యావజ్జీవం వ్రతమిదం కర్త్తవ్యం పురుషర్షభ । స్వర్గతిం ప్రాప్తుమిచ్ఛద్భిరత్ర నైవాస్తి సంశయః
ఓ పురుషోత్తమా! స్వర్గప్రాప్తిని కోరేవారు జీవితాంతం ఈ వ్రతాన్ని పాటించాలి. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఆపపాపా దురాచారాః పాపిష్ఠా ధర్మవర్జితాః । ఏకాదశ్యాం న భుంజానా న తే యాంతి యమాంతికమ్
పాపులు, చెడు ప్రవర్తన కలవారు, ధర్మం లేనివారు అయినా, ఏకాదశి రోజున భోజనం చేయకపోతే, వారు యమలోకానికి పోవరు.
ఇతి తద్వచనం శ్రుత్వా కంపితోఽశ్వత్థపత్రవత్ । భీమసేనో మహాబాహుర్నత్వోవాచ గురుం ప్రతి
ఈ మాటలు విని, భీమసేనుడు, మహాబాహువు, అశ్వత్థ వృక్షపు ఆకులా వణిగి, గురువుకు నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
భీమసేన ఉవాచ- పితామహ మహాబుద్ధే శృణు మే పరమం వచః । యుధిష్ఠిరశ్చ కుంతీ చ తథా ద్రుపదనందినీ
భీమసేనుడు ఇలా అన్నాడు— 'పితామహా! మహాబుద్ధిశాలి! నా ముఖ్యమైన మాట వినండి. యుధిష్ఠిరుడు, కుంతీ, ద్రుపదుని కుమార్తె—'
అర్జునో నకులశ్చైవ సహదేవస్తథైవ చ । ఏకాదశ్యాం న భుంజంతి కదాచిదపి సువ్రతాః
అర్జునుడు, నకులుడు, సహదేవుడు కూడా— వీరు అందరూ మంచి వ్రతధారులు, ఏకాదశి రోజున ఎప్పుడూ భోజనం చేయరు.
తే మాం బ్రువంతి వై నిత్యం మా భుంక్ష్వ త్వం వృకోదర । అహం తానబ్రువం తాత బుభుక్షా దుఃసహా మమ
వారు నన్ను ఎప్పుడూ అంటారు— 'వృకోదరా! నువ్వు భోజనం చేయవద్దు.' కానీ నేను వారితో చెప్పేది— 'తండ్రి! నాకు ఆకలి తట్టుకోలేనిది.'
దానం దాస్యామి విధివత్పూజయిష్యామి కేశవమ్ । భీమసేనవచః శ్రుత్వా వ్యాసో వచనమబ్రవీత్
నియమానుసారం దానం చేస్తాను, కేశవుని పూజిస్తాను. భీమసేనుని మాటలు విని, వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు.
వ్యాస ఉవాచ- యది స్వర్గమభీష్టం తే నరకం దుష్టమేవ చ । ఏకాదశ్యాం న భోక్తవ్యం పక్షయోరుభయోరపి
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు— 'నీవు స్వర్గాన్ని కోరితే, నరకాన్ని నివారించాలనుకుంటే, రెండు పక్షాల్లోనూ ఏకాదశి రోజున భోజనం చేయకూడదు.'
భీమసేన ఉవాచ- పితామహ మహాబుద్ధే కథయామి తవాగ్రతః । ఏకభక్తే న శక్నోమి ఉపవాసే కుతః ప్రభో
భీమసేనుడు ఇలా అన్నాడు— 'పితామహా! మహాబుద్ధిశాలి! మీ ముందే చెప్పుతున్నాను— ఒక్క భోజనం కూడా నాకు కష్టం, మరి ఉపవాసం ఎలా చేయగలను ప్రభూ?'
వృకోఽపినామ యో వహ్నిః స సదా జఠరే మమ । అతివేలం యదాశ్నామి తదా సముపశామ్యతి
నా కడుపులో వృక అనే అగ్ని ఎప్పుడూ మండుతుంటుంది. నేను ఎక్కువగా తిన్నప్పుడు మాత్రమే అది కొంత శాంతిస్తుంది.
