లోమశ ఉవాచ- చైత్రమాస్యసితే పక్షే నామ్నా వై పాపమోచనీ । ఏకాదశీ సమాఖ్యాతా పిశాచత్వవినాశినీ
లోమశుడు చెప్పాడు — చైత్రమాసపు శుక్లపక్షంలో పాపమోచని అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైన ఏకాదశి ఉంది. అది పాపాలను, పిశాచత్వాన్ని నశింపజేస్తుంది.
శృణు తస్యాః ప్రవక్ష్యామి కామదాం సిద్ధిదాం నృప । కథాం విచిత్రాం శుభదాం పాపఘ్నీం ధర్మదాయినీమ్
ఆ ఏకాదశి మనసులోని కోరికలు తీర్చేది, సిద్ధిని ఇచ్చేది. రాజా! ఇప్పుడు నేను ఆ వ్రతానికి సంబంధించిన అద్భుతమైన, మంగళకరమైన, పాపాలను తొలగించే, ధర్మాన్ని ప్రసాదించే కథను చెబుతాను, విను.
పురా చైత్రరథోద్దేశే అప్సరోగణసేవితే । వసంతసమయే ప్రాప్తే షట్పదాకులితే వనే
పూర్వం చైత్రరథ ప్రాంతంలో, అప్సరసలు సమూహంగా ఉండే చోట, వసంతకాలంలో, తేనెటీగలు గుంపుగా తిరిగే అడవిలో,
గంధర్వకన్యావాదిత్రై రమంతి సహ కింనరైః । పాకశాసనముఖ్యాశ్చ క్రీడాంతే త్రిదివౌకసః
గంధర్వకన్యలు సంగీతంలో నైపుణ్యం కలిగి, కిన్నరులతో కలిసి ఆనందంగా విహరించేవారు. ఇంద్రుడు మరియు ఇతర దేవతలు కూడా అక్కడ ఆడుకుంటూ సంతోషించారు.
నాపరం సుఖదం కించిద్వినా చైత్రరథాద్వనమ్ । తస్మిన్వనే తు మునయస్తపంతి బహులం తపః
చైత్రరథ అడవి కన్నా ఆనందాన్ని ఇచ్చే మరో ప్రదేశం లేదు. ఆ అడవిలో మునులు ఘనమైన తపస్సు చేశారు.
మేధావి నామానమృషిం తత్రస్థం బ్రహ్మచారిణమ్ । అప్సరాస్తం మునివరం మోహనాయోపచక్రమే
అక్కడ మేధావి అనే బ్రహ్మచారి ముని ఉండేవాడు. అప్సరసలు ఆ మహామునిని ఆకర్షించేందుకు ప్రయత్నించాయి.
మంజుఘోషేతి విఖ్యాతా భావం తస్య వితన్వతీ । క్రోశమాత్రం స్థితా తస్య భయాదాశ్రమసన్నిధౌ
మంజుఘోష అనే అప్సరస తన సౌందర్యాన్ని ప్రదర్శిస్తూ, భయంతో ఆశ్రమానికి కొంత దూరంలో నిలబడి ఉంది.
గాయంతీ మధురం సాధు పీడయంతీ విపంచికామ్ । గాయంతీం తామథాలోక్య పుష్పచందనసేవితామ్
ఆమె మధురంగా, నైపుణ్యంతో పాడుతూ, వీణను వాయిస్తూ, పుష్పాలు, చందనంతో అలంకరించుకుని పాటలు పాడింది. మేధావి ఆమెను అలా చూశాడు.
కామోఽపి విజయాకాంక్షీ శివభక్తాన్మునీశ్వరాన్ । తస్యాః శరీరే సంవాసమకరోన్మనసః సుతః
శివభక్తులైన మహామునులను జయించాలనే కోరికతో మనసు కుమారుడు అయిన కామదేవుడు ఆమె శరీరంలో ప్రవేశించాడు.
కృత్వా భ్రువౌ ధనుష్కోటిం గుణం కృత్వా కటాక్షకమ్ । మార్గణౌ నయనే కృత్వా పక్ష్మయుక్తే యథాక్రమమ్
ఆమె కనుబొమ్మలను విల్లుగా, కళ్లతో వాలుగా విల్లుదోనెగా, రెప్పలతో బాణాలుగా చేసి, కామదేవుడు తన యుక్తిని చూపించాడు.
