శాకం మధు పరాన్నం చ పునర్భోజన మైథునమ్ । వైష్ణవో వ్రతకర్త్తా చ దశమ్యాం దశ వర్జయేత్
కూరగాయలు, తేనె, ఇతరులు చేసిన భోజనం, మళ్లీ భోజనం చేయడం, సంయోగం—ఈ పది విషయాలను వైష్ణవ వ్రతధారి దశమి రోజున తప్పక తప్పుకోవాలి.
ద్యూతం క్రీడాం తథా నిద్రా తాంబూలం దంతధావనమ్ । పరాపవాదం పైశున్యం స్తేయం హింసాం తథా రతిమ్
జూదం, ఆటలు, నిద్ర, పానసుపాకులు, పళ్ళు తోమడం, ఇతరుల నింద, అపవాదాలు, దొంగతనం, హింస, కామసుఖం—ఇవి అన్నీ వర్జించాలి.
క్రోధం చ వితథం వాక్యమేకాదశ్యాం వివర్జయేత్ । కాంస్యం మాంసంమసూరాంశ్చ తైలం వితథభాషణమ్
ఏకాదశి రోజున కోపం, అబద్ధం మాట్లాడడం వదలాలి. అలాగే కాంస్య పాత్రలు, మాంసం, మసూరుపప్పు, నూనె, అబద్ధపు మాటలు కూడా వాడకూడదు.
వ్యాయామం చ ప్రవాసం చ పునర్భోజనమైథునమ్ । వృషపృష్ఠం పరాన్నం చ శాకం చ ద్వాదశీదినే
వ్యాయామం, ప్రయాణం, మళ్లీ భోజనం చేయడం, సంయోగం, ఎద్దు మీద కూర్చోవడం, ఇతరులు చేసిన భోజనం, కూరగాయలు—ఇవన్నీ ద్వాదశి రోజున వదలాలి.
అనేన విధినా రాజన్విహితా యైశ్చ కామదా । రాత్రౌ జాగరణం కృత్వా పూజితః పురుషోత్తమః
ఓ రాజా, ఈ విధంగా కామదా వ్రతాన్ని ఆచరించి, రాత్రి జాగరణ చేసి, పురుషోత్తముని పూజించినవారు—
సర్వపాపవినిర్ముక్తాస్తే యాంతి పరమాం గతిమ్ । పఠనాచ్ఛ్రవణాద్రాజన్గోసహస్రఫలం లభేత్
వారు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తి పొంది, పరమగతిని పొందుతారు. ఈ కథను చదువడం లేదా వినడం వలన కూడా, ఓ రాజా, వెయ్యి గోవులను దానం చేసిన ఫలితం లభిస్తుంది.
ఇతి శ్రీపాద్మే మహాపురాణే పంచపంచాశత్సాహస్ర్యాం సంహితాయాముత్తరఖణ్డే ఉమాపతినారదసంవాదే పురుషోత్తమమాసస్య శుక్లా కామదానామైకాదశీనామ త్రిషష్టితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మ మహాపురాణంలో, పంచపదిహేను వేల శ్లోకాల సమాహితమైన ఉత్తరకండంలో, ఉమాపతి-నారద సంభాషణలో, పురుషోత్తమ మాస శుక్లపక్ష కామదా ఏకాదశుల పేరుతో అరవై మూడవ అధ్యాయం ముగిసింది.
నారద ఉవాచ- చాతుర్మాస్యాం తు నియమా యే కేచిద్భువి విశ్రుతాః । తానహం శ్రోతుమిచ్ఛామి కథయస్వ మహేశ్వర
నారదుడు ఇలా అడిగాడు— భూమండలంలో ప్రసిద్ధమైన చాతుర్మాస్య నియమాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. వాటి గురించి నేను వినాలని కోరుతున్నాను, మహేశ్వరా, దయచేసి వివరంగా చెప్పండి.
చాతుర్మాస్యే హరౌ సుప్తే కర్త్తవ్యం కిం జనార్దనే । షడ్రసానాం పరిత్యాగే నఖకేశవిధారణే । అన్యైశ్చ నియమైః స్వామిన్యత్ఫలం తద్ బ్రవీహి మే
చాతుర్మాస్యంలో హరి నిద్రించేటప్పుడు జనార్దనుని కొరకు ఏమి చేయాలి? ఆరు రుచులను వదిలిపెట్టడం, జుట్టు, గోర్లు కోయకపోవడం, ఇతర నియమాలు పాటించడంలో కలిగే ఫలితం ఏమిటో చెప్పండి ప్రభూ.
