అపరా సేవనాత్సోఽపి పాపం త్యక్త్వా దివం వ్రజేత్ । విద్యావాన్యః స్వయం శిష్యో గురునిందాం కరోతి చ
అతడూ అపరా వ్రతాన్ని ఆచరించడంతో పాపాన్ని విడిచిపెట్టి స్వర్గాన్ని పొందుతాడు. విద్యావంతుడై కూడా తన గురువును నిందించేవాడు—
స మహాపాతకైర్యుక్తో నిరయం యాతి దారుణమ్ । అపరా సేవనాత్సోఽపి సద్గతిం ప్రాప్నుయాన్నరః
అలాంటి వాడు మహాపాతకాల్లో చిక్కుకుని భయంకరమైన నరకానికి వెళ్తాడు. అయినా, అపరా వ్రతాన్ని ఆచరిస్తే అతడికీ మంచి గతి లభిస్తుంది.
మహిమానమపరాయాః శృణు రాజన్వదామ్యహమ్ । మకరస్థే రవౌ మాఘే ప్రయాగే యత్ఫలం నృణామ్
ఓ రాజా, అపరా వ్రత మహిమను విను. మాఘమాసంలో మకరరాశిలో సూర్యుడు ఉన్నప్పుడు ప్రయాగంలో స్నానం చేస్తే లభించే ఫలం—
కాశ్యాం యత్ప్రాప్యతే పుణ్యముపరాగే నిమజ్జనాత్ । గయాయాం పిండదానేన పితౄణాం తృప్తిదో యథా
కాశీలో గ్రహణ సమయంలో స్నానం చేసి పొందే పుణ్యం, గయలో పితృదేవతలకు పిండం సమర్పించి వారికి తృప్తి కలిగించే ఫలం—
సింహస్థితే దేవగురౌ గౌతమ్యాం స్నాతకో నరః । కన్యాగతే గురౌ రాజన్కృష్ణవేణీ నిమజ్జనాత్
బృహస్పతి సింహరాశిలో ఉన్నప్పుడు గోదావరిలో స్నానం చేయడం వల్ల, బృహస్పతి కన్యారాశిలో ఉన్నప్పుడు కృష్ణవేణీలో మునిగితే వచ్చే ఫలం—
యత్ఫలం సమవాప్నోతి కుంభకేదార దర్శనాత్ । బదర్యాశ్రమయాత్రాయాం తత్తీర్థసేవనాదపి
కుంభకేదారాన్ని దర్శించడం వల్ల, బదరీ ఆశ్రమ యాత్ర చేయడం వల్ల, అలాగే ఇతర పవిత్రతీర్థాలను సందర్శించడం వల్ల లభించే ఫలం—
యత్ఫలం సమవాప్నోతి కురుక్షేత్రే రవిగ్రహే । గజాశ్వ హేమదానేన యజ్ఞం కృత్వా సదక్షిణమ్
కురుక్షేత్రంలో సూర్యగ్రహణ సమయంలో, ఏనుగులు, గుర్రాలు, బంగారం దానం చేయడం వల్ల, లేదా యజ్ఞం చేసి దక్షిణా సమర్పించడం వల్ల వచ్చే ఫలం—
తాదృశం ఫలమాప్నోతి అపరా వ్రతసేవనాత్ । అర్ధప్రసూతాం గాం దత్వా సువర్ణం వసుధాం తథా
అలాంటి ఫలమే అపరా వ్రతాన్ని ఆచరించడం వల్ల లభిస్తుంది. ప్రసవానికి సన్నద్ధమైన ఆవును, బంగారం, భూమిని దానం చేసిన ఫలాన్ని కూడా ఇస్తుంది.
నరో యత్ఫలమాప్నోతి అపరాయా వ్రతేన తత్ । పాపద్రుమకుఠారీయం పాపేంధన దవానలః
ఏదైనా మనిషి ఈ విధంగా పొందే ఫలాన్ని అపరా వ్రతం ద్వారా పొందగలడు. ఇది పాపవృక్షాన్ని నరికే కత్తిలా, పాపాలకు ఆహుతి అయ్యే అగ్నిలా ఉంటుంది.