నైకం శక్నోమ్యహం కర్తుముపవాసం మహామునే । యేనైవ ప్రాప్యతే స్వర్గస్తత్కర్త్తాస్మి యథాతథమ్ । తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోఽహమాప్నుయామ్
మహామునీ, నేను ఒక్క ఉపవాసం కూడా చేయలేను. కానీ, దివిలోకాన్ని పొందే ఏ ఒక మార్గమో నిశ్చయంగా చెప్పండి. నేను నా శక్తికి తగినట్టు అది చేస్తాను. దయచేసి, నాకు శ్రేయస్సు కలిగే మార్గాన్ని చెప్పండి.
వ్యాస ఉవాచ- వృషస్థే మిథునస్థే వా యదా చైకాదశీ భవేత్ । జ్యేష్ఠమాసే ప్రయత్నేన సోపోష్యోదకవర్జితా
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — వృషభ రాశి లేదా మిథున రాశిలో ఏకాదశి వచ్చినప్పుడు, ముఖ్యంగా జ్యేష్ఠ మాసంలో, ఎంతో జాగ్రత్తగా నీరు కూడా తాగకుండా ఉపవాసం చేయాలి.
గండూషాచమనం వారి వర్జయిత్వోదకం బుధః । ఉపభుంజీత నైవేహ వ్రతభంగోఽన్యథా భవేత్
వివేకి మనిషి నోటిని కడగడం లేదా తాగుట కూడా మానాలి. అలా చేసిన తరువాత మాత్రమే భోజనం చేయాలి. లేనిచో వ్రతం భంగమవుతుంది.
ఉదయాదుదయం యావద్వర్జయిత్వోదకం నరః । శ్రూయతాం సమవాప్నోతి ద్వాదశద్వాదశీ ఫలమ్
ఒకడు సూర్యోదయంనుండి మరుసటి సూర్యోదయం వరకు నీరు తాగకుండా ఉంటే, అతడికి రెండు ద్వాదశి ఉపవాసాల ఫలం లభిస్తుంది అని చెబుతారు.
తతః ప్రభాతే విమలే ద్వాదశ్యాం స్నానమాచరేత్ । జలం సువర్ణం దత్త్వా చ ద్విజాతిభ్యో యథావిధి
తర్వాత, ద్వాదశి పర్వదినం ఉదయం పవిత్రంగా స్నానం చేసి, నియమానుసారం ద్విజులకు నీరు, బంగారం దానం చేయాలి.
భుంజీత కృతకృత్యస్తు బ్రాహ్మణైః సహితో వశీ । ఏవం కృతే చ యత్పుణ్యం భీమసేన శృణుష్వ తత్
తన కర్తవ్యాన్ని పూర్తి చేసినవాడు, బ్రాహ్మణులతో కలిసి నియమంగా భోజనం చేయాలి. భీమసేనా, ఇలా చేసినవారికి కలిగే పుణ్యాన్ని విను.
సంవత్సరే తు యాశ్చైవ ఏకాదశ్యో భవంతి హి । తాసాం ఫలమవాప్నోతి హ్యత్ర మే నాస్తి సంశయః
ఒక సంవత్సరంలో వచ్చే అన్ని ఏకాదశి వ్రతాల ఫలితాన్ని అతడు పొందుతాడు. దీనిలో నాకు ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఇతి మాం కేశవః ప్రాహ శంఖచక్రగదాధరః । సర్వాన్పరిత్యజ్య పుమాన్మామేకం శరణం వ్రజేత్
ఇలా శంఖచక్రగదాధారి కేశవుడు నాకు చెప్పాడు — 'అన్ని ఇతరులను వదిలి, నన్ను మాత్రమే ఆశ్రయించాలి.'
ఏకాదశ్యాం నిరాహారస్తతః పాపాత్ప్రముచ్యతే । ద్రవ్యశుద్ధిః కలౌ నాస్తి సంస్కారః స్మార్త్త ఏవ చ
ఏకాదశి నాడు ఉపవాసం చేస్తే పాపాలు తొలగిపోతాయి. కలియుగంలో ద్రవ్యపవిత్రత లేదు, కేవలం నియమించిన కర్మలు మాత్రమే మిగిలి ఉంటాయి.
వైదికస్తు కుతశ్చాపి ప్రాప్తే దుష్టే కలౌ యుగే । కిం ను తే బహునోక్తేన వాయుపుత్ర పునః పునః
ఈ కలియుగంలో వేదకర్మలు ఎక్కడ ఉన్నాయి? వాయుపుత్రా, మళ్లీ మళ్లీ ఎక్కువగా చెప్పడం ఎందుకు?