సూత ఉవాచ- ఏతచ్ఛ్రుత్వా త్వసౌ దేవః ప్రహస్యోత్ఫుల్లలోచనః । ప్రోవాచ తం ద్విజవరం నారదం తపసాన్నిధిమ్
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు— ఈ మాటలు విని ఆ దేవుడు ఆనందంతో కన్నులు విప్పి చిరునవ్వుతో, తపస్సులో నిపుణుడైన నారదునికి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
మహాదేవ ఉవాచ- శృణు త్వమిహ దేవర్షే కథయామి సవిస్తరమ్ । ఆషాఢస్య సితే పక్షే ఏకాదశ్యాముపోషితః
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు— దేవర్షీ, ఇక్కడ నీవు విను, నేను పూర్తిగా వివరంగా చెబుతాను. ఆశాఢ మాస శుక్లపక్ష ఏకాదశి రోజున ఉపవాసం చేసి—
చాతుర్మాస్యవ్రతానీహ గృహ్ణీయాద్భక్తిపూర్వకమ్ । భూమిశయ్యాసమారూఢో యోగనిద్రాం గతే హరౌ
హరి యోగనిద్రలోకి వెళ్లినప్పుడు, భక్తితో నేలపై పడుకుని, ఇక్కడ చాతుర్మాస్య వ్రతాలను ఆచరించాలి.
నయేత చతురో మాసాన్యావద్భవతి కార్తికీ । ప్రతిష్ఠా న ప్రవర్త్తంతే తథా యజ్ఞాదికాః క్రియాః
కార్తికి మాసం వచ్చే వరకు నాలుగు నెలలు, ప్రతిష్ఠలు లేదా యజ్ఞాదిక క్రతువులు జరగవు.
వివాహవ్రతసంబంధ అన్యన్మాఙ్గల్యకర్మ చ । భూపయానం తథా యాత్రా అన్యాశ్చ వివిధాః క్రియాః
పెళ్లి, వ్రతాలు, ఇతర శుభకార్యాలు, రాజుల ప్రయాణాలు, యాత్రలు మరియు ఇతర వివిధ కార్యాలు—
ప్రసుప్తే చ జగన్నాథే అచ్యుతే గరుడధ్వజే । వ్రతక్రియాం చరేద్యస్తు తస్య వ్రతఫలం శృణు
జగన్నాధుడైన అచ్యుతుడు, గరుడధ్వజుడు నిద్రలో ఉన్నప్పుడు ఎవరు వ్రతాన్ని ఆచరిస్తారో, ఆ వ్రత ఫలితాన్ని విను.
అశ్వమేధసహస్రైస్తు యత్ఫలం ప్రాప్నుయాన్నరః । చాతుర్మాస్యవ్రతైశ్చీర్ణైస్తత్ఫలం సమవాప్నుయాత్
వెయ్యి అశ్వమేధ యాగాలు చేసినవాడికి లభించే ఫలితం, ఆ నాలుగు నెలల వ్రతాన్ని ఆచరించినవాడికి కూడా అదే ఫలితం లభిస్తుంది.
మిథునస్థే సహస్రాంశౌ స్వాపయేన్మధుసూదనమ్ । తులారాశౌ గతే సూర్యే పునరుత్థాపయేద్ధరిమ్
సూర్యుడు తులారాశిలోకి ప్రవేశించినప్పుడు మధుసూదనుని నిద్రకు ఉంచాలి; సూర్యుడు వృశ్చికరాశిలోకి వెళ్ళినప్పుడు హరిని మళ్లీ మేల్కొలపాలి.
అధిమాసే తు పతితే తదా చైష విధిక్రమః । స్థాపయేత్ప్రతిమాం విష్ణోః శంఖచక్రగదాధరీమ్
అధికమాసం వచ్చినపుడు, ఈ విధానాన్ని పాటించాలి: శంఖం, చక్రం, గదను ధరించిన విష్ణువు విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించాలి.
పీతాంబరధరాం సౌమ్యాం పర్యంకే స్థాపయేత్శుచౌ । శ్వేతవస్త్రసమాచ్ఛన్నే సోపధానే తు నారద
పసుపు వస్త్రాలు ధరించిన, శాంతమైన రూపంలో ఉన్న ఆ విగ్రహాన్ని శుభ్రమైన మంచంపై, తెల్లని వస్త్రంతో కప్పి, దిండు ఉంచి స్థాపించాలి, నారదా.
