మహాదేవ ఉవాచ- స్వదారనిరతశ్చైవ బ్రహ్మచారీ స్మృతో బుధైః । చాండాలాదధికో విద్వన్యః స్వభార్యాం పరిత్యజేత్
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు — తన భార్యను మాత్రమే ప్రేమించి జీవించే వాడు నిజమైన బ్రహ్మచారి అని జ్ఞానులు అంటారు. కానీ, ఓ పండితుడా! తన భార్యను వదిలేసే వాడు చండాలుడికంటే తక్కువవాడిగా భావించబడతాడు.
ఋతావభిగమం కృత్వా బ్రహ్మచర్యం విధీయతే । పరిత్యజతి యో భార్యాం భక్తాం దోషవివర్జితామ్
సరైన కాలంలో భార్యను చేరడం బ్రహ్మచర్యంగా చెప్పబడింది. కానీ, భక్తిగా ఉండే, తప్పులేని భార్యను వదిలేసే వాడు—
పాపకర్మా నరో లోకే భ్రూణహత్యామవాప్నుయాత్ । అశ్వమేధసహస్రాణి వాజపేయశతాని చ
అటువంటి పాపకర్మలు చేసే మనిషి ఈ లోకంలో గర్భహత్య చేసిన పాపాన్ని పొందతాడు. అశ్వమేధయాగాలు వెయ్యి, వాజపేయయాగాలు వందలు చేసినా—
ఏకాదశ్యుపవాసస్య కలాం నార్హంతి షోడశీమ్ । స్నానం దానం జపో హోమః స్వాధ్యాయం దేవతార్చనమ్
అవి ఎకాదశి ఉపవాసం వల్ల వచ్చే పుణ్యానికి పదహారు వంతు కూడా సమానం కావు. స్నానం, దానం, జపం, హోమం, స్వాధ్యాయం, దేవతార్చన—
చాతుర్మాస్యకృతం యచ్చ సర్వం హి చాక్షయం భవేత్ । ఏకకాలం ద్వికాలం వా పురాణం శృణుతే తు యః
చాతుర్మాస్యంలో చేసే అన్ని కార్యాలు నశించని ఫలితాన్ని ఇస్తాయి. పురాణాన్ని ఒక్కసారి లేదా రెండుసార్లు వినేవాడు—
సర్వపాపవినిర్ముక్తో విష్ణులోకం స గచ్ఛతి । హరౌ సుప్తే విశేషేణ హరేర్నామపఠన్జపన్
అతడు అన్ని పాపాలనుంచి విముక్తి పొందాడు, విష్ణు లోకాన్ని చేరతాడు. హరి నిద్రించేటప్పుడు హరి నామాన్ని పఠించడం, జపించడం—
తత్ఫలం కోటిగుణితం లభతే ద్విజసత్తమ । వైష్ణవో బ్రాహ్మణో యస్తు పూజనం యః కరోతి హి
దాని ఫలం కోటి రెట్లు ఎక్కువగా లభిస్తుంది, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా! వైష్ణవ బ్రాహ్మణుడు ఎవడు పూజ చేస్తాడో—
స ఏవ సర్వధర్మాత్మా పూజ్య ఏవ న సంశయః । చాతుర్మాస్యమిదం పుణ్యం పవిత్రం పాపనాశనమ్ । శ్రుత్వా తు లభతే పుణ్యం గంగాస్నానఫలం లభేత్
అతడే అన్ని ధర్మాలకు మూర్తిరూపం, నిజంగా పూజకు అర్హుడు, దీనిలో సందేహం లేదు. ఈ చాతుర్మాస్యం పవిత్రమైనది, పాపాలను తొలగించేది. దీన్ని వినేవాడు గంగా స్నానం చేసినంత పుణ్యం పొందుతాడు.
నారద ఉవాచ- చాతుర్మాస్యవ్రతానాం చ ప్రబ్రూహ్యుద్యాపనం విభో । ఉద్యాపనే కృతే సర్వం సంపూర్ణం భవతి ధ్రువమ్
నారదుడు ఇలా అడిగాడు — ఓ ప్రభూ! చాతుర్మాస్య వ్రతాలకు సంబంధించిన ఉద్యాపన విధానాన్ని వివరంగా చెప్పండి. ఉద్యాపనం చేసినప్పుడు అన్ని కార్యాలు పూర్తిగా ఫలిస్తాయని నిశ్చయం.
