చ్యవన ఉవాచ- చైత్రస్య చాసితే పక్షే నామ్నా వై పాపమోచనీ । అస్యా వ్రతే కృతే పుత్ర పాపరాశిః క్షయం వ్రజేత్
చ్యవనుడు ఇలా అన్నాడు: 'చైత్రమాసంలో కృష్ణపక్షంలో పాపమోచనిక అనే వ్రతం ఉంది. ఆ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తే, కుమారా! నీ పాపాలన్నీ నశిస్తాయి.'
ఇతి శ్రుత్వా పితుర్వాక్యం కృతం తేన వ్రతోత్తమమ్ । గతం పాపం క్షయం తస్య తపోయుక్తో బభూవ సః
తండ్రి మాటలు విని అతడు ఆ గొప్ప వ్రతాన్ని ఆచరించాడు. అతని పాపం పోయింది. మళ్లీ తపస్సులో నిమగ్నుడయ్యాడు.
సాప్యేవం మంజుఘోషా చ కృత్వైతద్వ్రతముత్తమమ్ । పిశాచత్వాద్వినిర్ముక్తా పాపమోచనికావ్రతాత్ । దివ్యరూపధరా సా వై గతా నాకే వరాప్సరాః
అలాగే మంజుఘోష కూడా ఆ ఉత్తమ వ్రతాన్ని ఆచరించింది. పాపమోచనిక వ్రతంతో పిశాచిత్వం నుంచి విముక్తి పొందింది. దివ్యరూపాన్ని ధరించి, ఆప్సరసలలో శ్రేష్ఠురాలిగా స్వర్గానికి వెళ్లింది.
లోమశ ఉవాచ- పాపమోచనికాం రాజన్యే కుర్వంతి నరోత్తమాః । తేషాం పాపం చ యత్కించిత్తత్సర్వం చ క్షయం వ్రజేత్
లోమశుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ రాజా! పాపమోచనిక వ్రతాన్ని చేసే ఉత్తమ పురుషుల పాపాలన్నీ, అవేమైనా, పూర్తిగా నశించిపోతాయి.'
పఠనాచ్ఛ్రవణాద్రాజన్గోసహస్రఫలం లభేత్ । బ్రహ్మహా హేమహారీ చ సురాపో గురుతల్పగః
'ఈ కథను చదవడం లేదా వినడం వల్ల, ఓ రాజా! వెయ్యి గోవుల దానం చేసిన ఫలం లభిస్తుంది. బ్రాహ్మణహంతకుడు, బంగారం దొంగిలించినవాడు, మద్యం సేవించినవాడు, గురుపత్నిని అపహరించినవాడు కూడా—'
వ్రతస్య చాస్య కరణాత్పాపముక్తా భవంతి తే । బహుపుణ్యప్రదం హ్యేతత్కరణాద్వ్రతముత్తమమ్
'ఈ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తే వారు పాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు. ఎందుకంటే ఈ ఉత్తమ వ్రతం అనేక పుణ్యాలను ప్రసాదిస్తుంది.'
యుధిష్ఠిర ఉవాచ- వాసుదేవ నమస్తుభ్యం కథయస్వ మమాగ్రతః । చైత్రస్య శుక్లపక్షే తు కిం నామైకాదశీ భవేత్
యుదిష్ఠిరుడు ఇలా అడిగాడు — వాసుదేవా! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను. చైత్రమాసంలో శుక్లపక్షంలో వచ్చే ఏకాదశికి ఏమని పేరు ఉందో నాకు చెప్పు.
శ్రీకృష్ణ ఉవాచ- శృణుష్వైకమనా రాజన్కథాం పుణ్యాం పురాతనీమ్ । వసిష్ఠో యామకథయత్ప్రాగ్దిలీపాయ పృచ్ఛతే
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు — రాజా! నీవు మనసు పెట్టి విను. ఇది పురాతనమైన, పుణ్యమిచ్చే కథ. వసిష్ఠుడు దిలీపుడికి అడిగినప్పుడు చెప్పినదే.
దిలీప ఉవాచ- భగవఞ్ఛ్రోతుమిచ్ఛామి కథయస్వ ప్రసాదతః । చైత్రమాసి సితే పక్షే కింనామైకాదశీ భవేత్
దిలీపుడు ఇలా అన్నాడు — భగవంతుడా! నేను వినాలనుకుంటున్నాను. దయచేసి చెప్పు. చైత్రమాసంలో శుక్లపక్షంలో వచ్చే ఏకాదశికి ఏమని పేరు ఉందో చెప్పు.