ఇతిహాసపురాణజ్ఞో విష్ణుభక్తోఽథవా పునః । స్నాపయిత్వా దధిక్షీరమధులాజఘృతస్తథా
ఇతిహాస పురాణాలను తెలిసినవాడు లేదా విష్ణుభక్తుడు, ఆ విగ్రహాన్ని పెరుగు, పాలు, తేనె, తాన్యం, నెయ్యితో అభిషేకం చేసి—
సమాలభ్య శుభైర్గంధైర్ధూపైః పుష్పైర్మనోరమైః । పూజితాం కుసుమైః శుభ్రైర్మంత్రేణానేన వాడవ
మంచి గంధాలు, ధూపాలు, అందమైన పువ్వులతో అలంకరించి, తెల్లని పుష్పాలతో పూజించి, ఈ మంత్రంతో ఆరాధించాలి, వాడవా.
సుప్తే త్వయి జగన్నాథే జగత్సుప్తం భవేదిదమ్ । విబుద్ధే త్వయి బుధ్యేత జగత్సర్వం చరాచరమ్
ప్రభూ, నీవు నిద్రలో ఉన్నప్పుడు ఈ లోకమంతా నిద్రలోకి వెళ్తుంది; నీవు మేల్కొన్నప్పుడు, చరాచర జగత్తంతా మేల్కొంటుంది.
ఏవం తాం ప్రతిమాం విష్ణోః స్థాపయిత్వా తు నారద । తస్యైవాగ్రే స్వయం వాచా గృహ్ణీయాన్నియమం తతః
ఇలా ఆ విష్ణువు విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించిన తర్వాత, నారదా, ఆ విగ్రహం ముందు స్వయంగా వ్రతాన్ని స్వీకరించాలి.
స్త్రీ వా నరో వా తద్భక్తో ధర్మాధర్మవిభాగతః । చతురో వార్షికాన్మాసాన్దేవస్యోత్థాపనావధి
స్త్రీ అయినా, పురుషుడు అయినా, ఆ భగవంతుని భక్తుడు ధర్మాధర్మాలను బట్టి, ఆ దేవుని మేల్కొలుపు వరకు నాలుగు నెలల వ్రతాన్ని ఆచరించాలి.
గృహ్ణీయాన్నియమానేతాన్దంతధావనపూర్వకమ్ । ఉపవాసం తతః కృత్వా ప్రభాతే విమలే సతి
ఈ నియమాలను స్వీకరించి, ముందుగా పళ్ళు తోముకొని, ఉపవాసం చేసి, ఉదయం శుభ్రమైన సమయంలో ఆచరించాలి.
నిత్యం కర్మ చరిత్వా తు విష్ణోరగ్రే జితాత్మవాన్ । తేషాం ఫలాని వక్ష్యామి తత్కర్తౄణాం పృథక్పృథక్
ప్రతి రోజు కర్మలను ఆచరించి, ఆత్మను జయించి, విష్ణువు ముందు నిలబడి, వాటిని చేసినవారికి ఫలితాలను ఒక్కొక్కటిగా చెబుతాను.
మధురత్వం లభేద్విద్వాన్పురుషో గుడవర్జనాత్ । తథైవ సంతతిం దీర్ఘాం తైలస్య వర్జనాద్యతః
బెల్లం తినకుండా ఉంటే, పండితుడు మధురత్వాన్ని పొందుతాడు; అలాగే నూనె వదిలిపెడితే, దీర్ఘమైన సంతానాన్ని పొందుతాడు.
ఘృతస్య వర్జనాద్విప్ర సుందరాంగః ప్రజాయతే । కటుతైలపరిత్యాగీ శత్రునాశమవాప్నుయాత్
నెయ్యి తినకుండా ఉంటే, బ్రాహ్మణా, అందమైన శరీరంతో జన్మిస్తాడు; మసాలా నూనె వదిలిపెడితే, శత్రువులను నశింపజేస్తాడు.
సుగంధతైలత్యాగేన సౌభాగ్యమతులం లభేత్ । పుష్పభోగపరిత్యాగీ స్వర్గే విద్యాధరో భవేత్
సువాసన నూనెను వదిలితే, అపూర్వమైన సౌభాగ్యాన్ని పొందుతాడు; పుష్పాల వినియోగాన్ని వదిలిపెడితే, స్వర్గంలో విద్యాధరుడవుతాడు.
యోగాభ్యాసీ నరో యస్తు స బ్రహ్మపదమాప్నుయాత్ । కట్వమ్లమధురక్షారతీక్ష్ణకాషాయ షడ్రసాన్
యోగాభ్యాసం చేసే మనిషి బ్రహ్మపదాన్ని పొందుతాడు; చేదు, పులుపు, తీపి, ఉప్పు, మసాలా, కషాయము అనే ఆరు రుచులను వదిలిపెడితే—