ఏకాదశ్యాం న భుంజీత పక్షయోరుభయోరపి । ఏకాదశ్యాం సితే పక్షే జ్యేష్ఠేమాస్యుదకం వినా
ఏకాదశి నాడు, రెండు పక్షాల్లోనూ భోజనం చేయకూడదు. ముఖ్యంగా జ్యేష్ఠ మాసంలో శుక్లపక్ష ఏకాదశి నాడు నీరు కూడా తాగకుండా ఉపవాసం చేయాలి.
పుణ్యం ఫలమవాప్నోతి తచ్ఛృణుష్వ వృకోదర । సంవత్సరే తు యా ప్రోక్తాః శుక్లః కృష్ణా వృకోదర
వృకోదరా, సంవత్సరంలో చెప్పిన అన్ని శుక్ల, కృష్ణ ఏకాదశి వ్రతాల ఫలితాన్ని అతడు పొందుతాడు. ఆ పుణ్యాన్ని విను.
ఉపోషితా హి సర్వాః స్యురేకాదశ్యో న సంశయః । ధనధాన్యప్రదా పుణ్యా పుత్రారోగ్యశుభప్రదా
ఏకాదశి ఉపవాసాన్ని చేసినవారికి నిస్సందేహంగా పుణ్యం లభిస్తుంది. అవి ధనం, ధాన్యం, పుత్రులు, ఆరోగ్యం, శుభఫలితాలు ఇస్తాయి.
ఉపోషితా నరవ్యాఘ్ర ఇతి సత్యం బ్రవీమి తే । యమదూతా మహాకాయాః కరాలాః కృష్ణరూపిణః
నరశార్దూలా, నేను నీకు నిజం చెబుతున్నాను. ఏకాదశి వ్రతాన్ని చేసినవాడిని, భయంకరమైన, నల్లని, పెద్ద యమదూతలు దగ్గరపడరు.
దండపాశధరా రౌద్రా నోపసర్పంతి తం నరమ్ । పీతాంబరధరా సౌమ్యాశ్చక్రహస్తా మనోజవాః
దండపాశాలు ధరించిన క్రూర యమదూతలు అతడిని చేరరాదు. పసుపు వస్త్రాలు ధరించిన, చక్రాన్ని పట్టుకున్న, వేగవంతమైన శాంత స్వభావం గల వైష్ణవులు అతడిని చేరతారు.
అంతకాలేన యంత్యేతే వైష్ణవాన్వైష్ణవీపురీమ్ । తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన ఉపోష్యోదకవర్జితా
అంతకే, అన్ని శ్రద్ధతో నీరు తాగకుండా ఏకాదశి ఉపవాసాన్ని చేయాలి.
జలధేనుం తదా దత్త్వా సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే । తతస్త్వమస్యాం కౌంతేయ సోపవాసోఽర్చనం హరేః
ఆ సమయంలో జలధేను దానం చేస్తే అన్ని పాపాలు తొలగిపోతాయి. కౌంతేయా, ఈ రోజున ఉపవాసంతో హరిదేవుని పూజ చేయాలి.
కురు సర్వప్రయత్నేన సర్వపాపప్రశాంతయే । స్వప్నేన మేఽపరాధోస్తి దంతరాగతయాపి వా
అన్ని పాపాలు శాంతించేందుకు అన్ని శ్రద్ధతో ఇది చేయాలి. కనుక, కలలోనైనా, తెలియకపోయినా జరిగిన తప్పులు తొలగిపోవాలి.
భోక్ష్యేపరేఽహ్ని దేవేశ హ్యశనం వాసరాద్ధరేః । ఇత్యుచ్చార్య తతో మంత్ర ఉపవాసపరో భవేత్
దేవదేవా, రేపు భోజనం చేస్తాను, ఈ రోజు హరికి ఉపవాసం అని చెప్పి, ఆ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించి ఉపవాస వ్రతాన్ని ఆచరించాలి.
సర్వపాపవినాశాయ శ్రద్ధా దమ సమన్వితః । మేరుమందరమాత్రాఘం స్త్రియా పుంసా చ యత్కృతమ్
పూర్ణ విశ్వాసంతో, మనస్సు నియంత్రణతో, అన్ని పాపాలు నశించేందుకు, ఒక మహిళ లేదా పురుషుడు మెరు లేదా మందర పర్వతం లాంటి భారమైన పాపం చేసినా—