వసిష్ఠ ఉవాచ- సాధు పృష్టం త్వయా రాజన్కథయామి తవాగ్రతః । చైత్రస్య శుక్లపక్షే తు కామదా నామ నామతః
వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — రాజా! నీవు మంచి ప్రశ్న అడిగావు. నీ ముందే చెబుతాను. చైత్రమాసంలో శుక్లపక్షంలో వచ్చే ఏకాదశిని 'కామదా' అని పిలుస్తారు.
ఏకాదశీ పుణ్యతమా పాపేంధనదవానలః । శృణు రాజన్కథామేతాం పాపఘ్నీం పుణ్యదాయినీమ్
ఈ ఏకాదశి అత్యంత పుణ్యదాయకం. పాపాలను అగ్నిలా కాల్చేస్తుంది. రాజా! పాపాలను తొలగించి పుణ్యాన్ని ఇచ్చే ఈ కథను విను.
పురా నాగపురే రమ్యే హేమరత్నవిభూషితే । పుండరీకముఖా నాగా నివసంతి మహోత్కటాః
పూర్వం బంగారం, రత్నాలతో అలంకరించబడిన అందమైన నాగపురంలో, పద్మపుష్పాలాంటి ముఖాలు కలిగిన గొప్ప నాగులు నివసించేవారు.
తస్మిన్పురే పుండరీకో రాజా రాజ్యం చకార సః । గన్ధర్వైః కిన్నరైశ్చైవ అప్సరోభిశ్చ సేవ్యతే
ఆ పట్టణంలో పుండరీకుడు రాజుగా పాలించేవాడు. గంధర్వులు, కిన్నరులు, అప్సరసలు అతనికి సేవ చేసేవారు.
వరాప్సరాస్తు లలితా గంధర్వో లలితస్తథా । ఉభౌ రాగేణ సంరక్తౌ దంపతీ కామపీడితౌ
అప్సరసల్లో లలితా అత్యుత్తమురాలు, గంధర్వుల్లో లలితుడు గొప్పవాడు. ఇద్దరూ పరస్పర ప్రేమలో మునిగి, కామంతో బాధపడే దంపతులు.
రేమాతే స్వగృహే రమ్యే ధనధాన్యయుతే తదా । లలితాయాశ్చ హృదయే పతిర్వసతి సర్వదా
వారు ధనం, ధాన్యంతో నిండిన తమ అందమైన ఇంట్లో ఆనందంగా జీవించేవారు. లలితా మనసులో ఆమె భర్త ఎప్పుడూ ఉండేవాడు.
హృదయే తస్య లలితా నిత్యం వసతి భామినీ । ఏకదా పుండరీకోఽథ క్రీడతే సదసి స్థితః
అలాగే, లలితా కూడా తన భర్త మనసులో ఎల్లప్పుడూ ఉండేది. ఒకసారి పుండరీకుడు సభలో ఆటలాడుతున్నప్పుడు—
గీతం గానం ప్రకురుతే లలితో దయితాం వినా । పదబంధస్ఖలజ్జిహ్వో బభూవ లలితాం స్మరన్
లలితుడు తన ప్రియురాలు లేకుండా పాట పాడాడు. లలితను ఆలోచిస్తూ, పదబంధంలో నాలుక తడబడింది.
మనోభావం విదిత్వాస్య కర్కటో నాగసత్తమః । పదబంధచ్యుతిం తస్య పుండరీకే న్యవేదయత్
అతని మనసులోని భావాన్ని గ్రహించిన నాగులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన కర్కటుడు, లలితుడు పాటలో తప్పు చేసిన విషయాన్ని పుండరీకుడికి చెప్పాడు.
శ్రుత్వా కర్కోటకవచః పుండరీకో భుజంగరాట్ । క్రోధసంరక్తనయనో బభూవాతిభయంకరః
కర్కోటకుడు చెప్పిన మాటలు విని, నాగరాజు అయిన పుండరీకుడు కోపంతో కళ్లెర్రబెట్టుకుని భయంకరంగా మారాడు.