కుచౌ కృత్వా పటకుటీం విజయాయోపచక్రమే । మంజుఘోషాభవత్తస్య కామస్యైవ వరూథినీ
తన వక్షోజాలతో చిన్న బట్ట పొట్లం కట్టుకుని, విజయాన్ని సాధించేందుకు మంజుఘోషా బయలుదేరింది. ఆమె కామదేవుని సైన్యంలో ముందుండే వనితగా మారింది.
మేధావినం మునిం దృష్ట్వా సాపి కామేన పీడితా । యౌవనోద్భిన్నదేహోఽసౌ మేధావ్యపి విరాజతే
ఆమె కూడా ఆ మేధావి మునిని చూసి, మనసులో కోరికతో బాధపడింది. అతని యవ్వనం వికసించి, మేధావి మీద ప్రకాశించిపోతుండగా, ఆమె మనసు ఆకర్షితమైంది.
సితోపవీతసహితో దృష్టః స్మర ఇవాపరః । మేధావీ వసతే చాసౌ చ్యవనస్యాశ్రమే శుభే
తెల్లటి యజ్ఞోపవీతం ధరించి, మరో కామదేవుడిలా కనిపిస్తున్న మేధావి, చ్యవన మహర్షి ఆశ్రమంలో నివసిస్తూ ఉన్నాడు.
మంజుఘోషా స్థితం తత్ర దృష్ట్వా సా మునిపుంగవమ్ । మదనస్య వశం ప్రాప్తా మందం మందమగాయత
అక్కడ నిలబడి ఉన్న ఆ మహామునిని చూసిన మంజుఘోషా, ప్రేమలో మునిగి, మెల్లగా మెల్లగా పాట పాడడం మొదలుపెట్టింది.
రణద్వలయసంయుక్తాం శింజన్నూపురమేఖలామ్ । గాయంతీం తాం తథాభూతాం విలోక్య మునిపుంగవః
ఒడికట్టులు మోగుతూ, పాదబందాలు, నూపురాలు మ్రోగుతూ, అలా పాట పాడుతున్న ఆమెను ఆ మహాముని చూశాడు.
మదనేన ససైన్యేన నీతో మోహవశం బలాత్ । మంజుఘోషా సమాగమ్య మునిం దృష్ట్వా తథావిధమ్
ప్రేమతో కూడిన సైన్యంతో కూడిన కామదేవుని బలానికి లోనై, మంజుఘోషా ఆ స్థితిలో ఉన్న మునిని దగ్గరకు వచ్చి చూశింది.
హావభావకటాక్షైస్తం మోహయామాస చాంగనా । అధః సంస్థాప్య వీణాం సా సస్వజే తం మునీశ్వరమ్
ఆమె తన చూపులు, హావభావాలతో మునిని మోహింపజేసింది. తన వీణను క్రింద పెట్టి, ఆ మహామునిని ఆలింగనం చేసింది.
వలితేవ లతా వృక్షం వాతవేగేన కంపితమ్ । సోఽపి రేమే తయా సార్ద్ధం మేధావీ మునిపుంగవః
గాలి ఊదినప్పుడు వృక్షాన్ని చుట్టుకునే లతలా, మేధావి మహాముని కూడా ఆమెతో కలిసి ఆనందించాడు.
తస్మిన్నేవ తతో దృష్ట్వా తస్యాస్తం దేహముత్తమమ్ । శివతత్వం గతం తస్య కామతత్త్వవశం గతః
అదే సమయంలో, ఆమె అందమైన దేహాన్ని చూసి, శివతత్వాన్ని పొందిన మేధావి కూడా కామతత్వానికి లోనయ్యాడు.
న నిశాం న దినం సోఽపి రమన్జానాతి కాముకః । బహువర్షం గతః కాలో మునేరాచారలోపతః
ఆ ప్రేమికుడు ఆనందంలో రాత్రి, పగలు ఏదీ గుర్తించలేకపోయాడు. ముని తన ఆచారాలను మర్చిపోయి, ఎన్నో సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి.
మంజుఘోషా దేవలోకగమనాయోపచక్రమే । గచ్ఛంతీ తం ప్రత్యువాచ రమంతం మునిసత్తమమ్ । ఆదేశో దీయతాం బ్రహ్మన్స్వదేశగమనాయ మే
మంజుఘోషా దేవలోకానికి వెళ్లేందుకు సిద్ధమైంది. వెళ్ళేటప్పుడు, ఆనందంగా ఉన్న ఆ మునిని చూసి ఇలా అడిగింది: 'బ్రాహ్మణా, నా స్వదేశానికి తిరిగి వెళ్లేందుకు అనుమతి ఇవ్వండి.'