మహాదేవ ఉవాచ- వ్రతం కృత్వా మహాభాగ యది నోద్యాపనం చరేత్ । యస్తు కర్త్తా కర్మణాం స న సమ్యక్ఫలభాక్భవేత్
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు — ఓ మహాభాగుడా! వ్రతాన్ని ఆచరించి, ఉద్యాపనం చేయకపోతే, ఆ వ్రతాన్ని చేసినవాడు పూర్తిగా ఫలితం పొందడు.
వ్రతవైకల్యమాసాద్య కుష్ఠీ చాంధః ప్రజాయతే । ఏతస్మాత్కారణాచ్చైవ కుర్యాదుద్యాపనం ద్విజ
వ్రతంలో లోపం వస్తే, వాడు కుష్టురోగి లేదా అంధుడవుతాడు. అందుకే, ఓ ద్విజుడా! తప్పకుండా ఉద్యాపనం చేయాలి.
గృహీత్వా నియమానేతాన్పాలయిత్వా యథావిధి । సుప్తోత్థితే జగన్నాథే గత్వా బ్రాహ్మణసంనిధౌ
నియమాలను పాటించి, జగన్నాథుడు మేలుకున్న తర్వాత, బ్రాహ్మణుల సమక్షంలోకి వెళ్లాలి.
క్షమాపయేద్దేవదేవం యథావిధి చ విస్తరాత్ । తైలత్యాగే ఘృతం దద్యాద్ఘృతత్యాగే పయః స్మృతమ్
విధిగా, విస్తరంగా దేవదేవుడిని క్షమాపణ కోరాలి. నూనె త్యాగం చేస్తే నెయ్యి ఇవ్వాలి, నెయ్యి త్యాగం చేస్తే పాలివ్వాలి.
మౌనే పిండాస్తిలా దేయాః సహిరణ్యా ద్విజాతయే । భోజనే భోజనం దద్యాద్దధ్యోదనసమన్వితమ్
మౌనంగా ఉండి, తిలల ముద్దలు బంగారంతో కలిపి బ్రాహ్మణుడికి ఇవ్వాలి. భోజన సమయంలో, పెరుగు అన్నంతో కూడిన భోజనం పెట్టాలి.
అన్నం దద్యాద్విశేషేణ హిరణ్యేన సమన్వితమ్ । అన్నదానాన్మునిశ్రేష్ఠ విష్ణులోకే మహీయతే
ప్రత్యేకంగా, బంగారం కలిపిన అన్నం ఇవ్వాలి. అన్నదానం చేసినవాడు, ఓ మునిశ్రేష్ఠుడా! విష్ణు లోకంలో ఘనత పొందుతాడు.
పాలాశపాత్రే యో భుంక్తే నరో మాసచతుష్టయమ్ । భాజనం ఘృతపూర్ణం తు దద్యాదుద్యాపనే ద్విజ
పలాషపత్రంలో నాలుగు నెలలు తినేవాడు, ఉద్యాపన సమయంలో నెయ్యి నిండిన పాత్రను ఇవ్వాలి, ఓ ద్విజుడా!
షడ్రసం భోజనం దద్యాద్బ్రాహ్మణే నక్తభోజనే । అయాచితే హ్యనడ్వాహం సహిరణ్యం ప్రదాపయేత్
బ్రాహ్మణుడికి రాత్రి భోజన సమయంలో ఆరు రుచుల భోజనం ఇవ్వాలి. అడగకుండానే, ఎద్దును బంగారంతో కలిపి ఇవ్వాలి.
మాషం త్యజన్మునిశ్రేష్ఠ గాం చ దద్యాత్సవత్సకామ్ । ధాత్రీస్నానే నరో దద్యాత్స్వర్ణం మాషికమేవచ
ఓ మునిశ్రేష్ఠుడా! మినుములు త్యాగం చేసినవాడు, దూడతో కూడిన ఆవును ఇవ్వాలి. ఆమ్లఫల స్నానంలో బంగారం, మినుములు ఇవ్వాలి.
ఫలానాం నియమే చైవ ఫలాని చ ప్రదాపయేత్ । ధాన్యానాం నియమే ధాన్యమథవా శాలయః స్మృతాః
పండ్ల నియమంలో పండ్లు సమర్పించాలి. ధాన్యాల నియమంలో ధాన్యాన్ని, లేకపోతే అన్నాన్ని ఇవ్వాలి.
తద్వద్భూశయనే శయ్యాం సతూలాం గేందుకాన్వితామ్ । బ్రహ్మచర్యం కృతం యేన చాతుర్మాస్యే ద్విజోత్తమ
అలాగే, మంచం నియమంలో పత్తితో కూడిన దిండు ఉన్న మంచాన్ని ఇవ్వాలి. ఎవరు చాతుర్మాస్యంలో బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించారో వారికి ఇది వర్తిస్తుంది.
