, గొంతు పుండ్లు, పాలు సంబంధిత వ్యాధులు, మూత్రకష్టం, జ్వరం, గాయాలు కూడా ఉన్నాయి.
విమూర్చ్ఛికా గలగ్రాహ హృద్రోగైర్భూతతస్కరైః । ఇత్థం బహువిధై రౌద్రైర్నానారూపైర్భయంకరైః
అక్కడ మూర్చ, గొంతు పట్టే వ్యాధి, హృదయ రోగాలు, భూతాల దొంగలు, ఇలా ఎన్నో విధాలుగా భయంకరమైన, భిన్నమైన రూపాల్లో ఉన్నారు.
కపాలశిరోహస్తైశ్చ సంగ్రామే నరకే తథా । రాక్షసైర్దానవైర్ఘోరైరుపవిష్టైః పురః స్థితైః
అక్కడ కపాలాలు, తలలు, చేతులతో పాటు యుద్ధంలో, నరకంలో రాక్షసులు, భయంకరమైన దానవులు నా ముందర కూర్చొని ఉన్నారు.
ధర్మాధికారిభిశ్చాత్ర చిత్రగుప్తాది లేఖకైః । వ్యాఘ్ర సింహ వరాహైశ్చ శిఖాసర్పైః సుదుర్ద్ధరైః
అక్కడ ధర్మాధికారులు, చిత్రగుప్తుడు వంటి లేఖకులు, పులులు, సింహాలు, జింకలు, శిఖరంతో ఉన్న పాములు కూడా ఉన్నాయి.
వృశ్చికైర్దంష్ట్రిభిర్భూతైః కీటకైర్మత్కుణాదిభిః । వృక చిత్రాది శునకైః కంకైర్గృధ్రైశ్చ జంబుకైః
అక్కడ చీమలు, విషదంతాల భూతాలు, పురుగులు, గుండ్రంగాల పురుగులు, నక్కలు, రంగురంగుల కుక్కలు, కాకులు, గద్దలు, నక్కలు ఉన్నాయి.
తస్కరైర్భూతదారిద్రైర్మారిభిర్డాకినీగ్రహైః । ముక్తకేశైః శ్వాసకాసైర్భ్రుకుటీ కుటిలాననైః
అక్కడ దొంగలు, దారిద్ర్యం కలిగించే భూతాలు, దుర్మార్గులు, డాకినీలు, వదులుగా జుట్టు వదిలినవారు, ఊపిరితిత్తుల వ్యాధి, దగ్గు ఉన్నవారు, భ్రుకుటి వేసినవారు, వంకర ముఖాలు ఉన్నవారు ఉన్నారు.
బృహత్ప్రతాపైర్నోభీతైః శాసకైః పాపకర్మణామ్ । యమః సభాయాం శుశుభే సేవ్యమానః పరిగ్రహైః
అక్కడ మహా శక్తివంతులు, భయపడని పాపకార్యాలను శిక్షించే వారు, యముడు తన పరివారంతో సభలో ప్రకాశిస్తూ కనిపించాడు.
భీమాటవికజీవైశ్చ యథా వ్యాలాంజనో గిరిః । తతో విశ్వేశ్వరః ప్రాహ సమయః కింకరాన్ప్రతి
అక్కడ భయంకరమైన అడవి జీవులు కూడా పర్వతంపై ఉన్న క్రూర జంతువుల్లా ఉన్నాయి. తర్వాత విశ్వేశ్వరుడు తన సేవకులతో మాట్లాడాడు.
నామభ్రాంతైర్భవద్భిశ్చ సమానీతః కథం మునిః । భీమకస్యాత్మజో గ్రామే కౌండిన్యే ముద్గలాభిధః
మీరు పేరులో తప్పుదోవ పట్టి, భీముని కుమారుడైన ముద్గలుడు అనే ఈ మునిని, కౌండిన్య గ్రామం నుండి ఎలా తీసుకొచ్చారు?
క్షీణాయుః క్షత్రియః సోఽస్తి ఆనేయో ముచ్యతామసౌ । శ్రుత్వైతత్తే గతాస్తస్మాదాయాతాః పునరేవ తే
ఇతడు క్షత్రియుడు, ఆయుష్షు ముగిసింది. ఇతడిని విడిచిపెట్టి తిరిగి తీసుకురావాలి. ఇది విని వారు అక్కడి నుండి వెళ్లి మళ్లీ వచ్చారు.
ధర్మరాజం పునః ప్రాహుః సర్వే తే యమకింకరాః । తత్రాస్మాభిర్గతైర్దేహీ క్షీణాయుర్నోపలక్షితః
అందరు యముని సేవకులు తిరిగి ధర్మరాజును ఇలా అడిగారు: మేము అక్కడికి వెళ్లినప్పుడు, ఆయుష్షు ముగిసిన ఆ జీవుడు కనబడలేదు.