ప్రత్యువాచ మహర్షీంస్తానభీష్టం కిం దదామి వః । ఋషయ ఊచుః యది తుష్టోఽసి భగవన్నస్మాకం హితకామ్యయా
ఆ మహర్షులను ఆయన అడిగాడు — "మీకు కావలసిన వరం ఏమిటి?" ఋషులు ఇలా అన్నారు — "ప్రభూ! మీరు సంతోషంగా, మాకు మేలు కావాలని కోరుకుంటే —"
వ్రతం కించిత్సమాఖ్యాహి స్వర్గమోక్షఫలప్రదమ్ । ధనధాన్యప్రదం పుణ్యమాత్మనస్తుష్టికారకమ్
"స్వర్గమోక్ష ఫలితాన్ని ఇచ్చే, ధనం ధాన్యాన్ని ప్రసాదించే, పుణ్యమయమైన, మనసుకు తృప్తినిచ్చే వ్రతాన్ని మాకు వివరించండి."
అల్పాయాసం బహుఫలం వ్రతానాముత్తమం వ్రతమ్ । కృతేన యేన దేవేశ విష్ణులోకే మహీయతే
"చాలా తక్కువ శ్రమతో, ఎక్కువ ఫలితాన్ని ఇచ్చే, వ్రతాలలో ఉత్తమమైన వ్రతం ఏది? దాని వల్ల దేవతలలో అధిపతివైన విష్ణు లోకంలో గౌరవం పొందుతారు."
విష్ణురువాచ- ఫాల్గునే శుక్లపక్షే తు పుష్యేణ ద్వాదశీ యది । భవేత్సా చ మహాపుణ్యా మహాపాతకనాశినీ
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు — "ఫాల్గుణ మాసంలో శుక్లపక్షంలో, పుష్య నక్షత్రంతో కూడిన ద్వాదశి వచ్చిన రోజు, అది మహా పుణ్యదాయకం, మహా పాపాలను నశింపజేసేది."
విశేషస్తత్ర కర్త్తవ్యః శృణుధ్వం ద్విజసత్తమాః । ఆమలకీం చ సంప్రాప్య జాగరం తత్ర కారయేత్
"ఆ సమయంలో ప్రత్యేకంగా చేయవలసిన విధానం ఉంది — వినండి, ఉత్తమ ద్విజులారా. ఆమలకిచెట్టు దగ్గర ఉండి, అక్కడ జాగరణ చేయాలి."
సర్వపాపవినిర్ముక్తో గోసహస్రఫలం లభేత్ । ఏతద్వః కథితం విప్రా వ్రతానాం వ్రతముత్తమమ్ । అర్చయిత్వాచ్యుతం తస్యాం విష్ణులోకాన్న ముచ్యతే
"అన్ని పాపాలు తొలగిపోతాయి, వెయ్యి గోవులను దానం చేసిన ఫలం లభిస్తుంది. ఇది వ్రతాలలో ఉత్తమమైనదని మీకు చెప్పాను, బ్రాహ్మణులారా. ఆ ఆమలకిచెట్టు వద్ద అచ్యుతుని పూజిస్తే, విష్ణు లోకాన్ని ఎప్పటికీ వదలరు."
ఋషయ ఊచుః - వ్రతస్యాస్య విధిం బ్రూహి పరిపూర్ణం కథం భవేత్ । కే మంత్రాః కే నమస్కారాః దేవతా కా ప్రకీర్తితా
ఋషులు ఇలా అడిగారు — "ఈ వ్రతానికి పూర్తి విధానం చెప్పండి. ఏ మంత్రాలు, ఏ నమస్కారాలు చేయాలి? ఏ దేవతను పూజించాలి?"
కథం దానం కథం స్నానం కశ్చ పూజావిధిః స్మృతః । అర్ఘార్చనస్య మంత్రం తు కథయస్వ యథాతథమ్
"దానం ఎలా చేయాలి, స్నానం ఎలా చేయాలి, పూజా విధానం ఏమిటి? అర్ఘ్యం, ఆర్చనకు ఏ మంత్రం చెప్పాలో, సరిగ్గా వివరించండి."