పాపాంధకారతరణిః పాపసారంగ కేసరీ । బుద్బుదా ఇవ తోయేషు పుత్తికా ఇవ జంతుషు
ఇది పాపాంధకారాన్ని తొలగించే సూర్యుడు, పాపమృగాలలో సింహం లాంటిది. నీటిలో బుడగలు, జీవుల్లో పురుగులు ఎలా నశిస్తాయో—
జాయంతే మరణాయైవ ఏకాదశ్యా వ్రతం వినా । అపరాం సముపోష్యైవ పూజయిత్వా త్రివిక్రమమ్
అలాగే, ఏకాదశి వ్రతాన్ని ఆచరించని వారు మరణం కోసమే పుడతారు. అపరా వ్రతాన్ని ఆచరించి త్రివిక్రముని పూజిస్తే—
సర్వపాపవినిర్ముక్తో విష్ణులోకే మహీయతే । లోకానాం చ హితార్థాయ తవాగ్రే కథితం మయా । పఠనాచ్ఛ్రవణాద్రాజన్గోసహస్రఫలం లభేత్
అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొంది విష్ణు లోకంలో గౌరవం పొందుతాడు. లోకాలకు మేలు కలగాలని నీ ముందే నేను చెప్పాను, ఓ రాజా. దీన్ని చదివినా, వినినా, వెయ్యి గోవులను దానం చేసిన ఫలం లభిస్తుంది.
ఇతి శ్రీపాద్మే మహాపురాణే పంచపంచాశత్సాహస్ర్యాం సంహితాయాముత్తరఖండే ఉమాపతినారదసంవాదే జ్యేష్ఠకృష్ణాపరైకాదశీనామ పంచాశత్తమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మ మహాపురాణంలో, ఉత్తరకండలో, ఉమాపతి-నారద సంభాషణలో, జ్యేష్ఠ మాసంలో కృష్ణపక్ష ఏకాదశి పేరుతో యాభైవ అధ్యాయం పూర్తయింది.
యుధిష్ఠిర ఉవాచ- అపరాయాశ్చ మాహాత్మ్యం శ్రుతం సర్వం జనార్దన । జ్యేష్ఠస్య శుక్లపక్షే తు స్యాద్యా తాం వద మానద
యుధిష్ఠిరుడు ఇలా అన్నాడు— 'జనార్దనా! గత ఏకాదశి మహిమ అంతా నేను విన్నాను. ఇప్పుడు జ్యేష్ఠ మాసంలో శుక్లపక్షంలో వచ్చే మొదటి ఏకాదశి గురించి చెప్పుము, మానదా!'
శ్రీకృష్ణ ఉవాచ- ఏనాం వక్ష్యతి ధర్మాత్మా వ్యాసః సత్యవతీసుతః । సర్వశాస్త్రార్థతత్త్వజ్ఞో వేదవేదాంగపారగః
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు— 'ధర్మాత్ముడైన సత్యవతీ కుమారుడు వ్యాసుడు, అన్ని శాస్త్రాల సారాన్ని తెలిసినవాడు, వేదాలు మరియు వాటి ఉపాంగాలలో నిపుణుడు, ఈ విషయాన్ని వివరంగా చెప్పగలడు.'
యుధిష్ఠిర ఉవాచ- శ్రుతా మే మానవా ధర్మా వాసిష్ఠాశ్చ శ్రుతా మయా । ద్వైపాయన యథావత్త్వం వైష్ణవాన్వక్తుమర్హసి
యుధిష్ఠిరుడు ఇలా అన్నాడు— 'మానవ ధర్మాలు, వసిష్ఠుని నియమాలు కూడా నేను విన్నాను. ద్వైపాయనా! నీవు వైష్ణవ వ్రతాలను సరిగ్గా వివరించాలి.'
శ్రీవేదవ్యాస ఉవాచ - శ్రుతాస్తు మానవా ధర్మా వైదికాశ్చ శ్రుతాస్త్వయా । కలౌ యుగే న శక్యంతే తే వై కర్తుం నరాధిప
శ్రీ వేదవ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు— 'మానవ ధర్మాలు, వేద నియమాలు నీవు విన్నావు. కానీ కలియుగంలో, రాజా, వాటిని పాటించడం సాధ్యం కాదు.'
సుఖోపాయమల్పధనమల్పక్లేశం మహాఫలమ్ । పురాణానాం చ సర్వేషాం సారభూతం మహామతే
ఓ మహామతి! తక్కువ ధనం, తక్కువ కష్టం, సులభంగా చేయదగిన, గొప్ప ఫలితాన్ని ఇచ్చే ఒక మార్గం ఉంది. అది అన్ని పురాణాల సారంగా ఉంది.
ఏకాదశ్యాం న భుంజీత పక్షయోరుభయోరపి । ద్వాదశ్యాం తు శుచిర్భూత్వా పుష్పైః సంపూజ్య కేశవమ్
ఏకాదశి రోజున, రెండు పక్షాల్లోనూ, భోజనం చేయకూడదు. ద్వాదశి రోజున శుద్ధిగా ఉండి, పుష్పాలతో కేశవుని పూజించాలి.