మేధావ్యువాచ- అద్యైవ త్వం సమాయాతా ప్రదోషాదౌ వరాననే । యావత్ప్రభాతసంధ్యా స్యాత్తావత్తిష్ఠ మమాంతికే । ఇతి శ్రుత్వా మునేర్వాక్యం భయభీతా బభూవ సా
మేధావి ఇలా అన్నాడు: 'చందమామ, నువ్వు ఈరోజే సాయంకాలం మొదటివేళ వచ్చావు. ఉదయపు సంధ్య వరకు నా దగ్గరే ఉండు.' మునివాక్యాన్ని విని ఆమె భయంతో కలవరపడింది.
పునర్వై రమయామాస తమృషిం నృపసత్తమ । మునేః శాపభయాద్భీతా బహులాన్పరివత్సరాన్
ముని శాపభయంతో భయపడిన మంజుఘోషా, ఎన్నో సంవత్సరాలు ఆ ఋషిని సంతోషపెట్టింది, ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా!
వర్షాణాం పంచపంచాశన్నవమాసదినత్రయమ్ । సా రేమే మునినా తస్య నిశార్ద్ధమివ చాభవత్
ఐదు పదులయిదు సంవత్సరాలు, తొమ్మిది నెలలు, మూడు రోజులు ఆమె ఆ మునితో ఆనందించింది. ఆ కాలం ఆమెకు అర్ధరాత్రిలా మాత్రమే అనిపించింది.
సా తం పునరువాచాథ తస్మిన్కాలే గతే మునిమ్ । ఆదేశో దీయతాం బ్రహ్మన్గంతవ్యం స్వగృహే మయా
ఆ కాలం గడిచిన తరువాత, మంజుఘోషా మునిని మళ్లీ ఇలా అడిగింది: 'బ్రాహ్మణా, నాకు నా ఇంటికి వెళ్లేందుకు అనుమతి ఇవ్వండి.'
మేధావ్యువాచ- ప్రభాతమధునా చాస్తే శ్రూయతాం వచనం మమ । సంధ్యా యావచ్చ కుర్వేఽహం తావత్త్వం వై స్థిరా భవ
మేధావి ఇలా అన్నాడు: 'ఇప్పుడు ఉదయం అయింది. నా మాట విను. నేను సంధ్యావందనం పూర్తిచేసే వరకు నువ్వు ఇక్కడే ఉండాలి.'
ఇతి వాక్యం మునేః శ్రుత్వా జాతానందసమాకులా । స్మితం కృత్వా తు సా కించిత్ప్రత్యువాచ శుచిస్మితా
మునివాక్యాన్ని విని, ఆమె ఆనందంతో పాటు అయోమయంగా కూడా అనిపించింది. కొద్దిగా నవ్వుతూ, ఆ అందమైన నవ్వుతో ఇలా సమాధానమిచ్చింది.
అప్సరా ఉవాచ-। కియత్ప్రమాణా విప్రేంద్ర తవ సంధ్యా గతానఘ । మయి ప్రసాదం కృత్వా తు గతకాలో విచార్యతామ్
అప్సరసు ఇలా అడిగింది: 'బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, నీ సంధ్యావందనం ఎంతసేపు పడుతుంది? దయచేసి నాకు అనుగ్రహించి, ఎంత కాలం గడిచిందో ఆలోచించు.'
ఇతి తస్యా వచః శ్రుత్వా విస్మయోత్ఫుల్లలోచనః । గతకాలస్య విప్రేంద్ర ప్రమాణమకరోత్తదా
ఆమె మాటలు విని అతని కళ్ళు ఆశ్చర్యంతో విప్పులయ్యాయి. బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! అప్పుడతడు గడిచిన కాలాన్ని నిర్ధారించాడు.
సమాశ్చ సప్తపంచాశద్గతాస్తస్య తయా సహ । చుక్రోధ సతతస్తస్యై జ్వాలామాలీ బభూవ హ
ఆమెతో కలిసి అయిదు పదేళ్లు ఏడేళ్లు గడిచిపోయాయి. అప్పటినుంచి అతడు ఆమెపై ఎప్పుడూ కోపంగా ఉండేవాడు, అప్పుడు అగ్నిజ్వాలల మాల అతని చుట్టూ కనబడింది.