విష్ణురువాచ- శ్రూయతాం యో విధిః సమ్యగ్వ్రతస్యాస్య ద్విజర్షభాః । ఏకాదశ్యాం నిరాహారః స్థిత్వా చైవ పరేఽహని
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు — "ఈ వ్రతానికి సరైన విధానాన్ని ఇప్పుడు వినండి, ఉత్తమ ద్విజులారా. ఏకాదశి రోజున ఉపవాసంగా ఉండాలి, మరుసటి రోజున —"
భోక్ష్యేఽహం పుండరీకాక్ష శరణం మే భవాచ్యుత । ఇతి కృత్వా తు నియమం దంతధావనపూర్వకమ్
"పుండరీకాక్షా! నేను భోజనం చేస్తాను, అచ్యుతా! నన్ను రక్షించు" అని సంకల్పం చేసి, ముందుగా పళ్ళు తోముకోవాలి."
నాలపేత్పతితాంశ్చౌరాంస్తథా పాషండినో నరాన్ । దుర్వృత్తాన్భిన్నమర్యాదాన్గురుదారప్రధర్షకాన్
"పతితులు, దొంగలు, పాశండులు, దురాచారులు, నియమాలు లంగించేవారు, గురుపత్నిని అవమానించే వారితో మాట్లాడకూడదు."
అపరాహ్ణే తతః స్నానం విధినా కారయేద్బుధః । నద్యాం తడాగే కూపే వా గృహే వా నియతాత్మవాన్
"మధ్యాహ్నం తరువాత, నియమంగా నది, చెరువు, బావి లేదా ఇంట్లో అయినా, నియమంగా ఉండి స్నానం చేయాలి."
మృత్తికాలంభనం పూర్వం తతః స్నానం చ కారయేత్ । అశ్వక్రాంతే రథక్రాంతే విష్ణుక్రాంతే వసుంధరే
"ముందుగా మట్టి తీసుకొని, ఆ తర్వాత స్నానం చేయాలి. అశ్వాలు, రథాలు, విష్ణువు అడుగుపెట్టిన భూమీదా —"
మృత్తికే హర మే పాపం యన్మయా దుష్కృతం కృతమ్
"మట్టీ! నేను చేసిన పాపాలను, చెడు కార్యాలను తొలగించు."
ఇతి మృత్తికామంత్రః । త్వమంబు సర్వభూతానాం జీవనం తనురక్షకమ్ । స్వేదజోద్భిజ్జజాతీనాం రసానాం పతయే నమః
ఇది మట్టితో చేసే మంత్రం. నీరు, నీవే సర్వజీవుల ప్రాణాధారం, శరీరాలను కాపాడేవాడవు. చెమట, గుడ్డు, మొక్కల ద్వారా పుట్టినవారి రసాలకు అధిపతివైన నీకు నమస్కారం.
స్నాతోఽహం సర్వతీర్థేషు హ్రదప్రస్రవణేషు చ । నదీషు దేవఖాతేషు ఇదం స్నానం తు మే భవేత్
నేను అన్ని పవిత్ర నదుల్లో, సరస్సుల్లో, వనజలాశయాల్లో స్నానం చేసినట్టే ఈ స్నానం నాకు ఫలించాలి.
ఇతి స్నానమంత్రః । జామదగ్న్యం మునిం చైవ కారయిత్వా హిరణ్మయమ్ । మాషకస్య సువర్ణస్య తదర్ద్ధార్ద్ధేన వా పునః
ఇది స్నానమంత్రం. ఒక మాషక బరువు బంగారంతో లేదా దాని సగంతో జామదగ్ని మహర్షి రూపాన్ని తయారు చేయాలి.
గృహమాగత్య పూజాయాః పూజాహోమం తు కారయేత్ । తతశ్చామలకీం గచ్ఛేత్సర్వోపస్కరసంయుతః
ఆ రూపాన్ని ఇంటికి తీసుకువచ్చి పూజా హోమం చేయాలి. ఆ తరువాత అన్ని అవసరమైన వస్తువులతో ఆమలకీ చెట్టు దగ్గరకు వెళ్లాలి.
ఆమలకీం తతో గత్వా పరిశోధ్య సమంతతః । స్థాపయేత్సతతం కుంభమవ్రణం మంత్రపూర్వకమ్
ఆమలకీ చెట్టు వద్దకు వెళ్లి చుట్టూ శుభ్రంగా చేయాలి. మంత్రంతో కలిపి ఎప్పుడూ మచ్చలేని కుండను అక్కడ ఉంచాలి.
పంచరత్నసమోపేతం దివ్యగంధాధివాసితమ్ । ఛత్రోపానద్యుగోపేతం సితచందనచర్చితమ్
ఆ కుండను ఐదు రకాల రత్నాలతో అలంకరించి, దివ్య సుగంధాలతో పరిమళింపజేసి, గొడుగు, జోడీ పాదరక్షలు ఉంచి, తెల్లచందనంతో పూయాలి.