దంపత్యోర్భోజనం దేయముభయోర్భక్తిపూర్వకమ్ । సభోగం దక్షిణోపేతం సశాకం లవణం తథా
భక్తితో దంపతులకు భోజనం పెట్టాలి. ఆ భోజనంలో ఉపహారం, కూరగాయలు, ఉప్పు ఉండాలి.
నిత్యస్నానే నరో దద్యాన్నిస్నేహే సర్పిః సక్తవః । నఖకేశవ్రతే చైవ ప్రాదేశం పరికల్పయేత్
ప్రతిరోజూ స్నానం చేసే వారికి నెయ్యితో చేసిన వంటకాలు, అప్పాలు ఇవ్వాలి. గోరు, జుట్టు నియమంలో కొంత పరిమాణాన్ని సమర్పించాలి.
ఉపానహౌ ప్రదాతవ్యౌ ఉపానహవివర్జనాత్ । ఆమిషస్య పరిత్యాగాత్సవత్సా కపిలా స్మృతా
చెప్పులు వదిలిన వారికి రెండు చెప్పులు ఇవ్వాలి. మాంసాహారం వదిలిన వారికి కుందేలు ఉన్న గోమాతను ఇవ్వాలి.
నిత్యం దీపప్రదో యస్తు సౌవర్ణం దీపమావహేత్ । తం దీపం ఘృతసంయుక్తం దద్యాచ్చైవ ద్విజన్మనే
ఎవరైనా ప్రతిరోజూ దీపం వెలిగిస్తే, వారికి బంగారు దీపాన్ని నెయ్యితో కలిపి సమర్పించాలి.
విష్ణుభక్తాయ విప్రాయ పరిపూర్ణవ్రతేప్సయా । శాకస్య నియమే శాకం మాషే సౌవర్ణమాషకమ్
విష్ణుభక్తుడైన బ్రాహ్మణునికి, నియమాన్ని పూర్తిచేయాలని కోరుకునే వారికి కూరగాయల నియమంలో కూరగాయలు, మినుములు నియమంలో బంగారు మినుములు ఇవ్వాలి.
మైథునానాం తు నియమే రౌప్యం దద్యాద్దివజాతయే । నాగవల్ల్యాస్తు నియమే కర్పూరం సహరిణ్యకమ్
మైథున నియమంలో ద్విజాతికి వెండి ఇవ్వాలి. నాగవల్లి నియమంలో కర్పూరం, జింక ముష్కరసం కలిపి ఇవ్వాలి.
కాలేకాలే ద్విజశ్రేష్ఠ యత్కృతం నియమేన తు । తత్తద్దేయం విశేషేణ పరలోకగతీప్సయా
ఓ ఉత్తమ ద్విజా! ఏ నియమాన్ని ఏ సమయానికి అనుసరించి చేస్తారో, పరలోక ప్రయాణాన్ని కోరేవారు వాటిని ప్రత్యేకంగా సమర్పించాలి.
ఆదౌ స్నానాదికం కృత్వా విష్ణోరగ్రే ప్రకాశయేత్ । అనాదినిధనో దేవః శంఖచక్రగదాధరః । తస్యాగ్రే కే న కుర్వంతి యతో విష్ణుస్తు పాపహా
ముందుగా స్నానం మొదలైన కర్మలు చేసి, ఆ సమర్పణలను ఆదిమాంతములేని, శంఖచక్రగదాధారిగా ఉన్న విష్ణువు ముందు చూపించాలి. ఆయన పాపాలను తొలగించేవాడు కాబట్టి, ఆయన ముందు ఎవరు చేయరు?
ఇతి శ్రీపాద్మే మహాపురాణే పంచపంచాశత్సాహస్ర్యాం సంహితాయాముత్తరఖండే ఉమాపతినారదసంవాదే చాతుర్మాస్యోద్యాపనంనామ పంచషష్టితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మ మహాపురాణంలోని ఉత్తరకండలో ఉమాపతి-నారద సంభాషణలో చాతుర్మాస్య ఉధ్యాపనము అనే అరవయ్యైదవ అధ్యాయం పూర్తయింది.
నారద ఉవాచ- యమస్యారాధనం బ్రూహి మద్ధితార్థం సురోత్తమ । కథం న గమ్యతే దేవ నరేణ నరకాంతరే
నారదుడు ఇలా అడిగాడు — దేవా! నా మేలుకోసం యముని ఆరాధన విధానాన్ని వివరించండి. మనిషి ఎలా నరకానికి పోకుండా ఉంటాడు చెప్పండి.