శశాప లలితం తత్ర గాయంతం మదనాతురమ్ । రాక్షసో భవ దుర్బుద్ధే క్రవ్యాదః పురుషాదకః
అక్కడ ప్రేమతో మత్తెక్కి పాట పాడుతున్న లలితుడిని పుండరీకుడు శపించాడు — 'బుద్ధిలేని వాడా! నీవు రాక్షసుడవై, మాంసాన్ని తిని, మనుషులను భక్షించే వాడవు.'
యతః పత్నీవశోపేతో గాయమానో మమాగ్రతః । వచనాత్తస్య రాజేంద్ర రక్షోరూపో బభూవ సః
నీ భార్య మాటలు విని నా ముందు పాట పాడినందుకే, నా శాపంతో, రాజా! అతడు రాక్షసుడిగా మారిపోయాడు.
రౌద్రాననో విరూపాక్షో దృష్టమాత్రో భయంకరః । బాహూయోజనవిస్తీర్ణౌ ముఖం కందరసన్నిభమ్
అతని ముఖం భయంకరంగా, కళ్లూ వికారంగా, చూసినవారికి భయపడేలా మారాయి. చేతులు యోజన పొడవుగా, నోరు కొండగుహలా పెద్దగా మారింది.
చంద్రసూర్యనిభే నేత్రే గ్రీవాపర్వతసంనిభా । నాసారంధ్రే తు వివరే అధరౌ యోజనాయతౌ
అతని కళ్లూ చంద్రుడు, సూర్యుడి వలె మెరిసాయి. మెడ కొండలా ఉంది. ముక్కులో రంధ్రాలు పెద్దగా, పెదాలు యోజన పొడవుగా ఉన్నాయి.
శరీరం తస్య రాజేంద్ర ఉత్థితం యోజనాష్టకమ్ । ఈదృశో రాక్షసో భూత్వా భుంజానః కర్మణః ఫలమ్
రాజా! అతని శరీరం ఎనిమిది యోజనాల ఎత్తుకు పెరిగింది. ఇలా రాక్షసుడై, తన పాపఫలితాన్ని అనుభవించాడు.
లలితా తు తథాలోక్య స్వపతిం వికృతాకృతిమ్ । చింతయామాస మనసా దుఃఖేన మహతార్దితా
లలితా తన భర్తను అలా వికృతంగా మారిపోయినవాడిగా చూసి, ఎంతో బాధతో మనసులో ఆలోచించసాగింది.
కిం కరోమి క్వ గచ్ఛామి పతిః శాపేన పీడితః । ఇతి సంస్మృత్య సంస్మృత్య మనసా శర్మ నాలభత్
"నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? నా భర్త శాపంతో బాధపడుతున్నాడు," అని మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ, ఆమెకు మనశ్శాంతి కలగలేదు.
చచార పతినా సార్ద్ధం లలితా గహనే వనే । బభ్రామ విపినే దుర్గే కామరూపీ స రాక్షసః
లలితా తన భర్తతో కలిసి దట్టమైన అడవిలో తిరిగింది. ఆ రాక్షసుడు కావలసిన రూపం తీసుకుని, ఆ కఠినమైన అడవిలో సంచరించాడు.
నిర్ఘృణః పాపనిరతో విరూపః పురుషాదకః । న సుఖం లభతే రాత్రౌ న దివా పాపపీడితః
అతడు క్రూరుడు, పాపకార్యాల్లో మునిగిపోయినవాడు, భయంకరమైన రూపం కలవాడు, మానవులను తినేవాడు. పాపబాధతో రాత్రింబవళ్ళు అతనికి ఆనందం లేకుండా పోయింది.
లలితా దుఃఖితాతీవ పతిం దృష్ట్వా తథావిధమ్ । బభ్రామ తేన సార్ద్ధం సా రుదతీ గహనే వనే
తన భర్తను అలా దుఃఖంలో చూసిన లలితా, అతనితో కలిసి ఏడుస్తూ ఆ దట్టమైన అడవిలో తిరిగింది.
దృష్ట్వాశ్రమపదం రమ్యం మునిం సంశాంతవిగ్రహమ్ । శీఘ్రం జగామ లలితా నమస్కృత్యాగ్రతః స్థితా
ఒక అందమైన ఆశ్రమాన్ని, శాంతంగా కనిపించే మునిని చూసి, లలితా త్వరగా వెళ్లి నమస్కరించి అతని ముందు నిలబడింది.