అన్నం భుంజీత సత్కృత్య పశ్చాద్విప్రపురఃసరమ్ । సూతకేఽపి న భోక్తవ్యం నాశౌచే చ జనాధిప
బ్రాహ్మణులను గౌరవంగా ఆహ్వానించి, తర్వాత భోజనం చేయాలి, రాజా! జననమరణ శౌచంలో మాత్రం భోజనం చేయకూడదు.
యావజ్జీవం వ్రతమిదం కర్త్తవ్యం పురుషర్షభ । స్వర్గతిం ప్రాప్తుమిచ్ఛద్భిరత్ర నైవాస్తి సంశయః
ఓ పురుషోత్తమా! స్వర్గప్రాప్తిని కోరేవారు జీవితాంతం ఈ వ్రతాన్ని పాటించాలి. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఆపపాపా దురాచారాః పాపిష్ఠా ధర్మవర్జితాః । ఏకాదశ్యాం న భుంజానా న తే యాంతి యమాంతికమ్
పాపులు, చెడు ప్రవర్తన కలవారు, ధర్మం లేనివారు అయినా, ఏకాదశి రోజున భోజనం చేయకపోతే, వారు యమలోకానికి పోవరు.
ఇతి తద్వచనం శ్రుత్వా కంపితోఽశ్వత్థపత్రవత్ । భీమసేనో మహాబాహుర్నత్వోవాచ గురుం ప్రతి
ఈ మాటలు విని, భీమసేనుడు, మహాబాహువు, అశ్వత్థ వృక్షపు ఆకులా వణిగి, గురువుకు నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
భీమసేన ఉవాచ- పితామహ మహాబుద్ధే శృణు మే పరమం వచః । యుధిష్ఠిరశ్చ కుంతీ చ తథా ద్రుపదనందినీ
భీమసేనుడు ఇలా అన్నాడు— 'పితామహా! మహాబుద్ధిశాలి! నా ముఖ్యమైన మాట వినండి. యుధిష్ఠిరుడు, కుంతీ, ద్రుపదుని కుమార్తె—'
అర్జునో నకులశ్చైవ సహదేవస్తథైవ చ । ఏకాదశ్యాం న భుంజంతి కదాచిదపి సువ్రతాః
అర్జునుడు, నకులుడు, సహదేవుడు కూడా— వీరు అందరూ మంచి వ్రతధారులు, ఏకాదశి రోజున ఎప్పుడూ భోజనం చేయరు.
తే మాం బ్రువంతి వై నిత్యం మా భుంక్ష్వ త్వం వృకోదర । అహం తానబ్రువం తాత బుభుక్షా దుఃసహా మమ
వారు నన్ను ఎప్పుడూ అంటారు— 'వృకోదరా! నువ్వు భోజనం చేయవద్దు.' కానీ నేను వారితో చెప్పేది— 'తండ్రి! నాకు ఆకలి తట్టుకోలేనిది.'
దానం దాస్యామి విధివత్పూజయిష్యామి కేశవమ్ । భీమసేనవచః శ్రుత్వా వ్యాసో వచనమబ్రవీత్
నియమానుసారం దానం చేస్తాను, కేశవుని పూజిస్తాను. భీమసేనుని మాటలు విని, వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు.
వ్యాస ఉవాచ- యది స్వర్గమభీష్టం తే నరకం దుష్టమేవ చ । ఏకాదశ్యాం న భోక్తవ్యం పక్షయోరుభయోరపి
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు— 'నీవు స్వర్గాన్ని కోరితే, నరకాన్ని నివారించాలనుకుంటే, రెండు పక్షాల్లోనూ ఏకాదశి రోజున భోజనం చేయకూడదు.'
భీమసేన ఉవాచ- పితామహ మహాబుద్ధే కథయామి తవాగ్రతః । ఏకభక్తే న శక్నోమి ఉపవాసే కుతః ప్రభో
భీమసేనుడు ఇలా అన్నాడు— 'పితామహా! మహాబుద్ధిశాలి! మీ ముందే చెప్పుతున్నాను— ఒక్క భోజనం కూడా నాకు కష్టం, మరి ఉపవాసం ఎలా చేయగలను ప్రభూ?'
వృకోఽపినామ యో వహ్నిః స సదా జఠరే మమ । అతివేలం యదాశ్నామి తదా సముపశామ్యతి
నా కడుపులో వృక అనే అగ్ని ఎప్పుడూ మండుతుంటుంది. నేను ఎక్కువగా తిన్నప్పుడు మాత్రమే అది కొంత శాంతిస్తుంది.