స్రగ్దామలంబితగ్రీవం సర్వధూపవిధూపితమ్ । దీపమాలాకులం కుర్యాత్సర్వతః సుమనోహరమ్
తాజా పువ్వులతో హారాన్ని మెడలో వేసి, అన్ని రకాల ధూపాలతో పరిమళింపజేసి, చుట్టూ దీపమాలలు వెలిగించి అందంగా అలంకరించాలి.
తస్యోపరి న్యసేత్పాత్రం దివ్యలాజైః ప్రపూరితమ్ । పాత్రోపరి న్యసేద్దేవం జామదగ్న్యం మహాప్రభమ్
ఆ కుండపై దివ్య లాజాలతో నిండిన పాత్రను ఉంచాలి. ఆ పాత్రపై ప్రకాశవంతమైన జామదగ్ని రూపాన్ని ప్రతిష్ఠించాలి.
విశోకాయ నమః పాదౌ జానునీ విశ్వరూపిణే । ఉగ్రాయ చ తతోఽప్యూరూ కటీ దామోదరాయ చ
పాదాల వద్ద విషోకునికి నమస్కారం, మోకాళ్ల వద్ద విశ్వరూపుడికి నమస్కారం, తొడల వద్ద ఉగ్రునికి నమస్కారం, నడుము వద్ద దామోదరునికి నమస్కారం.
ఉదరం పద్మనాభాయ ఉరః శ్రీవత్సధారిణే । చక్రిణే వామబాహుం చ దక్షిణం గదినే నమః 6.45.
పొట్ట వద్ద పద్మనాభునికి నమస్కారం, ఛాతీ వద్ద శ్రీవత్సాన్ని ధరించినవారికి నమస్కారం, ఎడమ చేయి వద్ద చక్రధారికి నమస్కారం, కుడి చేయి వద్ద గదాధారికి నమస్కారం.
వైకుంఠాయ నమః కంఠమాస్యం యజ్ఞముఖాయ వై । నాసాం విశోకనిధయే వాసుదేవాయ చాక్షిణీ
గొంతు వద్ద వైకుంఠునికి నమస్కారం, నోటి వద్ద యజ్ఞముఖునికి నమస్కారం, ముక్కు వద్ద విషోకనిధికి నమస్కారం, కళ్ల వద్ద వాసుదేవునికి నమస్కారం.
లలాటం వామనాయేతి రామాయేతి భ్రువౌ నమః । సర్వాత్మనే తు తచ్ఛీర్షం నమ ఇత్యభిపూజయేత్
నుదుటిపై వామనునికి నమస్కారం, కనుబొమ్మలపై రామునికి నమస్కారం, తలపై సర్వాత్మునికి నమస్కారం అని పూజించాలి.
ఇతి పూజామంత్రః । తతో దేవాధిదేవాయ అర్ఘం చైవ ప్రదాపయేత్ । ఫలేన చైవ శుభ్రేణ భక్తియుక్తేన చేతసా
ఇది పూజామంత్రం. ఆ తరువాత దేవతలలో దేవుడైనవారికి శుద్ధమైన పండుతో, భక్తితో కూడిన మనసుతో అర్ఘ్యం సమర్పించాలి.
తతో జాగరణం కుర్యాద్భక్తియుక్తేన చేతసా । నృత్యైర్గీతైశ్చ వాదిత్రైర్ద్ధర్మాఖ్యానైః స్తవైరపి
తరువాత భక్తితో కూడిన మనసుతో జాగరణ చేయాలి. నాట్యాలు, పాటలు, వాద్యాలు, ధర్మకథలు, స్తోత్రాలతో రాత్రి గడపాలి.
వైష్ణవైశ్చ తథాఖ్యానైః క్షపయేత్సర్వశర్వరీమ్ । ప్రదక్షిణాం తతః కుర్యాద్ధాత్ర్యా వై విష్ణునామభిః
వైష్ణవ కథలతో రాత్రంతా గడిపి, ఆ తరువాత ఆ చెట్టును విష్ణునామాలతో ప్రదక్షిణ చేయాలి.
అష్టాధికం శతం చైవ అష్టావింశతిరేవ వా । తతః ప్రభాతే సమయే కృత్వా నీరాజనం హరేః
నూరైనిమిది లేదా ఇరవైఎనిమిది ప్రదక్షిణలు చేసి, ఉదయాన్నే హరికి హారతిచేయాలి.